– Belgjike

“La folie Almayer” (Çmendia Almayer)- film belg me regji te Chantal Akerman

I ka ardhur rradha nje Zonje te madhe te artit te 7, shume te madhe biles : regjizores belge Chantal Akerman (photo)
Nese ajo do te lexonte keto qe shkruaj, regjizorja do me zinte me drù, pasi zor se ajo vete e konsideron veten Zonje, aq me pak – te madhe ! Por nje epitet te tille une ja vura per hater te respektit te pamate qe personalisht kam per punet e saj, per filmat e saj.

Akerman (lindur ne 1950) thote se vendosi te behej regjizore andej nga viti 1965, pikerisht kur pà ne kinema “Pierrot le fou” te Godard-it. Pra kur ishte veçse 15 vjeç ! Ajo ç’ka e ndihmoi me se tepermi ne karrieren e saj (besoj se edhe per fjalen ‘karriere’, Akerman do më zinte prap me drù !), ka qene qendrimi ne USA per disa kohe, ku dhe u njoh me avant-garden amerikane (mbi te gjitha me filmat e videoastit Michael Snow, bazuar kryesisht tek shtriqja e kohes se filmit).

Ne 1975, Chantal Akerman, 25 vjeçe, realizon filmin e saj te trete : “Jeanne Dielman, 23 quai du commerce, 1080 Bruxelles”, ose i njohur shkurt edhe si “Jeanne Dielman“. Pikerisht ai film mund te hyje pa frike ne rrethin e ngushte te atyre qe mund te quhen “filma-ngjarje ne Historine e Kinematografise”. Ketu nuk eshte fjala per ndonje sukses publik te filmit, as per ndonje incident apo eveniment te veçante lidhur me të por per diçka tjeter.
Behet fjale per rendesine qe ai paraqet per vete kinematografine si art, i cili ka njohur disa filma-ngjarje te tilla, per shembull :
-”Birth of a Nation” (1915) e Grifith, konsideruar si metrazhi pare i gjate i Historise se kinemase
– “Atalante” i Jean Vigo (1934) si nje nga filmat-poemë te parë fare, bashke me ata te Murnau (Faust, Sunrise, Tabu)
– Disa nga filmat e Chaplinit pas 1930-s, cilesia artistike e te cileve beri te mundur marrjen seriozisht ne konsideratë te zerit dhe triumfin definitiv te filmave me zë.
– “Rebel Without a Cause” (1955) i Nicolas Ray-t (me James Dean), i xhiruar ne CinemaScope (perdorimi i objektivit deformues) qe shikohej deri atehere me shumë skepticizëm nga kinofilët e atyre viteve (njesoj si sot me 3D !!)
– “Avventura” e Antonionit (1960), pa dyshim filmi i pare i Erës Moderne te kinematografise

Jeanne Dielman” (1975 – kam shkruar diçka per te ketu ) eshte pikerisht i ketyre permasave : gjuha kinematografike qe Chantal Akerman perdor në të, eshte nje revolucion i vertete! Te pakten une personalisht, per nga vlerat formale, e konsideroj si nje nga 4-5 filmat më mbresëlënës qe mund te kem pare (dhe sigurisht, vlerat e filmit nuk mbeten vetem ne rrafshin e formes artistike te vepres ne fjale pasi permbajtja e tij eshte po aq e levdueshme). C’eshte edhe më interesante eshte fakti qe “Jeanne Dielman” eshte shfaqur edhe ne kryeqytetin e vendit te shqipeve, në 2011, ne kuadrin e Bienales se Tiranes : http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2009/10/09/446/

Por edhe pas filmit ne fjale, Akerman nuk ka rreshtur ndonjehere se tentuari per te gjetur forma te reja shprehese kinematografike; ndofta filmat e saj (fiksione dhe dokumentare) nuk kane qene gjithmone 100% te arrire, por kurre amà stagnant. Gjithmone kerkues ndaj vetes, gjithmone ambicioze (ne sensin më nobel te fjales) : gjithmone bërë me deshiren per te tejkaluar pararendesin (edhe pse, duhet pranuar se me “Jeanne Dielman”, Akerman e pat vendosur ca si fort lart stekën e kercimit te saj së larti… ).

I tille eshte dhe “La folie Almayer” (Çmenduria Almayer), filmi i fundit i saj : fort i mire, puro kinematografi ne çdo minut te tijin, por ndofta jo teresisht i arrirë ne teresine e tij…
Filmi eshte lehtazi i bazuar ne romanin me te njejtin titull te anglezit Joseph Conrad : eshte historia e nje europiani, diku ne nje vend te Azise Jug-Lindore dhe i vajzes se tij. Dikush. Diku. Dhe disa tema te tilla si Faji, Shpetimi (redemtion), Humbja, Tjetri. Por pa me te voglin element fetar brenda, po aq sa mungesa totale e romantizmit (ndofta tipari më karakteristik i filmave te saj !). Lirizem PO. Romantizem, fare !

Nje nga te rrallët filma te ketyre dy-tre viteve te fundit qe do doja ta rishihja, edhe pse nuk ka as me shume se 24 ore qe kam dale nga kinemaja… (edhe pse, ‘fshehtazi’ e di qe dua ta rishoh mbi te gjitha per montazhin, per te cilin regjizorja, dihet qe eshte nje Mbretereshe e vertete !!)

 8.0

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?v=4htK7exi8iQ

Posted on 1st March 2012
Under: BelgjikeIndipendentVenezia | No Comments »

“Le Gamin au vélo” (”Çuni me biçikletë”) – film belg me regji te vellezerve Dardenne

 Vdekshin ishalla keta vellezerit Dardenne  : jane bere maestro fare fare : kisha vite pa qà me lot pothuaj gjate gjithe nje filmi (per te qene i sakte, pergjate 2/3 te tij ; ne pjesen e fundit te tij -jo, asnje pike lot, perkundrazi, isha i intriguar ne maksimum, se si do te bitisej filmi).

Pra, më pelqeu jasht mase ‘Le Gamin au Vélo’, gjithe duke qene koshient (prej dhe nga ‘mallkimi’ im i mëlartem – lol) se tashmë, vellezerit belgë jane bere mjeshtra fare-fare, ne sensin qe makina e tyre kinematografike e vajosur ne persosmeri eshte kurdisur per te prodhuar e prodhuar filma te persosur qe “s’ke ç’u heq e ç’ke ç’u shton”. Dhe prap se prap, edhe duke e thene kete me nje notë ironike, nuk mund ta mohoj impaktin e padiskutueshem qe filmi là tek une. Si rralle ndonjehere keto kohet e fundit !

Jam koshient se duhet germuar ende se ku duan te dalin Dardennët me filmat e tyre, por me sa duket, perfundimisht, kemi te bejme me hyjnoren. Ose, per te qene më precizë, duket se gjithmone jemi ne ujrat e Bressoni-t (gjë pothuaj e ditur, por kesaj rradhe ka nje konfirmim solid – do ta argumetoj me poshte kete gjë). Por vellezerit jane bere vertete kopila : filmi ka nje energji te tille fizike, qe ben nje martese shume te rrafinuar dhe finoke midis filozofillekut te ftohte e cerebral alla-Bresson dhe filmit realist (ose soc-realist, po deshi ndonjoni). Une ne fakt ngela pa fjale nga kjo martese ! Ajo skena kur ky çuni i vogel shtrengon fort e nuk e leshon per vdekje Cécile de France eshte nga më te hatashmet qe kam pare ne keto 10 vitet e fundit ! Lumë me shkuan lotët…

Shkurt (dhe gjatë), mua me duket se Dardennët edhe kesaj rradhe, prap e kane kruajtur koken (per mire a per keq, ky eshte tjeter muhabet !), edhe pse, ne shtyp e në media nuk ngeli njeri pa thene e shkruar : “gjithmone te njejten gje bejne keta vellezerit belgë”. Jo jo, kesaj rradhe mua nuk me duket se “keta s’kane më ç’te shpikin” : per mua, keta vazhdojne te shpikin. I vetmi hall qe kam une, eshte se sa perqind e lotëve te mij ishin nga ata, te cilet Bergmani i quan “lot te keqinj qe çlirojne spektatorin nga stresi i te perditshmes”. Por, po te marrim parasysh se kam nja dhjete vjet te mira qe jap jeten per kinemane, dreqi e mori : shpresoj ta kem kalu nje çik ate fazën e lotëve te keqinj ! Perndryshe, vellezerit belge qenkan bere vertet kopila. Ne te dyja rastet, une ua heq kapelen !

Filmi fillon tmerresisht mire ! Nje çun i vogel, Cirili, kerkon te jatin e tij, jo se ai ka vdekur, por sepse ai e ka braktisur. Nje gjurmim i pakuptimte (ose me mire, teper i kuptimtë !) per te gjetur ku eshte i ati. Dhe e gjen, edhe pse ky nuk eshte finaliteti skenaristik i filmit. Hatà : skena fizike, njera më fizike se tjetra, deri ne ate pike fizike sa edhe i shkreti djalë çjerr surratin (fizikisht !), ne shenje revolte ndaj braktisjes qe i ben i ati (çurk lotët unë… ). Vetem lodhja (fizike !) e ecejakeve me biçiklete e keput te shkretin çunak ne krahet e Cécile de France : deri edhe deshperimi i Cirilit eshte fizik !

Pastaj eshte nje pjese qe nuk me pelqen fare fare : i dashuri i Cécile de France i kerkon kesaj te fundit te zgjedhe midis tij dhe Cirilit. Skenë debile, qe mbin si çiban, qe s’ka piken e kuptimit. Pata frike se do dilja nga filmi. Por jo ! Ajo skene, ne fakt, tradheton vellezerit Dardenne ne qellimin e tyre : ideja e tyre eshte te ecin shpejt (per nga ana skenaristike), qofte dhe nganjehere shkeleshko, vetem e vetem per te arritur aty ku duan te arrijne : tek hyjnorja, e bekuara, tek ‘the grace’. Qe te provoje se Cirili ka gjetur paqen (ka pranuar qe i ati nuk e do më dhe ka pranuar dashurine per të nga ana e Cécile de France), filmi e vë ate ne nje prove te fundit fare fare : Cirili duhet te fale edhe njeriun, i cili e “fali” (pa e falur vertet !) vetë Cirilin pak më parë (nje moshatar i tiji). Per here te trete (dhe te fundit) degjohen per 4-5 sekonda pak muzike ( bismilah per nje film te Dardenneve !). Kjo muzikë, ne fakt, çdo here qe tingellon (3 here gjithesej ne film) paralajmeron se mund te ndodhe ‘le basculement’ (failover). Heren e trete, ndodh e treta e verteta : Cirili e kalon ‘proven’ : e fal edhe ate qe beri sikur e fali ( e qe per pak sa nuk i mori jeten).

A ka gjithe e më shume nenkuptime (arrière pensée) te krishtera kinematografia e Dardenneve ? Ndofta. Ose : pa dyshim.
Po mire, edhe Pasolini ishte edhe kamunist, edhe katolik ! 

Po ç’a note ti vejm atehere filmit ?
“Le gamin au véo”, per mua eshte pak a shume si puna e “The Black Swan”, por ne sensin e kundert : nese filmin e Aronofskit e urrejta, fare mire mund t’i vija noten kaluese 5 apo 6, sepse ja njihja dhe ja njoh disa vlera kinematografike filmit. Me kete te vellezerve belge eshte e kunderta : filmin e adhurova (domethene, do te duhej ti vija noten 10), por ‘fshehurazi’ jam i bindur se nuk meriton më teper se nota 7 apo 8. Keshtu qe po bej nje kompromis :

9.0

 

 

 

 

 

***

Posted on 22nd June 2011
Under: CannesBelgjikeDardenne | No Comments »

“Eleve libre” (”Private Lessons” – Mesime private) – film belg nga Joachim Lafosse

Në 2007-en, nga ky regjizor kam pas pare nje film tjeter te tij, http://forumishqiptar.com/showpost.p…0&postcount=65. Ky eshte filmi i rradhes, qe per mendimin tim, e konfirmon si regjizor interesant qe ja vlen te ndiqet nga afer.

Historia e nje djali te ri, 16 vjeçar, Jonas, qe luan mire tenis, por nuk shkon mire me shkollen; 3 persona me te medhenj se ai (tek te 30-tat), miq te te jemes se Jonas-it, marrin persiper mbarevajtjen shkollore te tij. Dhe jo vetem shkollore, por dhe seksuale…

Film kompleks dhe kurajoz. Qe te ve ne siklet, te destabilizon, por dhe qe te parandalon qe te japesh gjykim te shpejtuar. Ka ca filma me tema te tilla (per shembull, disa te Michael Haneke) qe ne fillim te tyre perpiqen qe te eksitojne, dhe pastaj filmi i jep drejtim, duke dhene gjykimin e tij (dmth, te regjizorit) permes “kerbaçit”. Ndersa “Eleve libre” e eviton nje programim te tille. Dhe aq me mire!
Film qe trajton temen e moralit, por nuk moralizon.

***
Posted on 22nd March 2009
Under: Belgjike | No Comments »

“L’enfant” (Fëmija) – film nga vëllezërit Dardenne

Image result for l'enfant dardenne“L’enfant” (Fëmija) te vëllezërve Dardenne (Belgjikë), PALMA E ARTE ne Kanë 2005.

Film i mrekullueshëm, ashtu siç dijne te bejnë vëllezerit belgë , autorë te “Rozeta”, La promesse” (Premtimi), “Le fils” (Djali)

Film TOTALISHT i zhveshur nga çdo artificë, human por pa asnje grimë melodramaticiteti, radikal pa më të voglin kompromis, social pa asnje grimë socializimi dhe moralizimi, minimalist por jo i thjeshtezuar, l’Enfant (Fëmija) eshte nje kryevepër e vertete !

Posted on 11th March 2009
Under: CannesBelgjikeDardenne | 1 Comment »