– Kine

Tarkovski meets Godard: Kaili Blues

“Kaili blues” – film kinez me regji te Bi Gan

Historia: Chen, mjek ne nje klinike te vogel ne qytetin Kaili te provinces subtropikale kineze te Guizhou-së, shtyn kohen ne shoqerine e koleges se tij te moshuar mjeke si dhe merret me rritjen e  Weiwei-t, nipçes se tij, te cilin do donte ta adoptonte (Chen jeton vetem, sepse gruaja e tij ka vdekur nderkohe qe ai kryente denimin me burg per shkak te pjesemarrjes ne triadat kineze).
Kur meson se “Crazy Face“, vellai i tij (qe shtyn kohen duke lozur me letra me shoket e tij) e ka shitur Weiwei-n e vogel, Chen niset ne kerkim te ketij te fundit, duke kaluar per nga nje fshat ‘i çuditshem’ i quajtur Dangmai (ku zhvillohen dhe 2/3 e ngjarjeve).

*

Titulli i filmit ne kinezçe eshte “Lu bian ye can” e qe perkthehet : “Piknik ne buze te rruges” (titull qe mban dhe vellimi poetik i vetë Bi Gan, regjizor dhe njekohesisht poet: ne film vazhdimisht degjohet heroi kryesor tek mediton poezite e tij por qe ne fakt jane te shkruara nga vete regjizori). Por “Piknik ne buze te rruges” eshte edhe titulli i romanit fantastiko-shkencor te shkrimtareve rusë Arkady & Boris Strugatsky mbi te cilin Andrei Tarkovski u bazua per “Stalker”-in e tij.

Dhe ne fakt, “Kaili Blues”, filmi i parë fare i nje regjizori fare te ri 26 vjeçar eshte haptazi homazh per Stalker-in rus. Dhe per mendimin tim, me i bukuri qe mund te jete bere ndonjehere (nese eshte bere ndonje i tille) edhe pse, ’paradoksalisht’, lënda filmike, montazhi (deri dhe ai zanor!) eshte tipik Godardian: regjizorijuxtapose forma kinematografike ne dukje krejt hermetike ndaj njera-tjetres por qe duke i vendosur bashkë, bejne sens. Dhe japin nje të tërë.

*

Dhe vijme tek elementi formal qendror i filmit, nje ‘long-take’ prej… 40 minutash! Qe fillon andej nga mesi i filmit dhe zapton gati 1/3 e tij.
Behet fjale per rrugetimin (po aq fizik sa edhe mental) të Chen ne kerkim te nipit te tij (dhe qe padyshim eshte homazh i ‘long-take’ te famshem te ‘Stalker’-it ) duke i rene mes per mes fshatit Dangmai: me tren, me vespa shkatarraqe apo me lundër, eshte e habitshme se si regjizori ka arritur te realizoje nje ‘long take’ kaq te gjate, pa asnje trukim, permjet te cilit heroi kryesor jo vetem qe zbulon Tjetrin, por para se gjithash zbulon veten.

Bi Gan e ’shetit’ spektatorin neper labirinthe plot ‘flash back’ befasuese e gati te ‘pakuptimshme’, e gjitha e pershkuar permes nje ndjeshmerie gati budiste ku perzihet e shkuara, e sotmja dhe e ardhmja. Pikerisht permes ketyre shkuarje-ardhjeve konfigurohet edhe ngrehina e filmit. Natyra dhe shpirti njerezor. Mjegulla qe ngrihet ne luginen e Kaili-t dhe fati i Chen qe shkon drejt drites.

kryeveper !
10

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=woBNjIK_15k

click:

***
Posted on 10th April 2016
Under: Te ndryshme | No Comments »

Ku mbaron Kina dhe ku fillon Bota?

MOUNTAINS MAY DEPART – film kinez me regji te Jia Zhang-ke

Kur punët e nje regjizori te mire fillojne e marrin tatepjeten, sinjali zakonisht eshte: dobesite e filmit te tatepjetes i evidenton veçse filmi i tij pasardhes.

Për “A touch of Sin” (2014), film i nje pesimizmi qe te linte pa fjale, para dy vjetesh kisha shkruar :

 “Megjithate, filmi i Jia Zhang-ke (nga i cili kisha pritshmeri fort me te larte nga ai i Scorseses), më la nje shije jo fort te mire. Me ngjau disi me nje “Underground” te Kusturices (sigurisht, jo per nga forma!) , pra me nje film qe te krijon pershtypjen se eshte bere enkas per publikun perendimor, si per ta qetesuar koshiencen e tij :  ( “ka dhe me keq, ja ç’behet në Kinë” ) , gje qe te kujton filmat e Emir Kusturices ne vitet ‘90, te cilet jepnin pershtypjen se ishin nje farë valiumi-tragjikomik per publikun perendimor (ose thene ndryshe, “sa mauvaise conscience” )

Cuditerisht, “A Touch of Sin” asokohe nuk impresiononte ashtu si filmat paraardhes te regjizorit ne fjale, si psh ky ose ky ose ky tjetri; e le më si filmat e parë fare të tij si “Platform” apo “The World”.

Pikerisht “The World” (padyshim filmi më impresionues e më i shkelqyer i regjizorit!), shtronte sikurse ”Mountains may depart” pyetjen e formes sociale, gjeografike e politike te Kines aktuale : formes se shoqerise kineze i superpozohej nje forme e shoqerise njerezore mondiale (sigurisht, artificiale, meqe behej fjale per nje ”World Park”, nje park argetimi kinez, alla Las Vegas). Dhe regjizori na ftonte te reflektonim : cili ishte më pak fallco, pra cili eshte më pak i trukuar : planeti ne miniature i pershfaqur permes nje parku argetimi apo gjigandi post-komunist, dmth vetë Kina?

*

“Mountains may depart” (Shan he gu ren) i shtrin ngarjet ne 25 vjet: fillon me vitin 1999 (vit kur Kina rikuperon Macao-n) dhe mbaron ne 2025 (filmi hidhet ne Australi dhe transformohet ne fantashkencë). Duke kaluar nga viti 2014.

Ne qender eshte nje treshe sentimentale (dy ish-shoke gjimnazi duan te njejten vajze, e cila ne fund zgjedh më ambiciozin: pasunarin e ri kinez). Pasi martohen dhe bejne nje çun te cilit i vene emrin Zhao Dollar (Zhao mbiemri, Dollar -emri), çifti divorcon (skemë tipike e familjeve te reja borgjeze kineze).
Kur rritet, Dollari jeton me te jatin ne Australi, vend ne te cilin ky i fundit ka gjetur strehim per t’ju shmangur denimit me burg qe e pret per korrupsion ne Kine.
Pak e nga pak Zhao Dollari harron kinezçen, biles dhe emrin e nenes se tij.

Te tre periudhat (1999, 2014 dhe 2025) jane te ndara respektivisht ne 3 kapituj, te cilet kane deri dhe formate te ndryshme filmike: kapitulli i parë në format 4:3 (formati i filmave te vjeter para viteve ‘50), i dyti në 16:9 (formati i filmave te sotem) dhe i treti në Scope (panoramik).

*

Pjesa e pare (1999), njeheresh edhe me e mira, ashtu sikurse shfaqet ne format te ngushte (4:3) , eshte edhe më e ‘mbledhura’, më kinezja, më autentikja. Pjesa e dyte (2014 – pra ne ditet tona), fillon e te jete problematike, per ti lene vendin pjeses se trete (ne 2025, pra fanta-shkence), më zhgenjyesja.

Problemi eshte se, in fine, edhe pse personazhet jane plotesisht kinezë, une si spektator nuk isha i sigurt nese behej fjale per nje tablo te Kines kontemporane apo isha duke parë nje melodrame amerikane (ose europiane) per nje familje te goditur nga globalizmi dhe liberalizmi dyer-shqyer. Dakort: dashuria, politika dhe ekonomia jane teresisht te lidhura ne film; dakort, filmi ngrihet mbi nje pasion kinez (pra romanca ka rrenje gjeopolitike dhe sociologjike teresisht kineze). Problemi eshte se influencat estetike te tij vijne nga kater anet e globit: çik kinema europiane (doemos, filmi ka patur per destinacion festivalet e kontinentit te vjeter – prezantimi i tij ne festivalin e fundit në Kanë e konformon kete gje), çik kinema eksperimentale, çik Jacques Demy, çik melodrame hollywoodiane.

*

Te jemi fair : te pershfaqesh Kinën kontemporane pa dyshim qe nuk duhet te jete gje e lehte. Por fakti qe pjesa e trete fantastiko-shkencore (viti 2025) i zhvillon ngjarjet ne Australi (në nje nga majat e kapitalizmit anglo-sakson, dmth të emblemes se globalizmit!) dhe jo ne Kinë, eshte ne nje fare menyre nje dorezim i regjizorit para veshtiresise per ti perkushtuar Kines nje histori te sajen pas 10 vjetesh. Per ti dedikuar nje narracion, dmth nje ardhmeri. Veshtire te mos shikosh ne kete kontekst nje farë komoditeti nga ana e regjizorit (gjithsesi, nje nga më te preferuarit e mi te ketyre 20 viteve te fundit).

Dommage…

6.6

TRAILER :  https://www.youtube.com/watch?v=pdavQLgSuRg

***
Posted on 16th February 2016
Under: Te ndryshme | No Comments »

‘Til madness do us part

Filmi i fundit i Wang Bing, me te madhit dokumentarist (dhe jo vetem dokumentarist!) kinez (dhe jo vetem kinez!) zgjat 4 orë: ngjarjet zhvillohen ne nje “azil budallenjsh” ne nje province te humbur te Kines.

Kuptohet, nocioni i azilit ne kete rast eshte ca i gjere: në të vegjetojne qe nga ata qe jane realisht me te meta mendore, ata qe familja i trajton si te tille sepse s’ka ku ti çoje, e deri tek ndonje vagabond qe ka kryer krime te vogla dhe qe drejtesia kineze e çon “per ta riedukuar”. Ka pacientë qe jane aty prej 20 vitesh sikurse ka dhe nga ata qe jane prej 20 ditesh.

Ne fakt ngjarjet, me shume se sa ’zhvillohen’, duhet thene se ndodhin. Ndodhin, ashtu si edhe vete Wang Bing qe u ndodh me nje kamera ne sup per 4 muaj non-stop ne azilin ne fjale i shoqeruar vetem nga nje asistent per te filmuar nate e dite heronjt e tij, gjithe duke arritur aq mire te ‘zhduket’, te behet i padukshem ne ate pike sa, per shembull, kamera e tij eshte e afte te regjistroje nje te çmendur qe nuk arrin ta zere gjumi ne 2 te nates, por pa na krijuar ne spektatoreve qofte dhe me te voglen pershtypje se regjizori ka qene ne te njejten dhome me të!

Wang Bing jo vetem qe ka xhiruar per muaj te tere, por mbi te gjitha ka integruar temporalitetin e ‘personazheve’ te tij (njesoj siç integronte temporalitetin e motrave te braktisura ne fshatin e humbur Yunnan ). Ndryshimi i vetem eshte se, ne vend te maleve, kesaj rradhe behet fjale per qeli azili dhe, ne vend qe te punojne nga engjesi ne darke ( “Motrat e Junnanit” ), protagonistët e tij kesaj rradhe thjesht merziten, pra mezi shtyjne kohen nga mengjesi ne darke. Perndryshe, eshte e njejta mizerje, e njejta papasterti: “Lasciate ogni speranza, voi ch’entrate” : Harroni çdo shprese -thote Dantja kur na fton te hyjme tek “Ferri” i tij. Dhe qe ne rastin e filmit ne fjale perkthehet: “Te dashur spektatorë, me perjashtim te kolltukut te kinemase, jeni te lutur te braktisni çdo konfort”.
Amen!

“Til the Madness do us part” perbehet nga skena te filmuara pergjate minutash te tera, ku secila eshte e nje realizmi çarmatoses: filmi eshte aq ‘i vertete’, aq ‘realist’, sa qe ne teresine e tij, ai kthehet “paradoksalisht” ne metaforë te botes ne te cilen jetojme, nje metaforë qe ne fund te 4 oreve te filmit na ben ti shtrojme vetes pyetjen : “Cilet jane te çmendurit e vertete: ata ne azil apo… ata jasht tij??”

Per ne si spektatore, eshte e kote te aventuroemi per te kuptuar se si proçedon teknikisht Wang Bing gjate xhirimeve ne azil (gjera te tilla bejne pjese tek magjite e zanatit te kineastit, edhe pse nje ide e kam) por une di qe, ne 4 ore, nuk ka per asnje sekonde te vetme as perçmim, por as edhe meshire. Vetem compassion (qe ne shqip perkthehet dhembshuri, por nuk jam i sigurt se eshte fjala adekuate).
Ose me sakt, ka vetem empathy (qe po ashtu perkthehet ndjeshmeri, por qe ne shqip, gjithsesi me duket reduktuese).

Shkurt: ndofta diçka me pak se dhembshuria. Por diçka me shume se ndjeshmeria.

Ose diçka midis te dyjave.

Ose nese do guxojme ta themi: HUMANIZEM

nota: 10!

trailer i filmit: https://www.youtube.com/watch?v=HQasOgIlAgs

CLICK :

Posted on 29th April 2015
Under: Te ndryshme | No Comments »

Aty ku mungon dashuria, triumfon performanca

C’mund te kene te perbashket dy filma aktualë: njëri i realizuar nga Scorsese, dekan i regjizoreve amerikanë, dhe tjetri nga Jia Zhang-Ke, regjizori më premtues kinez i shek XXI ?

Jane dy filma qe ne pamje te pare nuk kane asgje te perbashket. E megjithate e kane nje: faktin se heronjte e tyre  kryesorë ‘performojne’ ne jete, bejne show. Jeta e tyre eshte performancë, ne mungese te dashurise. Kur kjo e fundit mungon, triumfon performanca. Triumfon show.


1. “The Wolf of Wall Street” -film amerikan me regji te Martin Scorsese

I bazuar mbi nje liber te bazuar mbi nje histori te vertete (asaj te Jordan Belfort, ish-stockbroker), Scorsese (71 vjeçar) ka realizuar ne fakt nje “Casino 2.0″ (1995). Por filmi mund te shihet edhe si nje “Good Fellas 3.0″ (1990), nese “Casino”-në e konsiderojme si nje “Goodfellas 2.0″ .
Pra nje trilogji. Nje trilogji mbi paranë. Mbi kapitalizmin.

Megjithate, “Ujku i Wall Street”-it mund te konsiderohet edhe si film ‘më vehte’, dhe jo si kapitulli i trete i nje trilogjie. Film “më vehte”, por prap se prap ne kuader te nje rrugëtimi : atij te filluar nga Scorsese ne vitin 1983 me “The King of Comedie” (me Roberto De Niron ne rolin e Rupert Pupkin) :

Nese deri ne ate vit personazhet e Scoseses ishin realë, banalë, njerez prej mishi e gjaku, shpesh edhe vetmitarë (Taxi Driver, Mean Streets, Raging Bull…), “The King of Comedie” (foto majtas) inaguron nje tjeter kategori personazhi : ate te showman-it ne skene ( “better to be king for a night than schmuck for a lifetime” ) dhe pastaj te numraxhiut edhe ne jete. Personazhe tek te cilet ne mungese te dashurise,  triumfon performanca. Show.

Per nga struktura (forma), “The Wolf of Wall Street” eshte shume i thjeshte : i ndertuar mbi rreth 20 dialogje, secili afersisht 10 minutesh (qe te kujtojne filmat e Tarantinos), biseda “tête à tête” midis dy personazhesh te filmit, te cilat nderpriten me skena më ‘dinamike’ siç jane ato te ‘lutjeve’ kolektive qe bosi i finances organizon me punonjesit e vet (ne zyre), ose me skenat e orgjive dhe festave qe organizon me miqt e tij ne jahte, pishina, hotele, vila… etj etj. Skenat e ‘lutjeve’ ne zyre biles jane edhe me te arrirat, pasi pikerisht jane esenca e filmit : jane lutje pa drogë, ose me sakt droga (ate realen, heroi kryesor e merr me luge e me hunde) eshte vete performanca e Bosit. E kllounit. E numraxhiut. Ajo eshte droga e kolektivit.
Per nga permbajtja pastaj, aktualisht filmi ka ngjallur shume debate ne media, ne shtyp e ne rrjetet sociale, debate qe ne thelb shtrojne pyetjen se ku mbaron historia e bankierit dhe ku fillon ‘mizaskena e Scoseses’ (filmi), pra sa complaisant jane Scorsese/Di Caprio me kete histori reale te viteve ‘90. Di Caprio eshte shprehur edhe vetë per “Variety”, sigurisht duke mbrojtur filmin. Nderkohe flitet se ne rrjetin social facebook, profili i bankierit Jordan Belfort po i numeron gjithe e me te shumte mbeshtetesit e tij.

Mua me duket jo fort me bereqet te debatohet per kete gje, per arsyen e thjeshte se ‘mizaskena à la Scorsese’ nuk daton prej sodit : siç shkruajta me lart, duke filluar qe prej mesit te vive ‘80 (dhe me ekzaktesisht me “The King of Comedie”), u bene dekada qe regjizori proçedon permes deformimit ekspresionist te realitetit; u bene dekada qe ne filmat e Marty-t nuk ka më milet, nuk ka më popull, njerez te rendomte (per shembull : ne filmin ne fjale nuk evokohen fare, per asnje sekonde te vetme viktimat e Ujkut te Wall Steet-it !) , pra ne filmat e tij tashme u bene dekada qe nuk ka më persona, por ka… personazhe. U be kohe qe kjo eshte deviza e Scosese-s mizantrop, pra nuk daton prej sodit. U mesuam tashme… .

p.s: Kur ne vitin e larget 1972 beri filmin e tij te dyte, “…Scorsese showed a rough cut of his early feature “Boxcar Bertha” (1972) to John Cassavetes and listened breathlessly as the master unexpectedly said : “Marty, you’ve just spent a year of your life making a piece of shit.” Then he added, “It’s a good movie, but don’t get hooked into that [commercial] stuff — just try to do something personal.”

Besoj se, nese sot John Cassavetes do ishte gjalle e do shihte filmin e fundit te Scorseses, do i thosh ketij te fundit : “Oh Marty, definitely you are The Wolf of Hollywood”

 


2. “A Touch of Sin”  (天注定 – Tian Zhu Ding)  – film kinez me regji te Jia Zhang-ke

Kisha vite pa pare nje film më pesimist se ky. Ose ndofta ky eshte thjesht më pesimisti qe mund te kem pare ndonjehere.
Ne fakt, nuk e prisja qe Jia Zhang-ke (te cilit ia kam pare te gjithe filmat : 123 … ) te bente nje film kaq te erret… (i cili eshte dhe fitues i Cmimit te Skenarit me te mire ne festivalin e Kanës ne 2013).

“A Touch of Sin” ndertohet mbi kater “tufa shijian” ( “incidente te papritura” – keshtu i quajne me delikatese, me demek komuniste, mediat kineze ngjarjet tragjike qe mbushin kroniken e zeze, pak a shume si ato te kronikes se zeze shqiptare te ketyre viteve ) .

Me poshte, harta e 4 masakrave ne fjale :

1. Ngjarja e pare : vetgjyqesi ndaj korrupsionit

Ne veri te Kines, ne zonen e minierave te qymyrit ne Shanxi,  Dahai (ne foto), vendos te beje vetgjyqesi ndaj drejtuesve te Minieres. Ngjarja i referohet asaj te vitit 2001 kur nje minator, si pasoje e nje zenke dhe ndjenjes se pafuqishmerise, padrejtesise si dhe indiferences se autoriteteve, vret 14 vete. Denohet me vdekje nje vit me vone.

2. Ngjarja e dyte : nje punetor emigrant ‘del nga fiqiri’ dhe kthehet ne serial-killer :

Ne Chongqing (megapoli me i madh ne bote: 29 miljon banore!! ) ne jug-perendim te Kines, San’er, nje punetor emigrant, zbulon ‘avantazhet’ qe i ofron arma e zjarrit. Dhe ben kerdinë pa asnje pretekst. Ngjarja e merr frymezimin nga ato te ndodhura midis viteve 2004 dhe 2012, jo larg “Diges se 3 Grykave“, vite pergjate te cilave nje ish-mercenar ne Birmani, i konvertuar ne punetor emigrant krahu, kryen nje seri vrasjesh. Vritet ne 2012, pas nje odiseje policore te papare!

3. Ngjarja e trete: nje grua, punonjese nje nje sauna, vret nje nepunes civil, i cili tenton ta perdhunojë

Ngjarja frymezohet nga ajo e vitin 2009, kur shefi i Dhomes se Tregetise se Hubeit i cili tenton te perdhunoje nje grua te re 21 vjeçare qe punonte ne nje hotel, pefundon i vrare nga ajo, me nje thike frutash. E arrestuar dhe e degdisur ne nje spital psikiatrik, çeshtja merr dhenë permes internetit, gje qe i detyron autoritetet gjyqesore kineze qe gjithe duke e deklaruar fajtore, ta lene te lire ! Ka qene dhe kronika e zeze kineze me e famshme e ketyre dy viteve te fundit, sidomos ne internet !
4. Ngjarja e katert: Xiaohui, nje djale i ri, duke u ndergjegjesuar gjithe e më teper per kushtet mizerabel te punes, perpiqet te gjeje nje pune tjeter. Ne pamundesi, vret veten.

Ngjarja i referohet valës se vetevrasjeve ne uzinen Fowconn (Apple, Sony, Nokia… : 1.2 miljon punetore) ne qytetin Dongguan, ne qendren e manifaktures Guangdong , provinca me e populluar e gjithe Kines : nderrmarrja ne fjale ka vendosur rrjeta peshku perreth ndertesave-konvikte, per te parandaluar vetevrasjen e punetoreve, qe hidhen nga ballkoni apo dritarja.

***

Ne ndryshim nga Scorsese qe perdor (si zakonisht) deformimin ekspresionist te realitetit per ta bere ate edhe më te prekshem, Jia Zhang-ke e arrin kete gje permes realizmit, ose me sakte, te hiper-realizmit.
Perveç ketij dallimi formal, te dy filmat kane nje sere pikash te perbashketa, duke filluar nga fakti se bazohen ne histori te verteta e duke perfunduar tek konstatimi qe i behet dhunes, si element mbizoterues ne shoqerite e sotme, qofte ato amerikane, qofte kineze. Permes parasë, sigurisht. Dhe ashtu sikurse tek personazhet e “The Woolf of Wall Street”, edhe ata të “A touch of sin”, duke mos patur mundesi te njohin Dashurine (ne nje sens te gjere te fjales ‘dashuri’, dhe ku do nenkuptohej edhe humanizmi), nuk u mbetet gje tjeter veçse te behen, dashur apo pa dashur, te famshem permes kronikes se zeze. Pra performojne. Nje serial-killer, nje kriminel, ne fund te fundit eshte nje showman, nje ‘king for a night’. Biles dhe vetevrasja, ne nje fare menyre mund te lexohet si akt demonstrimi, si performance. Në mungese te dashurise.

Megjithate, filmi i Jia Zhang-ke (nga i cili kisha pritshmeri fort me te larte nga ai i Scorseses), me la nje shije jo fort te mire. Me ngjau disi me nje “Underground” te Kusturices (sigurisht, jo per nga forma!) , pra me nje film qe te krijon pershtypjen se eshte bere enkas per publikun perendimor, si per ta qetesuar koshiencen e tij :  ( “ka dhe me keq, ja ç’behet në Kinë” ) , gje qe te kujton filmat e Emir Kusturices ne vitet ‘90, te cilet jepnin pershtypjen se ishin nje far’  valiumi-komik per publikun perendimor (ose thene ndryshe, “sa mauvaise conscience” ).
___

Nota per dy filmat : 2×7=14:2= 7 (secili)

trailer i “The Wolf of Wall Street” : http://www.youtube.com/watch?v=iszwuX1AK6A

trailer i “A touch of sin” :  http://www.youtube.com/watch?v=sUkFnXd0qHo

 

One Response to “Aty ku mungon dashuria, triumfon performanca”

  1. Ujku qimen e nderron Says:
    Dakort me ato qe thua per The wolf of Wall Street dhe filmat e fundit te Skorcezes. Megjithate “Ujku” ka nje merite. Ate qe eshte filmi me argetues qe ka bere ndonjehere Skorceze. Te pakten per mua. Dhe qe te kuptohemi eshte perseri nje argetim me nota gri sepse Skorceze e ka te pamundur te shkeputet nga to por gjithsesi…

“Fengming” – film kinez me regji te Wang Bing

  Ne nje fare menyre, ky film eshte “gjysma” e nje diptiku, ku gjysma tjeter do te qe “The Ditch” (hendeku), nga po i njejti regjizor, dmth nga kinezi Wang Bing.

Per kete te fundit, tek filmi i sipermendur, kam shkruar :

Nese pranojme se tre filmat dokumentarë artistikë me te rendesishem te shek. te 20 per nga pesha, volumi apo fuqia artistike kane qene “Milestones“, “Shoah” dhe “Le fond de l’aire est rouge” (Horizonti eshte i kuq), me te gjith gjasat, shekulli 21, edhe pse ne fillimet e tij, ka tashmë arsye pse te mburret, mbi te gjitha me dokumentarin 8 orësh “Tie Xi Qu: West of the Tracks” (aka :”A l’Ouest des rails”) te regjizorit kinez Wang Bing : historia 8 oreshe agonisë se Kombinatit me te madh Metalurgjik ne bote“.

Dhe ashtu sikurse tek “The Ditch” (Hendeku), regjizori vazhdon punen e tij (më shume se titaneske !) per arkivimin e Historise moderne te Kines. Kesaj rradhe, ne qender te dokumentarit te tij (qe ne fakt, eshte më shume fiksion se sa treçereku i filmave qe dalin sot ne kinema!), eshte Fengming, nje grua kineze te te 80-t : pergjate 3 oresh, non-stop, tregon historine e saj te internimeve ne fund te viteve ‘50 dhe pastaj ne fund te viteve ‘60, ne epoken e Mao Ce Dunit.

  Ky majtas eshte pothuaj i vetmi plan filmik (me dy-tre perhashtime te vogla) qe shihet pergjate gjithe kohes sa zgjat filmi. Gjithshka eshte e bazuar tek fjala e Fengming-ut.

Mua me pelqeu; nuk ndjeva te merzitem asnje moment te vetem pergjate 3 oreve. Megjithate, mendoj se fjala e saj nuk arrin te kthehet teresisht ne hipnoze. Te hipnotizoje. Ndofta u ka dash filmuar edhe më shume, edhe më gjate deshmia e saj, pasi vetem nga treçereku i filmit ndjehet se heroina “humbet” teresisht ne rrefimin e saj. Ndofta u ka dash qe regjizori te beje nje perzgjedhje tjeter, dhe jo ate te regjistrimit non-stop, pergjate 3 oresh, brenda nje pasditeje, te deshmise ne fjale. Te krijohet pershtypja se filmi eshte ne funksion te kohes (3 ore), dhe jo koha ne funksion te filmit. Duhet te ishte kjo e dyta, pasi vetem keshtu do te mundesohej qe deshmia ne fjale te fitonte fuqinë e duhur, te kthehej ne hipnozë.

Gjithsesi, pune fort e levdueshme: 8.7

 

 

trailer : 

 

Posted on 3rd May 2012
Under: Te ndryshme | 1 Comment »

“The Ditch” (Hendeku) – film kinez me regji te Wang Bing

Nese pranojme se tre filmat dokumentarë artistikë me te rendesishem te shek. te 20 per nga pesha, volumi apo fuqia artistike kane qene “Milestones“, “Shoah” dhe “Le fond de l’aire est rouge” (Horizonti eshte i kuq), me te gjith gjasat, shekulli 21, edhe pse ne fillimet e tij, ka tashmë arsye pse te mburret, mbi te gjitha me dokumentarin 8 orësh “Tie Xi Qu: West of the Tracks” (aka :”A l’Ouest des rails”) te regjizorit kinez Wang Bing : historia 8 oreshe agonisë se Kombinatit me te madh Metalurgjik ne bote.

Kaq mjafton per te shprehur kuriozitetin me te cilin e prisja filmin e pare fiksion (metrazh te gjate) te regjizorit ne fjale, dmth “The Ditch” ( HENDEKU), i cili perveç pjesemarrjes ne Festivalin e vjetshem te filmit ne Venecia, nuk ka arritur ende te gjeje distributor neper kinemate e Europes. Per fat, kanali televiziv franko-gjerman ‘arte’ e transmetoi të shtunen!
Filmi e merr temen nga kampi i punes ‘Jiabiangou’ ne vitet 1957-1961 (epoka Maoiste) ne shkretetiren Gobi në Kinë, ku nje pjese e madhe e 3000 te burgosurve politike ne te vertete lane kockat, per shkak te nje urie te pashoqe. Duke qene se shkretetira i ka ruajtur nje pjesë te mire te traseve dhe hendeqeve ku jetonin dhe punonin te burgosurit, regjizori i ka bere xhirimet e lojes se aktoreve ne te njejtat vende gjeografike dhe autenticiteti eshte më teper se i admirueshem.

Hendeku” nuk eshte film i dashur, sepse asnjehere nuk ta ben qejfin (ose, siç thuhet ne frengjisht, “il n’est jamais complaisant”). Filmi nuk toleron per nga vertetesia dhe realizmi i skenave (ne njeren prej tyre, shihet nje i burgosur qe rrëmon per te gjetur diçka per te ngrenë midis te vjellave te shokut te tij, po ashtu i burgosur). Por pikerisht, me duket se aty qendron fuqia e filmit : menyra se si Wang Bing realizon skena te tilla, ose ajo qe quhet trajtimi regjizorial, falë te cilit, nga gjithe ky rrugetim i llahtarshem ne ferr, lindin megjithate shkendija humanizmi.

Ka diçka fordiane tek “Hendeku” : jo vetem sepse behet fjale per nje pushtim (conquest) te Veri-Perendimit kinez – shkretetira e Gobit (sikurse behet fjale per Pushtimin e Perendimit -The Conquest of the West – tek filmat e John Ford-it), por edhe sepse shkretetira, shpellat dhe hendeqet e saj jane te ndriçuara njesoj : me ndihmen e drites qe vjen ne contre-jour (back-light) : njesoj si tek ato te Mjeshtrit amerikan ! Por fundja dhe ajo qe po arrin Wang Bing permes filmave te tij, eshte, in fine, e njejte me ate qe ka arritur John Ford ketu e 50 vite me parë : te tregoje Historine e Pushtimit (Conquest), te vendit te tij te gjeografikisht te pamatë. Pushtim qe ka diçka prej mundimit te Sizifit !

Po e ilustroj këtë me fotot e meposhtme :
dy te parat, i perkasin filmave te amerikanit John Ford, ketu e 60 vite me pare;
te dytat, i perkasin atij te kinezit Wang Bing, 60 vite më pas : e njejta dritë (back-light) per te ndriçuar mitologjine e dy vendeve, ne dukje kaq te ndryshem :

Nese do te kish diçka te kritikueshme ne film, do te ishte nje far “demonstrimi foce” insistues (flas gjithmone per nga ana regjizoriale), ndjenje qe pata pasi filmi mbaroi. Por kjo me duket se vjen nga fakti qe “Hendeku” nuk ka mundur te realizohet teresisht ashtu siç kish qene parashikuar : regjizori e ka xhiruar ate fshehurazi ne Kine, ku autoritetet ende ndalojne qe filmat e sotem kineze te evokojne faqe te tilla te erreta te historise moderne te ketij vendi. Biles pas disa javëve xhirim, regjizori eshte detyruar te ikë me ngut nga sheshi i xhirimit, duke shpetuar keshtu filmimet e kryera (e duke realizuar montazhin e tyre ne France).

9.0

 

ps: filmi ritransmetohet nga ‘arte’ te enjten 21 prill, ne oren 2 e 45 te mengjesit. Përgatisni regjistruesit.

http://videos.www1.arte.tv/fr/videos/_le_fosse_de_wang_bing-3412586.html

***

Posted on 20th April 2011
Under: KineVenezia | No Comments »

 

“Winter Vacation” – film kinez me regji te Li Hongqi

 Kronike provinciale kineze, “Winter Vacation” eshte filmi i trete i nje regjizori te ri, punet pararendëse te te cilit nuk i kisha pare ndonjehere.

Te gjitha jam i gatshem t’i them per kete film qe ka fituar vjet, ne 2010, ‘Leopardin e Arte’ ne festivalin e filmit ne Locarno te Italisë : film poetik, subversiv, “humor kinez”, film i thjeshte e ambicioz (in the same time), absurd e realist(in the same time, too), trishtues e humoristik (in the same…),… : shkurt, qellimet artistike te regjizorit jane më se te lëvdueshme, dhe per kete nuk kam piken e dyshimit. Por pikerisht, ajo e famshmja mizë (do thoshte korçari), pra mizaskena, per mua nuk funksionon, sepse eshte teresisht manieriste. Dhe qe duhet ta kete shpjegimin tek nje fraze qe po me vjen ne mend, nga nje interviste e Godard-it, andej nga fundi i viteve ‘90, e qe thoshte tekstualisht : “Bresson n’est pas quelqu’un qu’on peut copier” (Stili i regjizori Robert Bresson nuk mund te kopjohet).

Shkurt : fajin e “Pushimeve te Dimrit” e ka… Bressoni ! 

4.00

***

Posted on 5th April 2011
Under: KineIndipendent | No Comments »

海上传奇 (I Wish I Knew) – film kinez me regji te Jia Zhang Ke

  Shume i vleresuar neper Festivale te filmit (ne 2006-n, ne Venecia ka fitu deri dhe ‘Luanin e Arte’ me “Still Life“), Jia Zhang ke, pas “24 CIty” (2009) -film qe rrefente historine e lindjes se nje qyteti modern ne Kinën aktuale, sjell kete vit “I wish I knew“(Hai shang chuan qi), film qe rrefen historine e qytetit te famshem kinez te Shangait.

Principi eshte pothuaj i njejte me atë te “24 City” : pjesa me e madhe e tij perbehet nga deshmi personash te ndryshem, qe rrefejne momente te historise se ketij qyteti. Gjithmone duke ‘gershetuar’ dokumentarin me fiksionin, e qe ne fund te fundit, jep nje film fiksional !
Qëllimi i regjizorit eshte evident qe ne fillim : nga intimja, te lindë univesalja : nga historia personale e secilit, te lindë historia dhe memorja e nje qyteti te tere, historia njerezore. Pa rene per asnje sekonde te vetme ne ndofar rreshtimi mekanik dëshmish.

I vetmi bemol i filmit (per mendimin tim) : prezenca e heshtur e here pas hershme e nje vajze te re (Zhao Tao, aktorja fetish e regjizorit) neper rruget e Shangait. E panevojshme dhe pak e besueshme (jo ne te njejtin regjister me teresine e filmit…).

8.5

 

 

 

 

 

 

***

Posted on 3rd February 2011
Under: CannesKineDokumentar | No Comments »

“Step Up 3-D” – film amerikan me regji te Jon Chu

Kisha lexuar lart e poshte ne internet qe ky film ja vlente te shihej, per hir te perdorimit interesant të 3D. Argumenti i avancuar ishte nje far korrespondence midis kercimit (si formë artistike dinamike) dhe 3D (konsideruar si dinamikë e imazhit). Po mire, po shkojme e shikojme atehere !

Filmi fillon dhe, qe ne minutat e para, shihet nje djale i ri qe kercen rrugëve, e qe thote : “Pse, rrohet ne New York me 10 $ ne ditë ??”. Sigurisht qe nuk rrohet ! Dhe spektatori pret qe filmi te orfroje nje zgjidhje. Dhe qe ne esencë, eshte e meposhtmja : “shko ne nje konkurs te tipit “star academy”, tunde bythen dhe, po fitove, ja hodhe !”. Kaq i propozon filmi atij çunakut !

Ose thene ndryshe, nderkohe qe mileti nga halli tund menderen, zoteruesit (pronaret dhe zedhenesit e tyre – ne kete rast ata hollywoodianë) tallin menderen dhe zgjidhja me e thjeshte qe oftojne me cinizëm eshte “thelën me te madhe e kemi per vete, ju koken hengshi me njeri-tjetrin per ato pak thërime “.

Qe nga ai moment, pra ne krye te 20 minutave, une çava ferren nga salla e kinemase, sepse e mora “mesazhin” ! Dhe ajo qe mendoj per nje film te tille, edhe pse nje epitet i tille mund te ngjalle te qeshura, eshte : nje film dekadent dhe imoral.

Per 3D flasim nje here tjeter – tha 

0.0

Posted on 28th September 2010
Under: Te ndryshme | No Comments »

“24 CITY” – film kinez nga Jia Zhang ke

Kur them une qe njeri nga tre kineastët me te medhenj te shekullit te XXI eshte kinez (dy te tjeret jane njëri portugez e tjetri tailandez), disa kujtojne se bej shakà…
Dhe ky eshte Jia Zhang ke.

24 CITY” eshte filmi i tij i fundit, i konsideruar më se shumti si dokumentar, edhe pse filmi gersheton dokumentarin me fiksionin.

Gjithshka ndodh ne Chengdu, qytet industrial ku ndodhej Uzina 420, nje nga me te medhate uzina te armatimit ne kohen e Maos. E qe sot eshte zevendesuar me nje qytet krej te ri qe quhet “24 CITY“. Pikerisht sot, Jia Zhang ke filmon 8 ish-punetorë te kesaj vitrine te kohes se socializmit kinez. Filmon fjalen e tyre. Per te na rrefyer Historine Moderne te Kines.

Film meditativ, “24 CITY” perzien realen me imagjinaren, intimen me historiken, temporalen me organiken. Ne fakt, puna e Jia Zhang ke ka diçka prej Saint-Simon-it, shkrimtarit te famshem te shek XVII qe shkruajti “Kujtimet” titanike te Oborrit mbreteror francez: duke i vendosur ngjarjet e filmit ne ditet tona (sot), e duke e perqendruar objektivin e tij tek njeriu, regjizori rrefen sa per qytetin Chengdu, aq edhe per Kinen, e prej ketej, per Boten ne pergjithesi. Boten e te gjithe kohrave, boten e te gjithe vendeve.

Pra 8 deshmitarë rrefejne pjese nga jeta e tyre. Disa jane personazhe te vertete, disa… aktorë ! Por gjuha e te gjitheve eshte e zgjedhur, e punuar, nje gjuhe e qarte dhe poetike nderkohe. Fjala i ngjitet fizikisht imazhit, duke gjetur gropa, kamare, nganjehere dhe superpozime te mundshme, e mbi te gjitha, fjala gjen zëra njerezorë per tu shprehur.

Ose thene me shkoqur, “24 CITY” eshte ne nje fare menyre “Perpara, Rini!” e Jia Zhang ke-së: shfaqja para syve tane e nje grushti te vogel njerezish (ish punetore, pasanike te rinj kineze, nsotalgjike te kohes qe shkoi…) nepermjet fjales dhe adresimit, nepermjet qarkullimit te vazhdueshem te mendimit (nga nje trup tek nje tjeter, nga nje dritë tek nje tjeter, nga nje vend tek nje tjeter, nga nje kohe tek nje tjeter, nga nje fjale tek tjetra…). Mendim qe me ne fund sintetizohet permes vargut te poetit irlandez William Yeats : “Gjanat qe ne kena bà e kena mendue, perpara se t’zhduken, shperndahen si tamli i derdhun mbi nji gur”  (”Les choses que nous avons pensées ou faites / Se répandent forcément avant de disparaître / Comme du lait versé sur une pierre”)

 

***
Posted on 22nd March 2009
Under: CannesKineDokumentar | No Comments »