Author: kinoditar

Le visage est un paysage (« Një diell i bukur i brendshëm » – film francez me regji të Claire Denis)

Claire Denis eshte nje zonje e vertete e kinemase autoriale franceze : tashme kam komentuar ne kete blog disa filma te saj te realizuar ne keto 10-15 vitet e fundit, si psh « White material » në 2010 apo « 35 Rhums » në 2008.

U bene disa kohe qe Claire Denis nuk kish bere nje film te ri. “Un beau soleil intérieur”  (Nje diell i bukur i brendshëm) ajo e prezantoi ne festivalin e fundit ne Kanë. Skenariste e filmit eshte nje tjeter grua, shkrimtare fort e njohur  franceze, Christine Angot; aktore kryesore eshte nje tjeter star-kinematografik francez, aktorja e njohur Juliette Binoche. E megjithate, «Nje diell i bukur i brendshem» s’ka asgje prej nje filmi mainstream. Perkundrazi! Eshte fort subtil, i hollë, inteligjent.

*

Filmi tregon andrallat sentimentale te Izabeles, grua e divorcuar tek pesëdhjetat, ne kerkim te dashurise.
Kaq.

Nê origjine te «Nje diell i bukur i brendshem»  eshte eseja filozofike e vitit 1977 «Fragmente te komunikimit sentimental » (Fragments d’un discours amoureux) shkruar ne 1977 nga filozofi francez Roland Barthes.  Nga eseja, tek filmi, nje « mal » i tere (edhe pse ky i fundit ka ruajtur goxha strukturen fragmentare te esesë!) :  kjo eshte dhe arsyeja qe ky film eshte nga ata qe, nese fillon ta shpjegosh, ta permbledhesh, te plas ne duar (ose më sakte: te plas në sy) : ajo qe shikon eshte krejt « tjeter gje » nga «permbledhja».

Kjo ven prej faktit se, pershfaqja e botes se brendshme eshte sport i veshtire ne kinema. Claire Denis ka zgjedhur ta ndertoje filmin e saj krejt  ndryshem nga filmat dramatikë apo psikologjiko-psikologjizues : ai ngrihet i teri si nje rreshtim fragmentesh qe tregojne (shfaqin) efektin qe kane në portretin (fytyren) e nje gruaje (pra te Izabeles) diskurset (lloqet) e meshkujve te ndryshem me te cilet ajo shkon : le visage est un paysage (fytyra eshte nje paizazh !).

Ne kete menyre, eshte pikerisht  fytyra e aktores qe kthehet në pasqyre te reflektimit te eksterioritetit (botes se jashtme qe e rrethon) – ne rastin konkret, te burrave qe takon :  bankierit hedonist e cinik, fqinjit borgjez aristokrat e ekscentrik, aktorit alkolik, ish-te shoqit qe provon ta rifitoje dashurine e ish-gruas, drejtorit te galerise se arteve te obsesionuar pas klasave sociale, fermerit sensibel dhe fatalist e deri tek Gérard Depardieu qe luan rolin e magjistarit.

Thene ndryshe, filmi luhatet midis Woody Allen (fjalëshumë) dhe Chantal Ackerman (radikalitet i mizaskenes), pa harruar figuren ‘kujdestare’ te Jean Eustache (që vigjelon nga vendi i Ëngjejve).

Po ‘morali’ i filmit? Sigurisht qe s’ka moral, te pakten ne sensin e pare te kesaj fjale. Dakort, ne fund te filmit, Izabela fillon te kuptoje se  njeriu  duhet të mësohet të jetojë me pasigurinë e ndjenjave. Dhe ky eshte nje nga ‘mesimet’ kryesore te dashurise.

Nese per spektatorin ky eshte nje ‘mesim’ (pra edhe ‘morali’ i filmit) aq më mire per spektatorin!

9.2

Trailer :

 

 

 

 

Advertisements

The show must go on (“Billy Lynn’s long halftime walk” – film amerikan me regji të Ang Lee)

Filmi më i ri i Ang Lee, regjizorit te “Life of Pi” (por edhe të “Brokeback Mountain” apo “Lust, caution”) eshte i realizuar në 3D, “4K resolution” dhe në HFR 120fps.

Ti marrim me rradhe:

• 3D-ja, pra kinemaja 3 dimensionale eshte format tashme goxha i popullarizuar: “film me syze”, thone kalamajt kur shkojne ne cinema.
•  “4K resolution”  eshte nje format i imazhit numerik, me më tepër se 4096 piksel. Ne Europe, per ti rene shkurt, shpesh quhet edhe “Ultra HD”
•  Sa per HFR (High Frame Rate), ajo eshte nje teknologji e re qe rrit numrin e imazheve per sekonde: tradicionalisht, nje film ka 24 te tille (24 fps = 24 frames per second). Regjizori Peter Jackson pat eksperimentuar me 48 fps tek trilogjia “Hobbit”, ndersa James Cameron mendon të perdorë 60 fps tek vazhdimi i Avatar (Avatar 2).
Qellimi i nje teknologjie te tille eshte realizmi, vertetesia e filmit, rrjedhshmeria e imazheve pra, ‘zhytja’ totale ne film. Nepermjet “Billy Lynn”, Ang Lee ka vendosur te kaloje direkt e në 120 fps me qellim qe, sic shprehet ai ne nje interviste, “te shetise spektatorin ne zonat e fshehta te shpirtit te ushtareve amerikane, qe perballen me situate kaotike dhe te rrezikshme ne Irak”.
Pra behet fjale per ate qe quhet hyper-realizem.
E megjithate, pakush e ka pare kete film edhe në 3D, edhe në rezolucion 4K, edhe me 120 fps (120 imazhe per sekonde): në gjithe boten, vetem 6 salla kinemaje jane te paisura me teknologjine e nevojshme per te pare nje film te realizuar ne kete menyre :  vetem 3 salla ne USA dhe 3 ne Republiken Popullore te Kines.
Une e pashe ne 2D. Por ne 4K dhe 120 fps.
A ja vlente barra qeranë ?
‘Paradoksalisht’, PO !

Po shpjegohem:

Historia 100 vjeçare e kinemase pergjithesisht ka ndjekur  ligjesite e zhvillimit te historise (mijevjeçare) njerezore: kalimi nga nje sistem në nje tjeter ka qene kushtezuar gjithmone nga rritja e forcave prodhuese, pra nga teknologjia dhe organizimi i punes. E njejta gje ka ndodhur vazhdimisht edhe me kinemane: kalimi, psh, në ‘sistemin’ numerik (dixhital) eshte shembulli më perfekt.

Nga ana tjeter, edhe ne momentet më progresive te historise njerezore, idete e klases dominuese kane qene dhe mbeten gjithmone më te vonuara se progresi i prodhimit, i teknologjise, i shkences (sikur te marrim vetem shembullin e USA ku ky kontrast eshte edhe më flagrant: me gjithe zhvillimin spektakolar te teknologjise, 9 amerikane në 10 besojne ne ekzistencen e nje qenieje superiore dhe analfabetizmi apo varferia intelektuale nuk jane fenomene te panjohura apo minore).
Por edhe edhe ne kinematografi, ka ndodhur pothuaj e njejta gje: teknologjia e avancuar (kalimi në filmat me zë ne vitin 1930 ose dixhitalizimi, 3D-ja, rezolucioni 4K, efektet vizuale ne kohen e sotme etj etj) vazhdojne te keqperdoret per blockbuster debilizues dhe pa me te voglin interes artistik.

E megjithate, fatmiresisht ka ende regjizore qe perpiqen te bejne te kunderten. Ang Lee (amerikan !) eshte njeri nga ata: perdorimin me inteligjence te perparimit teknik e teknologjik e ve ne sherbim te nje vepre artistike. Sigurisht qe nuk eshte i vetmi (Godardi 87 vjeçar, jo rastesisht e realizoi « Goodbye to Laguage », filmin e tij te fundit ne 3D. Biles nje nga menyrat per te kuptuar krijimtarine e tij 60 vjecare (me shume se gjysem shekulli !!), eshte leximi i saj si reflektim i historise se teknologjise se artit te shtate). Ne kete menyre, qofte Godard, qofte tani Ang Lee, arrijne t’ia zhvasin teknologjine kthetrave te spektaklit hollywoodian, per tja rikthyer asaj vlerat e verteta artistike e morale, permes nje tjeter “spektakli” !

*
Me te gjitha gjasat, “Billy Lynn’s Long Halftime Walk” do ti kete te gjitha simptomat e filmit ‘te mallkuar’ (pak a shume si, per shembull, filmi “Heaven’s gate” i Michael Cimino). Me nje buxhet $30 miljone, «Billy Lynn» nuk mblodhi veçse $1.7 miljone nga shfaqja e tij me pikatore neper kinemate e USA (nderkohe qe, ne France, per shembull, filmi u shfaq  jo me teper se pergjate dy javesh,  ne nje numer te kufizuar sallash).

Por para se te shpjegoj arsyet, dy fjale per historine e filmit, e cila ne fakt, eshte nje distopi:
Në 2005-n, Billy Lynn, 19 vjeçar me origjine nga Texas, ushtar i nje regjimenti kembesorie, bashke me koleget e tij bie viktime e nje sulmi ne Irak. Duke i mbijetuar perplasjes, Billy dhe shoket e tij (te cilet administrata e asokohshme e presidentit George W. Bush i gradon si heronj te Kombit duke i kthyer perkohesisht ne atdhe), u duhet te bejne nje paradë-show pergjate pak minutave ne kohepushimin midis dy pjeseve të nje ndeshjeje futbolli amerikan ne Dallas, perpara se te rikthehen perseri ne frontin e luftes ne Irak. Filmi rrefen vetem ato pak minuta kur grupit te ushtareve ne fjale i duhet te parakaloje ne stadium, bashke me trupen e grupit “Destiny’s Child” (kulmi i ironise !!), si dhe me flash-back nga lufta ne Irak (ose nga jeta personale e Billy-t).

*
Film i shkelqyer (ndofta me i miri i vitit!!), forca e “Billy Lynn” qendron ne faktin se ai, po aq sa nderton, aq edhe prish, po aq sa ‘konstrukton’ aq edhe ‘dekonstukton’: nese shumica e filmave “me lufte” flasin per çhumanizim te ushtareve, Ang Lee i sheh heronjt e tij me sy (me kamera, sigurisht!) rihumanizuese. “Ata nuk jane mostra”- na thote regjizori. «Mostra jemi ne, spektatoret, qe nuk arrijme ta lexojme (ndjejme) ate qe ata heqin ne lufte». Sigurisht, ne mund ti shpallim ata heronj, mund ti veme te kercejne bashke me budallaçkat e Destiny’s Child, por asnjehere nuk do te arrijme ti kuptojme.
*
Sa eksperimental (teknologji ultra e avancuar + strukturë radikale e filmit) aq edhe satirik (vlera e «heroizmit» te rinise amerikane ne frontin e luftes), sa ‘meta-cinema’ , aq edhe dekonstruktim apo «mise en abime»  dhe shpesh komik (sidomos mbi funksionimin e show-t alla-Amerikan), “Billy Lyn” eshte, in fine, nje film i hatashem mental ne formen e endres se keqe (nightmare) “me sy hapur”, por per asnje moment i ‘rende’ , teorik apo platonik. Perkundrazi, film plot energji, empati, humor e butesi, plot ‘aksion’, pra dhe spektakolar, dhe qe evokon permes imazheve te tij te tjere filma antologjikë te “The Society of the Spectacle” në te cilen ne jetojme prej dekadash  (psh kryevepren e De Palma “Blow Out”, shih fotot më poshte)

MASTER PIECE !

10.0

Ne fotone e parë: “Billy Lynn” i Ang Lee (2017); ne foton e dyte, “Blow Out” i Brian De Palma (1981) :

TRAILER :

 

 

 

 

 

 

 

E padukshmja e vëllezërve Safdie & co. (“Good time” -film amerikan me regji të Ben dhe Joshua Safdie)

U desh nje film i mrekullueshem amerikan per te me rikthyer shijen e te shkruarit te nje review-je per nje film te ri. Por dhe ndonje rastesi e madhe nuk eshte: kisha degjuar se ne festivalin e fundit ne Kanë, vellezerit Safdie, regjizoret e “Go get some rosemary” nje film i shkelqyer qe kisha pare në 2010-n), vinin me nje pune te re. Per fat te keq, në 2014-n, kisha humbur filmin e tyre te parafundit, “Made love in New York” (te cilin shpresoj ta shoh nje ditë !) gje qe ma shtonte padurimin per te pare “Good time”, I cili rrefen historine e dy vellezerve (sikurse dyshja e regjizoreve-vellezer !) te cilet dalin bllof gjate grabitjes se nje banke:   Connie (Robert Pattinson) arrin te zhduket pa lene gjurme, nderkohe qe Nick, handicap mendor, arrestohet nga policia.

Filmi rrefen 24 ore nga odiseja e Connie-t per te shpetuar Nick-un, duke rivalizuar pa u skuqur fare nga ndrojtja me thriller-at urbanë njujorkeze te mjeshtrit Scorsese : per ata qe kane pare « After hours » (film cult i vitit 1985 me ‘loser’ në rrethana gjithe e më katastrofike te heroit kryesor te saj, pergjate nje natë te rendomte ne qytetin qe nuk fle kurre : New York), pak a shume e njejta gje edhe me « Good time » : gjithe filmi rrefen perpjekjet 24 oreshe te Connie-t per te mundesuar nxjerrjen nga burgu te Nick-ut, vellait te tij.

*

Jean Luc Godard eshte shprehur se, edhe pse ne mund te shikojme filmat, kinematografinë e vertete (« filmin » ku luan filmi) nuk mund ta shikojme. Mund te shikojme vetem ate qe nuk mund te shikojme. Edhe pse në pamje të pare “Good time” duket film fort i drejtperdrejte, ‘realist’, ai eshte ilustrimi më perfekt i asaj qe thote Godard: kur dola nga kinemaja, mu desh po aq kohe sa kohezgjatja e tij per ta ‘ripare’ e rimenduar atë. Dhe vazhdoj ta rimendoj akoma.

*

Kinematografia (ne rastet kur eshte art!) eshte art kolektiv qe fabrikohet nga shume vete njeheresh : nese mizaskena e vellezerve Safdie eshte e shkelqyer, ajo kompletohet nga imazhet po aq te shkelqyera te nje kameramani te talentuar si Sean Prince Williams (dritehijet e tyre, porja impresionuese e negativit te filmit, underexposure e tij), nga skenari i nje tjeter regjizori-skenarist njujorkez, shume te talentuarit Roland Bronstein (shok i ngushte i vellezerve-regjizorë), autor i kryevepres « Frownland » (nje nga 10 filmat e mi te preferuar ne 2008). Obsesioni (artistik !) i ketij te fundit me fenomenin e handicapit perziet me obsesionet e vellezerve Sefdie (vellazeria, semundja… etj). Deri dhe muzika (gjeniale !!) e Daniel Lapotin, e hatashme (edhe pse, jashte mase prezente !!) dhe loja (po aq e hatashme) e Robert Pattinsonit jane si guralece te nje mozaiku te punuar ne menyre kolektive e demokratike (sekush vendin e tij ne kete ansambel te magjishem artistik). Deri dhe Benny Safdie, njeri prej dy vellezerve-regjizore qe luan rolin e vellait handicap ne film eshte… i papare ! (hera e pare qe e perdor kete fjale ne kete blog). Shkurt: mund të flitet për nje ‘bandë’ te vogel, ku gjithkush eshte në vendin e vet!

“Çelesi” i « Good time » eshte, per mendimin tim, personazhi i Crystal (adoleshentes qe e shohim vecse per disa minuta ne film) : ajo ka ‘rolin’ e kunderpeshes (sentimentale? ) te gjithe kesaj odiseje katastrofike abakadabreske dhe qe i lejon filmit te tejkaloje skemën scorsesiane te izolimit te figures mashkullore dhe divinizimin (kristik, shpesh here) te tij.

Ka shume ironi ne kete film. Shume. Por kurre, KURRE amà, cinizem. Personazhi i Crystal vigjelon mbi te (mbi filmin, mbi kë tjeter ?!).

*

Film « me aksion » në dukje (por KLITHME DASHURIE VELLAZERORE, ne te vertete! – kujtoni ç’thote Godard per kinemane e ‘padukshme’), « Good time » , film i bere me passion dhe talent, per fat i prezantuar ne konkurim ne festivalin e fundit ne Kanë per palmen e Arte, i ndihmon dy vellezerit-regjizore indipendente njujorkeze te shfaqin (e pershfaqin) idete e tyre po aq pasionuese per artin e 7-te (duke u mundesuar –te shpresojme !! – te gjejne mundesite financiare per filmat e tyre te ardhshem).

Jetë të gjate vellezerve Safdie.

Jetë të gjate bandës “Safdie & co.”

nota: 9.9

trailer :

Vdes George Romero, babai i të gjallëve-të-vdekur

Ashtu sikurse kinemane e ka shpikur dikush, dikush ka shpikur edhe zombit, te gjallet-e-vdekur te kinemase. Dhe ky eshte George Romero, i cili dje ka vdekur “prej verteti”. “Night of the Living Dead” (1968) ishte femija e tij i pare, koncepti i te cilit qe prej asaj kohe eshte kopjuar e sterkopjaur nga dhjetra e qindra te tjere regjizore. Deri ne dhimbje. deri ne maskaradë.
Romero ben pjese tek ata te pakte kineaste qe kurre nuk e tradhetoi artin e tij. Nje nje interviste krejt te fundit te tij, jo pa te drejte ai shprehej i indinjuar per paçavure te tilla hollywoodiane si “World War Z” me aktorin-biznesmen Brad Pitt apo per serine “The Walking dead”, filma apo seri ne te cilet tashme mungon teresisht satira sociale, kritika subversive ndaj shoqerise amerikane (aq e rendesishme ne filmat me zobi te Romeros!) per tu zevendesuar me skena me demek ‘te frikshme’ (ku thjesht shihen zombi qe bejne masakra: aksion dhe vetem aksion).
Filmi i tij i fundit qe pata pare ne kinema ishte “Diary of the dead” (2009), po aq entuziasmues dhe funeber sa dhe gjithe filmat e tjere te mjeshtrit te cilet, ne menyren e tyre, gjithmone kane reflektuar klimen politike dhe sociale te epokes.
George Romero is dead.
Long live the leaving dead !

Amerika është si shpirt (“Get out” – film amerikan me regji të Jordan Peele)

Amerikani Jordan Peele eshte humorist. Dhe per here te pare ka bere nje film. Shume serioz ne dukje (them ne dukje, sepse nuk dua të zbuloj skenarin: nje nga meritat e filmit eshte surpriza skenaristike, edhe pse, muhabeti eshte më i ngaterruar se kaq). Filmi titullohet “Get out”. Ka dale ne kinemate ne USA në shkurt dhe ka korrur nje triumf te vertete (gje e rralle per nje film pothuaj independent : veçse 5 miljon $ buxheti !) : kapi vendin e pare ne Box-office amerikan që ne javën e parë te shfaqjes neper kinema dhe ka mbledhur me teper se 200 milion $ fitime. Rekord i vertete!
Shtypi dhe kritika po ashtu ka qene hatashmerisht e favorshme: “New Yorker” shkoi deri aty sa ta krahasoje Jordan Peele me Bunuel-in e famshem.
Mbetet per tu thene kryesorja : filmi eshte i mire. Ose gati-gati eshte per te thene: paradoksalisht shume i mire.
Ja arsyeja:
Historia eshte ajo e nje vasheze amerikane (e bardhe si aspirina) e cila fton boyfriend-n e saj (te zi si qymyri) per te kaluar nje week-end tek prinderit e saj waspy (e shkuar waspy t).
Kaq.
Problemi eshte se deri dhe zhanrin e filmit nuk dua ta them (per arsye SPOILER). Por nje gje eshte e sigurt: edhe pse ne dukje filmi ‘argeton’ (efikasiteti i tij mbeshtetet mbi faktin qe informacioni skenaristik i jepet spektatorit me pikatore per ta mbajtur gjithmone ne gjendje ankthi –ne princip nje gje e tille eshte fort e pamoralshme), prap se prap ai shtron jo pak pyetje ne koken e tij, fale satires se dhunshme politike qe propozon (nga ana kinofilike, “Get out” ben martesen e “Guess Who’s Coming to Dinner” (1967) dhe “The Stepford Wives” (1975). Permes nje humori te zi (si boyfriend-i), frike te bardhe (si çika) dhe të qeshure te hidhur (si Amerika…), filmi eshte, in fine, nje radiografi çarmatosese e nje Amerike “qe eshte si shpyrt”
8.0
Trailer :

“Split” : horror sarkastik apo…

Sikurse “The Village” mund të shihej si metafore e nje Amerike izolacioniste, po sikur “Split”, filmi i fundit i M. Night Shyamalan të jete (midis te tjerash) metafore e Amerikes aktuale skizofrene? (bashkekzistenca e disa personaliteteve tek i njejti individ).
Po sikur parodia e Jimmy Kimmel të mos jete dhe aq “për të qeshur”?
9.0
*