Dominique Marchais

“Le Temps des grâces” (KOHA e BEKUAR) – film francez me regji te Dominique Marchais

Dokumentarët qe më eshte dhene te shikoj ne kinema, shpesh kane qene te dy kategorive : ose kane qene te sferes politike, ose filma dokumentare te sferes se Artit.

Me ndonje perjashtim te ralle ( psh, “Walter” – http://filmjournal.net/autori/2010/0…gilles-perret/ -film militiant ), personalisht preferoj nje kategori te trete dokumentaresh : ata qe nuk heqin dore as nga angazhimi i tyre politik, por as edhe nga Arti, pra ata dokumentare qe nuk perjashtojne, à propri, reciprokisht njerin prej ketyre dy poleve (politiken dhe Artin).

Per fat te keq, dokumentare te tille jane te rralle. Po gjithsesi, ekzistojne ! Disa hasen ne ndonje festival filmi, ndonje prej tyre fiton dhe ndonje çmim, gje qe nuk garanton detyrimisht shfaqjen e tyre neper ekranet e kinemave. “Koha e bekuar” ka fatin qe, edhe pse me pikatore, mund te shihet ne ndonje ekran kinemaje. Dhe fakti qe shkova e pashe, eshte ndofta gjeja më e mire qe kam bere ne keto 3 muajt e pare te 2010-s !

Dominique Marchais, regjizor i dokumentarit, i ka rene kryq e terthor Frances, te pakten per nja 4 a 5 vjet, per te realizuar filmin e tij, nje film qe tregon gjendjen aktuale te bujqesise dhe mjedisit ne France (vend tradicionalisht rural !). Per te regjistruar me kameren e tij rreth 200 ore xhirim : 140 ore intervistime, dhe pjesa tjeter, peisazhe. Filmi i tij 2 oresh, rezultat i kesaj pune, perbehet ne masen me te madhe nga keto intervista – pjesa tjeter, peisazhe. Nga e gjithe kjo lind nje film artistik, ne kuptimin me te mirfillte te fjales. Por thellesisht anti-natyralist ! Pra, nje film qe nuk mjaftohet me objektivitetin dokumentar (ne sensin dokumentues, objektiv), por arrin, ne fund, ne nje perceptim, ne nje vertetesi subjektive. Ajo qe ne pikture quhet impresionizëm.

Si ja arrin ?
Butesi ngjyrash qe skulpturojne çdo plan filmik dhe theksojne tiparet qe pershkojne çdo plan. Rigorozitet imazhesh, qe syu i zbulon dhe i penetron ne thellesi, tamam siç zbulohet duke u pare nje tabllo pikture. Pak e nga pak, pergjate 2 oreve, spektatori kupton se po “regjistron” ne mendjen e tij determinuesit e peizazhit qe sheh, per ti vene ato ne perspektive, per te nxjerre nje konkluzion.

Ky imazh, eshte i dubluar nga fjala, elementi tjeter themelor ne film, ku kryqezohen politika, bujqesia, shkenca, ambjentalizmi. Permes fjales, nuk kerkohen ide, ide “te medha” : regjizori degjon. Eshte spektatori pastaj qe “nxjerr” idete. Qe nxjerr nje konkluzion.

Doemos qe filmi ka nje pozicion te tijin, per nje teme te tille siç eshte ambjentalizmi, ekologjia. Kriza qe jeton Perendimi, pas nje industrializimi plot 150 vjeçar eshte aq e madhe, saqe me sa duket, me ne fund, propozimet me te arsyeshme (nga ambientaliste, agronome, fermere…) po merren pak e nga pak parasysh. Te pakten po degjohen.

Gjithsesi, me gjithe kete pozicionim te filmit, ajo qe “Koha e bekuar” kerkon eshte para se gjithash nje perceptim i realitetit polifonik, dhe jo nje imponim idesh. Regjizori nuk flet kurre me “voice off”, nuk komenton asnje sekonde te vetme. Ai vetem pyet permes kameras, e cila regjistron zëra dhe imazhe te nje shkrimtari, nje çifti biologjistesh, nje politikani, disa fermeresh, duke ju larguar keshtu filmave me temen e ambjentit-bujqesise, siç ishte “Jeta Moderne” e Raymond Depardon (http://filmjournal.net/autori/2009/0…mond-depardon/). Tani e kuptoj me mire pse nuk me pat pelqyer ai dokumentar pasi, pikerisht, ne ndryshim nga “Koha e bekuar“, e pershfaqte boten rurale si diçka te semure e ne shuarje, ne sensin e zhdukjes, si nje bote te asfiksuar qe shfaqej si e paafte per te dale nga heshtja e saj.

Ah, dhe diçka : Ka vertet ngjashmeri midis “Kohes se bekuar” te Dominique Marchais, dhe filmave te Pedro Costa-s apo Wang Bing-ut (West of the Tracks – A l’Ouest des rails) : tek te tre, reziston vetem ajo bote qe rrezikon te shuhet !

De la dialectique … !

9.5