Jafar Panahi

“Taxi Teheran” – film iranian me regji te Jafar Panahit

Kjo foto sigurisht qe nuk eshte e regjizorit Jafar Panahi (te cilit qe prej 2009-s i ndalohet te dale jashte Iranit) por eshte e mbeses e tij (e cila po ashtu luan ne filmin e tij te fundit). Ne foto, ajo duket tek mban trofeun e Ariut te Arte ne Festivalin e fundit te filmit ne Berlin ne shkurt te ketij viti, meqe xhaxhai i saj nuk mund te ishte prezent ne ate ceremoni.

“Taxi Teheran” eshte filmi klandestin i rradhes i Panahit, pas te mrekullueshmit ”This is not a film” ne 2209 : asokohe, i detyruar te qendronte ne arrest-shtepie si rrjedhoje e akuzes per mbeshtetje te revoltave qe pasuan rizgjedhjen e Ahmadinexhadit si president, regjizori ne fjale e kish xhiruar filmin teresisht ne interierin e apartamentit te tij. Kesaj rradhe, Jafari (ose Xhaferi, ne shqip) hiqet si shofer taksie, dhe po ashtu xhiron “pa leje”. Kesaj rradhe, filmi i zhvillon ngjarjet ne interier te vetures se tij!

Nga ana tjeter, dispozitivi ne fjale nuk eshte edhe aq i ri (aq novator) : Abas Kiarostami, nje tjeter regjizor iranian (Panahi ne fillimet e tij ka punuar si asistent-regjizor i tij),  e ka perdorur tashme nje dispozitiv te tille tek kryevepra e tij “TEN”.

Megjithate, duhet thene se “Taxi teheran” ngjan shume pak (per te mos thene fare) me “Ten”, sepse dispozitivi ne fjale (interieri i nje veture) nuk sherben veçse si pretekst dhe si mundesi per regjizorin per te realizuar nje film (meqe e drejta e krijimtarise i eshte ndaluar per 7 vjet) : “Taxi Teheran” eshte me se shumti i afert me “Closed-Up” i Kiarostamit se sa me “Ten”. Pra mund te thuhet se më së shumti, behet fjale per nje film qe shtron pyetje mbi fuqine e kinemase si fiksion, si ‘genjeshter’, nga e cila lind nje e vertete edhe me e madhe se vete e verteta, pra se vete jeta. Lind fiksioni !

Filmi eshte i ndertuar ne disa tablo ku ne secilen prej tyre, regjizori, ne rolin e nje taksisti, fton pasagjere te rastesishem (por dhe jo te rastesishem), biseda me te cilet (por jo vetem biseda !) krijon nje tabllo impresionuese te jetes ne Teheran, 1000 here me pasionuese se cilido film normal! Notat e filmit jane ‘paradoksalisht’ shume humoristike, burleske, por edhe tragjike e provokative njekohesisht : regjizori (ne rolin e taksistit) ‘argetohet’ me pasagjeret e tij, krijon situata te paparashikueshme e paradoksale ne dukje, por fort te menduara, ne te vertete.

 

“Taxi Teheran” eshte himn per lirine dhe klithje dashurie per kinemanë !

8.0

trailer : https://www.youtube.com/watch?v=5hYkteGqZfY

click:

 

8 Responses to ““Taxi Teheran” – film iranian me regji te Jafar Panahit”

  1. Daku Says:
    Stalker nje pyetje kam une per ty si nje njohes i mire i kinemase iraniane. A nuk te duket se ajo po kalcifikohet dhe po kthen vetveten ne klishe? Pertej naivizmit te theksuar si perqasje, qe me shume i ka sjelle dobi sesa keq se paku deri tani… pra pertej kesaj a nuk po veren se jane te njejtat metoda te te berit kinema? Psh xhirohet vazhdimisht ne makine dhe jashte saj, xhirohet ne stil ala reality show, ka nje mbitheksim te metaforave te transportuesit (taksixhiut), udhetuesit, femijes dhe regjizorit, ky i fundit deri ne kufijte e narcicizmit. A nuk te duket se regjizoret iraniane kane krijur njefare rrethi, per te perdorur nje titull te vete Panahit, nga i cili do ta kene veshtire te dalin dhe jashte te cilit e kane shume te veshtire te krijojne filma te cilesise te larte?

  2. autori Says:
    Daku, te jesh i sigurt per nje gje: ajo qe ti quan me te drejte ‘kinema e mire iraniane’, NUK ka asnje impakt ne Iran. Kam qene vete vjet atje, kam pare me syte e mi plot kinema, dhe ne te gjitha transmetoheshin vetem filma mainstream iraniane, pra prodhime te industrise kinematografike iraniane, qe s’kane te bejne fare-fare me filmat e Karostamit, Panahit, Makhmalbafit apo Farhadit. Filmat e ketyre te fundit kane akses vetem ne Perendim (edhe pse, me pikatore) e ne ndonje festival nderkombetar dhe kaq.

  3. Daku Says:
    Dakort por pyetja ime qendron. Une nuk kam qene ne Iran por e kam njefare ideje dhe them se ajo qe thua eshte e vertete. Por une e kisha fjalen per keta regjizoret e mire iranian ose per regjizoret autor e jo per Iranin si vend.

  4. autori Says:
    Te kuptoj i nderuar, por ata 3-4 kokrra regjizore per te cilet e kemi fjalen, nuk pretendojne te kene krijuar ndonje rryme apo shkolle apo ku di une, dhe keshtu te na mundesojne te nxjerrim ndonje konkluzion kolektiv per ta.

    Konkretisht, Panahi kaq e pati mundesine per te xhiruar dhe kaq beri (atij i ndalohet aktiviteti artistik, pra i ndalohet juridikisht qe nje producent ti financoje nje projekt te cilin me pas ai ta xhiroje, ta shperndaje etj etj), pra eshte thjesht i privuar te ushtroje profesionin e tij. Ne keto kushte, beri keto dy filma, njerin ne interierin e shtepise, tjetrin ne kerr dhe kaq. Kaq e pati mundesine.

    Kiarostami, nga ana e tij, ka realizuar keto 5-6 vitet e fundit dy fiksione te financuar teresisht nga vende te tjera, njerin nga Franca/Italia  dhe tjetrin nga Japonia ), nderkohe qe ne vitet 2000-2009 ai ishte marre VETEM me art-video dhe jo me fiksion!!

    Makhmalbafi nuk ben me fare filma, ka hapur nje shkolle kinemaje ne Afganistan dhe e ka lene berjen e filmave.
    Pra eshte e veshtire te nxirret ndone konkluzion pergjithesues se “ata” (kush ata?? sekush ben diçka per hesap te vet, me aq sa mundet) pra eshte e pasakte te thuash se “ata”, pra kinemaja autoriale iraniane po kalcifikohet e po kthehet ne klishe te vetvetes. S’ka se si te kthehet, se nuk ekziston nje te tille ! (ah po, në France psh, po, ka nje ‘kinema autoriale’ –cinéma d’auteur quhet, ka rrjetet e saj te produksionit (pra financimit) etj etj, dhe eshte e llogjikshme te thuash, per shembull, se eshte keshtu apo ashtu ose ka pesuar ngritje, renie, kalcifikim, perseritje te vetvetes etj etj etj. Por per ate “iraniane”, jo vetem qe me duket cik e pandershme, por mbi te gjitha nuk ben sens.

    ah po, nese flasim pastaj VETEM per vepren e Panahit, ose Kiarostamit, ose tjetrit e tjetrit veç e veç, ok, por per ta, tek e tek, diçka e thashe me lart dhe, pak a shume, aq eshte

  5. Daku Says:
    Po i bishtnon pyetjes po nejse, e drejta jote. Po e filloj nga me e parendesishmja. Makhmalbafi ben akoma filma. Ja nje https://www.youtube.com/watch?v=SbMOfJzqTtk
    Po ketij une i kam pare vetem Ngaresin e Bicikletes dhe po preferoj te mos e komentoj shume. Me ate film qe i kam pare e fus tek dashnoret e imazhit por larg dy te tjereve sepse ka doza te theksuara patetizmi. Dy te tjeret (Kiarostami dhe Panahi) kane nje tjeter lloj rafinimi dhe “dhelperie” ne te berin kinema.

    Pa u zgjatur, se e shikoj qe nuk te pelqen si debat po them mendimin tim qe eshte: nuk eshte e thene te kete nje produksion te centralizuar qe ne te flasim per kinema. Me e rendesishme eshte fryma. Dhe meqe jemi tek dy regjizoret e fundit, keta kane te njejtin fryme te te berit kinema. Mirepo nuk e di pse sa here keta por edhe ndonje tjeter nxjerr film une sikur ia di se ku do rrahin e me cfare mjetesh do dalin aty. Per kete flas. Dhe faleminderit qe permende dy filmat e Kiarostamit sepse per ata e kisha fjalen. Ata, bashke me pjesen e triptikut Ticket (Bileta) qe e ka bere Kiarostiami, duket sikur tregojne se ai eshte i paafte te beje kinemane e shkelqyer qe ben brenda atij rrethit qe flas une ne kontekstin iranian. Ai francezi eshte nje deshtim ndersa pjesa e Ticket nuk te con kurrkund. Japonezi disi me ndryshe. Une do ta quaja film i kendshem por duket se i mungon dicka. Kjo me ka bere te mendoj se keta regjizore u kthehen formulave qe ata i njohin me mire por jashte atyre veshtire se jane te afte te bejne kinema te shkelqyer. Prandaj edhe pyetja, qe ne fakt eshte me teper nje hipoteze imja dhe qe disa prova se nuk qendron do te kisha shume qejf ti degjoja.

  6. Daku Says:
    Shtese: tani po kujtohem se Makhmalbafit i kam pare edhe Heshtjen (Silence). Por edhe ky trailer i Kopshtarit duket sikur ma perforcon idene qe dhashe me siper. Qofsha i gabuar.
    https://www.youtube.com/watch?v=KY757gVjOgU

  7. autori Says:
    ah ok, pra u ‘reduktua’ hipoteza tek Kiarostami (meqe Panahi, edhe te doje, nuk ben filma ‘normale’).

    Kiarostami eshte burre deri diku i moshuar, 75 (qe u befte 175 !), dhe shume ‘llogari’ edhe nuk mund ti kerkohet nga kjo ane ;)

    Decenia (dhjetevjeçari) i tij i arte (’90-99) sigurisht qe s’ka gjasa te perseritet më. Pastaj, nga 2000 deri ne 2009, ai eshte marre pothuaj VETEM me art-video (ka ca pune qe jane vertet interesante, biles shume shume faré, se per fat edhe i kam pare).

    Ky kthim i tij ne keto 4-5 vitet e fundit në fiksion, per mendimin tim, eshte me shume nje far’ respekti qe nje producent francez si Marin Karmitz, bosi i rrjetit te kinemave indipendente ne Paris (eshte ai financuesi kryesor i dy filmave te fundit te tij) i ka bere Kairostamit, dhe kaq.

    Per mua, Kiarostami “i ka thene” tashme ç’kish per te thene; eshte tjeter meselé qe ne e kemi kapur çik vone ;) . Kiarostami ka shkelqyer ne fundvitet 80, ne vitet ‘90, dhe i ka shënjuar si pakkush, kinematografikisht, ato.

    Por dhe i vetem nuk eshte ne kete ’shterje’ artistike, edhe Moretti, per mendimin tim, ç’kish per te thene, e ka thene (dhe tani vetem ben sikur realizon ndonje film te ri; pffff….).

    Cik e ngaterruar kjo puna e rinovimit te frymes artistike ne kinema. Jane te pakte ata qe kane ditur te ringjallen (artistikisht- kuptohet) : nga te rrallet (flas per ata qe kane lene vertet gjurme!) eshte Godard, i cili, kur e mendon, ka patur 3 jete artistike (tre periudha qartesisht te dallueshme). Por ka nje çmim shume te kripur kjo puna e te rilindurit artistikisht, se keshtu, nje fjale goje duket. Mund te flasim nje here tjeter per kete, por e perseris: jane shuuume te rralle ata regjizore qe arrijne te rinovohen, te ‘rilindin’ artistikisht.

    Por ka dhe te tjere (flas gjithmone per kineaste autorë) qe vazhdojne te kembengulin e te bejne filma te rinj, njeri me beterr se tjetri. Palma per kete do i shkonte gjermanit Wim Wenders i cili, edhe pse ka pas bere filma te mire (disa, biles te shelqyer !) ne vitet 70-80, duke filluar nga vitet 90, eshte… NJE KATASTROFE E VERTETE ! Por dhe Jim Jarmuch (i cili behet gjalle here pas here), eshte ‘gjalle pa u futur ne dhé” (artistikisht, kuptohet !!!).

    Ja, keshtu puna e Kiarostamit. Une sinqerisht, nuk pres asgje nga ai, dhe e them kete, PA ME TE VOGLIN denigrim apo perçmim por thjesht e kuptoj dhe pranoj se ‘karriera’ e tij tashme eshte pothuaj e mbyllur dhe, nese na ofron diçka here pas here (ndonje film te ri, tek-tuk), faleminderit prej tij dhe kaq

  8. autori Says:
    se harrova: kam pare shume pak filma te Makhmalbafit, por e permenda meqe iranian. Duhet te jete regjizor me shume se medioker

    Traileri i ‘the president’ ishte… horrible !!!

“This is not a film” – film iranian me regji te Jafar Panahi

Jo me shume se para dy-tre muajsh, e kemi evokuar ketu ne forum Jafar Panahin, regjizor iranian i izoluar ne arrest shtepie ne Teheran, nen pretekstin e pjesemarrjes ne revoltat e fundit ne Iran, pas manipulimit te zgjedhjeve ne 2009.
Perderisa gjykata e shkalles se pare ka dhene urdher qe ai te mos beje film te ri, ç’fare ben Panahi, ne pritje te gjykimit ne Gjykaten e Apelit ? I mbyllur ne shtepi, me kameren e tij, fillon e ben diçka qe “nuk eshte film”, meqe te beje filma, i ndalohet !
C’fare, konkretisht ?
1001 gjera : fillon dhe tregon se si do te ishte filmi i tij i ardhshem, duke improvizuar pak a shume si tek ‘dogville’ e Lars von Trierit, por brenda ne sallonin e shtepise se tij, duke i lexuar vete dialogjet, vete levizjet e aktoreve :

 

  Pastaj, kur e kupton se nje gje e tille eshte e pamundur, fillon e vendos ne dvd disa fragmente te filmave te tij te dikurshem. Komenton ndonje prej tyre.
Pastaj merzitet…
Pastaj dikush i vjen per vizite…

Pastaj vjen fundi i filmit. magjistral. per tu futur ne antologjine e skenave me te hatashme te filmave te ketyre viteve te fundit.

“This is not a film”, mund te mos jete film (titulli eshte dyfish ironik !), por ne 1 ore e 30 minuta, une pashe shume here me teper kinematografi se sa ne pothuaj te gjithe filmat e mbledhur bashke te 2011-es !

Bravo Panahi !This is CINEMA !

9.90

http://www.youtube.com/watch?v=k-1bjMZiHBY

***

Posted on 12th October 2011
Under: IranCannes | No Comments »