■ Azia

Ku e ka shtëpinë Abas Kiarostami? (“3 faces” – film iranian me regji të Jafar Panahit)

Qe prej revolucionit te Gjelber te 2009-s, Jafar Panahi, ish-asistenti i te ndjerit regjizor iranian Abas Kiarostami (dhe regjizor i plot filmave te mrekullueshem duke filluar me “Dajren” e duke mbaruar me “This is not a film”) eshte në arrest shtepie dhe nuk mund te dale nga Irani. Normalisht, as filma nuk duhet te beje. Megjithate ai ka realizuar plot 3 te rinj, qe nga 2009-a. «This is not a film» (2011) ishte i xhiruar teresisht ne ambjentet e apartamentit te tij dhe ishte nje nga objektet më te shkelqyera kinematografike te ketyre 20 viteve te fundit. Pastaj, në 2015-n, Jafar Panahi (Xhaferi – ne shqip) realizoi Taxi Teheran dhe tani, nje tjeter film: “3 fytyra” (ose me sakt, ne gjuhen perse : “Se rokh”). Dmth 3 portrete.

*

   “3 portrete” fillon me nje skene shume te rende: ne ekran shohim nje video te realizuar me nje telefon celular ne te cilen duket nje vajze e re fshatare tek te 20-at tek i drejtohet nje aktoreje te njohur iraniane duke i thene se meqe kjo e fundit nuk e ndihmoi gjate periudhes se stazhit në ambicjet e saj per tu bere aktore (por e la pré e konservatorizmit te familjes se saj) , ajo (pra vajza e re) po vret veten, duke u varur ne degen e nje peme.

Videon ne fjale e sheh ne celularin e saj aktorja e famshme iraniane (rol te cilin e luan vete Benaz Jafari, aktore serish televizive në Iran), e shoqeruar nga Jafar Panahi (regjizori i vete filmit, në rolin e tij vetjak), e cila vë ne dyshim vertetesine e videos, duke menduar se behet fjale per nje manipulim nga ana e vajzes se re fshatare. Te dy nisen ne kerkim te saj (ajo banon ne pjesen veriperendimore te Iranit ku jetojne 9 miljon azerbajxhanfoles, po aq sa edhe në vetë Azerbajxhanin fqinj). Per rrjedhoje, ne film flitet në dy gjuhe: edhe në persisht (gjuha zyrtare e Iranit), edhe në azerisht (nje dialekt i turqishtes) : ne film qarkollojne plot fjale si “hiç”, “bujrum” etj etj. Vetë Jafar Panahi, duke qene azerbajxhanas per nga origjina (pra eshte dygjuhesh), sherben edhe si perkthyes (pervec se si shoqerues dhe shofer) per aktoren iraniane.

*

Nga t’ja filloj per te folur sadopak per kete film… te shkelqyer! Te mrekullueshem!

Ka 1001 menyra per ta parë atë. Sepse ka 1001 filma brenda “3 portreteve”.

Po e filloj nga ai më kinofiliku: “3 portrete” eshte homazhi më i arrirë qe mund ti behet filmave te kryemjeshtrit te kinemase iraniane, Abas Kiarostamit. I zhvilluar kryesisht ne veture, ai eshte homazh i drejtperdrejte per “Shijen e qershise”; i nisur nga nje mikro-ngjarje e vertete (shtypi iranian, perpara pak muajsh shkruajti per vetevrasjen e supozuar te nje vajze te re, sepse familja e ndaloi te behej aktore) ai eshte homazh per “Close-Up” te Kiarostamit; po ashtu, “Dhe jeta vazhdon” apo “Era do na marre te gjitheve” evokohen jo pak në të. Biles deri dhe plani i fundit i filmit te kujton mbylljen e Like someone in love!

Por do te ishte shume reduktuese nese do flisnin vetem per homazh kinofilik per filmat e Kiarostamit , sepse “3 portrete” ka fabulen e tij, me te papriturat e tij, etj etj. Edhe pse komentimi i tij lidhet ngushte me historine qe trajton, mund te them gjithsesi se behet fjale per 3 portrete aktoresh ne 3 epoka te ndryshme :
– aktorja e periudhes perpara revolucionit te 1979, pra permbysjes se Shahut, (personazh pothuaj i padukshem ne film)
– aktorja e serive te sotme televizive iraniane (Benaz Jafari)
–  si dhe vajza e re fshatare qe po ashtu enderronte te behet aktore .

Nuk shkoj dot më larg ne komentimin e filmit (siç thashe me lart, ai lidhet pazgjidhshmerisht me fabulën e tij), por “3 portrete” eshte ne te njejten linje me “This is not a film” dhe “Taxi Téhéran” pra, nje klithmë lirie e Jafar Panahit i cili, edhe pse ne arrest shtepie, arrin te na ofroje perla te tilla kinematografike

ps: filmi u vleresua me Cmimin e Skenarit më te mire ne Festivalin e fundit në Kanë çmim, i cili, paradoksalisht (pergjithesisht çmimet në Kanë jane në kundersens me qellimin e tyre, por ky eshte tjeter debat) eshte plotesisht i merituar.

10 !

 

trailer :

 

 

Advertisements

Together (“Happy Hour” – film japonez me regji të Ryusuke Hamaguchi)

Film i realizuar ne 2015, shfaqur ne festivalin e filmit ne Locarno te Italise po ate vit (por dale neper kinemate europiane veçse në 2018), “Happy Hour” zgjat 5 ore e nje çerek.

Film i gjate (siç jemi mesuar te themi) por te cilit nuk mund ti heqesh as edhe nje sekonde te vetme, “Happy Hour” eshte historia e kater shoqeve te ngushta (te pandara, ne kuptimin me te plote te fjales) qe jetojne ne qytetin japonez Kobé: divorci i Jun (Xhun), njeres prej tyre, hyn ne resonance me jetët private dhe profesionale te 3 te tjerave, duke prodhuar nje termet te bute, te ngadalte por te pakthyeshem ne jeten e tyre.

*

Regjizori ka thene se kane qene 3 sebepe per filmin e tij: sebepi i pare ka qene nje atelier (ne te cilen merrnin pjese 17 veta) e qe kish per tematikë “si ta kuptojme e degjojme më mire njeri-tjetrin”. Aty ai zgjodhi 4 aktoret e ardhshme te filmit, te katerta amatore! Sebepi i dyte (ose me sakte, frymezimi i dyte) ka qene filmi i famshem i Cassavetes «Husbands» (4 burra amerikanë te martuar, shoke per koke, çajne ferren dhe shkojne ne Londer pa u thene gjë grave te tyre); i treti lidhet drejpersedrejti me 4 vajzat në fjalë dhe jeten e tyre personale.

Thene ndryshe, vetë filmi ka diçka prej atelieri, a thua se vete “Happy Hour” eshte nje film brenda filmit. Regjizori po ashtu ka shpjeguar qe ideja fillestare ka qene qe ai te mos i kalonte 2 ore e gjysem por ja qe gjate procesit te xhirimit rezultoi se filmi duhet te zgjaste shume me teper.

Thene akoma edhe më ndryshe, kemi te bejme me nje veper artistike ne te cilen koha e spektatorit dhe koha e vete filmit behen pothuaj njesh. Po ashtu, loja e aktoreve, edhe pse cassavetiane në shikim te pare, spostohet më se shumti ne fushen bressoniane: më teper se me aktrim, kemi te bejme me ‘modele’, te cilêt kane nje ‘rol’ per te luajtur dhe, ‘that’s all’ : konkluzionet i nxjerr spektatori.

 

*
Edhe pse film koral (me shume personazhe), “Happy Hour” funksionon si nje trup i vetem: jane te rralle filmat qe i japin jo vetem hapsire personazheve dytesorë, por nganjehere, ata (pra personazhet dytesore) te jenë edhe më impresionues se ata kryesorë.
Regjizori arrin te krijoje e orkestroje skena (te gjata ne kohe), gjithmone intime por kurre ‘te renda’ e qe evitojne cilido sistematizim. Edhe pse ne qender jane 4 personazhe, vemendja kinematografike nuk eshte e barabarte (plus qe filmi eshte i mbushur me digresione krejt te paparashikueshme) : nje prej heroinave mund te shihet pergjate veçse 20 sekondash, sikurse pergjate 20 minutash: asnje kalkulim regjizorial i tipit “se mos merzitet spektatori” : shtpjellimi i historise eshte më se shumti intuitiv sesa i parashikuar .

“Happy Hour” eshte film i mrekullueshem qe trajton temen e emancipimit, ne kuptimin më te vertete te fjales, emancipim individual por qe kalon nga ai kolektiv, gjithe duke evituar qe, çmimi i lirise qe duhet paguar, te kalojë nga xhepi i njeres heroine në perfitim te xhepit te tjetres. Asnjehere! Filmi per asnje moment nuk eshte nje ‘catch-all’ (ku fatet e personazheve kryqezohen mes njeri-tjetrit dhe kaq), por eshte nje trup i vetem qe, ne fund te fundit, ka nje trajektore dhe vetem nje fat (destin).

Together!

nota: 10 !

trailer: