Under the references («Under the silver lake» – film amerikan me regji të David Robert Mitchell)

Regjizor i ri amerikan D. R. Mitchell pati realizuar në 2014 «It Follows», nje film te shkelqyer horror-fantastik, po aq fantastik sa dhe emri i zhanrit, dhe po aq plastik dhe delirant sa nje enderr. Domethene, nje film realisht kinematografik, i cili i ofronte statusin e talentit te mirepritur te kinemase indipendente amerikane.

Keshtu qe pritshmerite, te pakten te miat, ishin te larta per kete film te ri te tijin, per me teper te seleksionuar per Palmen e Arte ne festivalin e fundit te Kanës.

*
Historia e «Under the silver lake» eshte fort e thjeshte : në Los Angeles, 33 vjeçari i papune Sam enderron te behet i famshem. Sarah, fqinja e tij enigmatike me te cilen ai bie ne dashuri zhduket pa lene gjurme (andej nga çereku i filmit) dhe Sam vihet ne kerkim te saj : hetimi i tij i mundeson zbulimin e nje universi misterioz skandalesh dhe korrupisoni ne qytetin e famshem te ëngjejve Los Angeles.

Sam, heroi (me sakte, anti-heroi) i filmit na kujton Dianen e “Mulholland Drive”, me ndryshimin e vetem se filmi nuk te jep ndjesine e nje ‘remake’, por te nje shakaje te hidhur të mbushur (më sakte, të tejnginjur) në referenca kinematografike (nga «Mulholland drive» i David Lynch tek «Midnight in the Garden of Good and Evil» i Eastwood, nga  romanet e Bret Easton Ellis dhe tek filma-cult si “The big Lebowski”, “Body double”, “Inherent vice”).

«Under the silver lake» eshte, in fine, më se shumti pozë se sa film-ënderr: deshira e mire e regjizorit per te bere nje film subversiv dhe politikisht jo-korrekt më se shumti ka dhene nje film cool (ose më sakte : pop-cool-thriller) qe nuk shkon më larg se «ja disa indicie dhe secili spektator le ti interpretoje ato si ti teket» (me të shkuar më larg, nenkuptoj poezine, misterin apo pasionin qe nje film i mire duhet te ndjelle tek shikuesi).

What a disappointment!

4.0

TRAILER:

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Kinemaja që ndërtoi Lars-i (“The house that Jack built” – film danez me regji të Lars von Trier)

Filmi i fundit i LVT rrefen në 5 kapituj + 1 epilog historine Jack-ut, inxinier ndertimi (por qe enderron te ishte arkitekt) dhe transformimin e tij ne serial killer. Me pretendimin se keshtu ben art.

*

«The house that Jack bult» (Shtepia qe ndertoi Jack-u) ka nje vend preciz ne filmografine e danezit te talentuar i cili, eshte vendi te rikujtojme se e ka filluar karrieren e tij te regjizorit së pari me 3 filma (Element of crime, Epidemic, Europa) ne qender te te cileve ka qene nje hero mashkull.
Pastaj, Lars von Trier (LVT, tash e tutje) beri filma ne qender te te cileve kane qene heroina femra, kurajoze, te cilat perballeshin me vargonj roberimi sociale dhe familjare, ne perpjekje te fitimit te lirise se tyre (Breaking the waves, Dancer in the dark, Dogville, Manderlay). Biles edhe «Idotët » (filmi i tij më i mire, per mendimin tim), edhe pse me shume personazhe kryesorë, ne qender ka Karen, nje grua zemer-arte (siç i quan LVT heroinat e tij) qe sakrifikon jo pak nga vetja.

Pastaj, në 2013, LVT realizon «Nymf()maniac», film i shkelqyer (per te cilin ai do kish dashur aq shume te fitonte Palmen e Arte ne festivlin e filmit te atij viti ne Kanë !), por asokohe, paradoksalisht ndodh nje indicent ne sens te kundert : gjate nje konference per shtyp ai deklaron se, e citoj, «e kuptonte nje personazh historik si Hitleri».  Ose, siç eshte shpjeguar me vone, «jo se e falte Hitlerin, por ai e ndihmonte per te kuptuar se cfare e shtyu ate, pra Hitlerin, drejt horrorit (tmerrit) absolut ».
Regjizori, edhe pse kerkoi falje publike (duke thene se kish bere me se shumti humor) u perjashtua nga festivali (per antisemitizem dhe opinione me karakter pro-nazist), gje qe pa dyshim duhet ta kete prekur, emocionalisht., pa harruar problement e vazhdueshme te depresionit te tij tashme disa vjeçar.

Pikerisht, «The house that Jack built» eshte ne nje fare menyre nje forme pergjigjeje ndaj hipokritëve (siç i quan ai) pra, ndaj atyre qe nga njera ane shkrihen tek lexojne libra (ose shikojne filma) me serial killer (duke u ngazelluar me inteligjencen diabolike te kriminelit) e nga ana tjeter bejne moralistin. Por ai eshte gjithashtu nje ‘film-pasqyre’ ne raport me «Nymphomaniac», filmin e parafundit te regjizorit : kesaj rradhe, nuk kemi te bejme me historine e nje femre te pafajshmeje (qe e konsideron veten fajtore) por te nje mashkulli fajtor (qe e kujton veten te pafajshem).
E anasjellta.

*

Pra regjizori kesaj rradhe i kthehet heronjve te tij meshkuj (te fillimeve te tij kinematografike) : siç thame ne krye te heres, behet fjale per Jack-un, nje inxhiner banal, te kompleksuar nga amiciet e tij prej arkitekti te deshtuar, por qe beson se me ne fund po arrin te behet artist duke u transformuar në serial-killer.

Nga ana tjeter, skenarisht, te dy filmat e fundit (“Nymphomaniac” dhe ky i tanishmi) ngrihen paralelisht mbi nje çift: heroi(na) kryesor(e) shoqerohet nga nje deshmitar : tek Nymphomaniac ishte nje burre i moshuar; tek «The house that Jack built» eshte Verge, nje prift tek i cili Jack shpreson te gjeje nje dubël te Virgjilit (qe udhehiqte dikur Danten ne vepren e tij per Ferrin)

Ne fotot e meposhtme : tablloja «Varka e Dantes» se piktorit Delacroix dhe nje foto nga filmi ne fjale, haptazi e frymezuar nga ajo tabllo:

*

Por, nese tek Nymphomaniac, Joe, heroina kryesore (qe e konsideron veten fajtore, por qe nuk eshte) arrin te clirohet nga vargonjt e roberise mashkullore (ne fund te filmit, djelli lind tek shtepia e plakut ku ajo strehoet dhe, pasi ai tenton ta perdhunoje, ajo e vret), tek «The House that jack built», Jack perfundon ne skëterrë (ferr).
Pra, ajo qe shpesh quhet provokim (nga ana e LVT) mund te perkthehet edhe keshtu : regjizori «e kupton kete njeri-monster» (sikurse kuptonte Hitlerin ?), por dhe di te tallet me te (sikurse dhe me Hitlerin?).

*

Lars von Trier e ka bere tashme publike semundjen qe e mundon prej vitesh (nje depresion i madh e i thelle) dhe, ne nje interviste te fundit shprehej se kish vuajtur shume per realizimin e ketij filmi. Pra jane disa faktore qe, cuditerisht, kur behet fjale per filmat e ketij regjizori, ndikohesh dashur padashur.

Personalisht, filmi me pelqeu (gje qe do te thote gjithça por dhe asgje, njekohesisht). Por e kam nje pikepyetje : nuk di se si do me duket nese do e rishikoj nje dite (per shembull, kur kam ripare perpara disa kohesh «Dancer in the dark», jam habitur edhe vete se si nuk munda te shoh me teper se çerekun e tij – edhe pse e di qe nuk jam i vetmi qe mendon se ai eshte nje film shume i dobet). Per me teper qe per momentin, perkunder nga «Nymphomaniac», «The house that jack built» eshte nje film qe nuk do doja ta rishihja. Kjo nuk ka te beje fare me temen e filmit (ose me ate qe quhet rendom: film i rende) : filma te tille si “The texas chain saw massacre” apo “Salo” apo “Angst” i kam ripare disa here dhe i adhuroj.

Keshtu qe, po te kemi parasysh se nje film i mire shihet ndersa nje film shume i mire rishihet, me duket se ky problem ekziston me shumicen e filmave te LVT : me perjashtim te «Idiotëve» (e kam ripare mbi 3-4 here!)  apo telefilmit «Medea», te gjithe te tjeret nuk me kane nxitur ti rishoh.

Arsyeja me duket se eshte e meposhtmja :
Ka diçka prej «metafizikë for dummies » (per dudumët) në filmat e LVT. Per shembull, tek «The house that Jack Built» skenat shpjeguese me qingja dhe tigra vertet jane te nje naiviteti assumed nga ana e regjizorit, por prap se prap, naive jane! Po keshtu dhe me jo pak skena te tjera qe evokojne pikturen, muziken, etj etj, pra artet ne pergjithesi.

Kjo me ben te mendoj se, edhe pse LVT eshte nje regjizor fort i talentuar, ai mbetet nje krijues obsesionuar nga ideja e te qenit i shikuar nga sa me shume palë sysh spektatorësh, gje qe ndofta, qofte dhe padashur, e fut ate ne kategorine e atyre regjizoreve te cilet, me gjithe aspektin kontravers dhe radikal te filmave qe ata realizojne, vendi i tyre i vertete eshte diku midis regjizoreve realisht rigorozë dhe atyre komercialë.

Nje pikepyetje e fundit e skepticizmit tim me filmat e LVT vjen po ashtu edhe prej nje fakti te thjeshte : edhe pse ai eshte fans absolut i atyre te Tarkovskit (Melancholia i dedikohej literalisht mjeshtrit te kinemase ruse), ne dallim nga to, më shume se spiritualë, ata jane disi fetarë. Jo se ata predikojne. Kurrsesi. Por mbeten goxha te rrenjosur në universin kristian (gje qe, filmat e Tarkovskit, dinin aq mire ta tejkalonin)

7.8

TRAILER :

 

 

 

 

Hëna kapak floriri (“First man” – film amerikan me regji të Damien Chazelle)

Macron-i i Hollywoodit, pra, më i riu në moshë nder gjithe fituesit e çmimit Oscar si “Regjizori më i mirë” (Best Director) në historine 90 vjeçare te ‘Academy Awards’  (veçse 32 vjeç kur fitoi kete trofé me La La Land), pra Damien Chazelle, ka bere nje film te ri qe titullohet “First man“.

Per te thene nje te vertete, nuk do kisha shkuar ta shihja (e kam shume mire parasysh se ç’lloj regjie, ç’lloj kinematografie ben dhe mbi te gjitha ofrojne filmat Chazelle: pertej shakasë dhe pertej Macron-it, filmat e tij vuajne rendshem nga deshira e pakontrollueshme e tij per tu treguar virtuoz, i paparë, agresiv, “i pari i klases“, pra nga deshira per te shock-uar spektatorin (gjithmone jo ne rrafshin skenaristik, por kryesisht ne ate te regjise, te mizaskenes).

Por duke qene se kisha lexuar (majtas-djathtas) e degjuar (lart e poshte) edhe disa komente qe thonin se filmi i tij i fundit nuk eshte fare heroik (me gjithe temen fort heroike!), nje ze i fshehte me thosh se disa gjera do ishin interesante në të, perderisa fltej per dicka te tille (per mungese heroizmi).

Dhe ashtu eshte ne fakt. Filmi eshte i mire, dhe ka plot gjera interesante (dmth qe zgjojne interes).

First Man” eshte historia e Neil Armstrong-ut, njeriut te parë ne bote qe vu kemben mbi hënë: filmi rrefen ngjarjet midis viteve 1962 dhe 1969, vit kur u realizua per here te pare misioni ‘Apollo 11’ ,nga NASA amerikane.

*
Damien Chazelle ka bere diçka me mend, edhe pse në pamje te pare jo fort origjinale: ashtu sikurse dhe regjizori Denis Villeneuve tek Arrival (qe ‘kapet’ pas detajit sipas te cilit, heroina kryesore e filmit ka patur nje vajze te vogel por qe ka vdekur nga kanceri, dhe e kthen ne lejtmotiv te filmit kete ‘detaj’), edhe regjizori i “First man” kapet pas nje fakti real: Neil Armstrong-ut, në vitin 1962 (pikerisht, pak perpara se ai te angazhohet si pilot në NASA!, i vdes vajza e tij e vogel (po ashtu si pasoje e nje kanceri).

Dhe qe nga ky moment, duke qene se filmi propozon nje Armstrong jo pak te merzitur (më e pakta) por pse jo edhe goxha depresiv (më e shumta), “First man” mund te shihet edhe si tentativa (e dalë huq) e Armstrong-ut per tu… vetëvrarë! Hëna (vdekja) kapak floriri!
Dhe ate qe ka te mire filmi eshte se nje gje te tille, nuk e rrefen permes hilesh psikologjizuese por permes imazhesh fort impresionuese (per shembull gjendja teknike jo fort e sigurt dhe goxha primitive e ‘Saturn V’, raketes kozmike dhe lançuesit te saj – sa per ta ilustruar me nje shembull) si dhe dinamikes se brendshme te tyre (pra te imazheve). Prej nga padyshim edhe pershtypja e shpeshte (në komentet e kritikes kinematografike) se filmi nuk eshte asfare heroik (aq më mire!), prej nga padyshim edhe suksesi më shume se medioker i filmit ne sallat e kinemave amerikane (spektatoret jane mesuar aq shume me heroizma, sa jane formatuar në pritshmerite e tyre…).

In fine, mund te themi se, nese “La La Land” (2016) ishte nje tentative per tu shkeputur disi nga agresiviteti dhe  heaviness i “Whiplash” (2014, filmi qe e beri regjizorin te njohur ne 2014), “First man” eshte nje shkeputje e vertete nga nje obsesion i tille (pasioni per te qene “i pari i klases“) duke u kthyer ne nje lajm shume te mire per kinofilinë.

8.8

TRAILER :

 

 

& 2 :