Tim Burton

“Miss Peregrine’s Home For Peculiar Children” ose: Magjia e humbur e Tim Burton-it

E kam patur kete ndjesi edhe kur pata parë “Dark Shadows, filmin e tij te parafundit: Tim Burton-it ka filluar ti shterroje përroi i frymezimit te tij prej magjistari. Dhe u bene jo pak, por 3-4 filma (”Liza ne boten e cudirave“, “Dark Shadows”, “Big Eyes”) qe më kane lene kete pershtypje.


korriku:
fakti qe filmat e fundit te Tim Burtonit jane te gjithe adaptime kinematografike veprash letrare. Ndersa ne nje gazete (te dores se trete) lista e librave te vjeshtes thuajse 50% ishin tituj perdorur per skenare filmi sivjet, ky ketu perfshire.

STALKER
Kjo puna e ketyre të talentuarve të kinemase:
Po shikoja para pak ditesh nje nga filmat e parë të Coppola-s (regjizorit të Kumbarit apo Apocalypse Now) :
THE RAIN PEOPLE. Eshte filmi i katert i tij, realizuar në 1969. Pure poetry !! Ta keshilloj nxehtesisht ta gjesh e ta shohesh (do e vija number One në nje top-10 të filmave të regjizorit, edhe pse jam fans absolut i “Rusty James”, po aq poetik!!). Dhe po mendoja : c’te semes ka patur Coppola qe, pasi realizon nje film kaq të mrekullueshem, kaq ‘pure cinema’, kaq ‘pure poetry’, disa vite më pas i futet realizimit të Kumbareve apo Drakulave, filma puro-romaneske dhe totalisht banale ne krahasim me nje margaritar si “The Rain People” ??
Njesoj dhe puna e Tim Burton qe s’ka c’ben dhe adapton romanet e fundit bestseller qe dalin në USA (Peregrine), nga frika se mos nuk “realizon planin”.
Veshtire, shume e veshtire të rilindesh artistikisht. Por edhe TA QEPËSH, e veshtire u dukerka. Dhe po flasim për artiste qe e kanë provuar talentin e tyre tashme, ok?
….
STALKER
Jo jo, nuk eshte vetem pune moshe. Coppola eshte ‘dorezuar’ shume heret, pothuaj në kulm të aktivitetit të tij.
Biles kjo më kujton faktin se Godard ka folur GJITHMONE mirë për të (ja ka njohur gjithmone meritat e asaj qe Coppola i ka dhene kinemase), gjithe duke e thumbuar me shakà e duke i kujtuar ‘pasionin’ qe i lindi papritur për vreshtarine

“Dark Shadows” – film amerikan me regji te Tim Burton

” Tim Burton o Tim Burton,
ti je krenaria jon’ “

Keto kane qene disa nga vargjet e kenges se kenduar nga grupi nga krahina e Los Angelesit, ai grupi qe kendonte edhe ate kengen tjeter per Clint Eastwoodin. Sepse me shakà apo pà shakà, Timi ka qene dhe eshte nga te paktit regjizore hollywoodiane qe ka arritur t’ja imponoje origjinalitetin e tij Hollywoodit (ndonjehere edhe artin e tij, por nuk po shkojme aq larg hë per hë e nuk po guxojme te flasim per art).

Filmi i fundit i tij i para dy vjetesh, “Liza ne boten e çudirave”, me kish zhgenjyer jo pak : më qe dukur film i shtypur nen peshen e skenarit, marketingut, gjithshka ne të më qe dukur koherente (nderkohe qe, nese kane nje merite te padiskutueshme filmat e Tim Burtonit, eshte mungesa e konvencionales, e koherentes dhe pikerisht prezenca e transgresives !). Por me kujtohet mjaft mire se asokohe ja kisha vene te gjithe zhulin Walt Disney-t, kompanise qe kish prodhu dhe filmin 200 miljonesh : hajt mo, heren tjeter Tim Burtoni do qelloje ne shenje !

“Hera tjeter” i bie kjo e tanishmja, pra “Dark Shadows”, por dhe “Hijet e Erreta” nuk ishin me te mira se “Liza ne boten e çudirave” : magjia Burtoniane prap nuk operon (funksionon), filmi eshte jo pak siperfaqesor, jo pak konvencional, i terheq kembet zvarre pothuaj gjithe kohes (ne frengjisht, thuhet “plan plan”, pra me me plane filmike te rradhitura njeri pas tjetrit si ushtare te pjerdhur), transgresivja ka shku me sherbim, ndersa Johnny Depp thjesht ben detyrat e shtepise (por dhe ai, s’ka ç’te beje me teper ne fakt, faji nuk eshte i tij !!). Une ngela me gisht ne goje, sepse isha prefur shume kesaj rradhe, sepse kisha mendu me vete : Tim Burtoni ka fillu me e bo si shkolla e nates : nje po, nje jo, nje film i shkelqyer -“Sweeney Todd” -ne 2008, nje film i keq “Liza ne boten e çudirave” -ne 2010-n; keshtu qe tani, ne 2012-n, i binte te shihja nje film te mire tijin !
Prap nuk kish qene e thene… ; por problemi mbetet. Keshtu qe hajde te gjejme arsyet ! (ose qofte dhe ndonje arsye)

Tani : po ta marrim me shpate ne brez, i bie ta themi troç : Timit me sa duket ka filluar ti shterroje kroji. Me sa duket, ç’kish per te thene, i tha… . Por dhe kjo, eshte nje çike si e kollajshme me u thene dhe pa u argumentu !
Siç kam shkrujt dikur tek portreti i tij, heronjte e universit te tij kane qene personazhe timidë, te ndrojtur, por pasionantë : Pee-Wee, Edwardi, Batmani, Jack Skellingtoni apo Ed Woodi kane qene melankolikë dhe depresivë, te vetmuar dhe fantastikë, por me shpirt te paster dhe me zemër te nje fëmije ! Ndersa tek “Dark Shadows”, Barnabasi vertet eshte nje vampir fantastik dhe filmi vertet nuk bie ne moralizim apo ne pajtime konvencionale (ne fund te filmit, asgje nuk i pajton te vdekurit e djeshem me te gjallet e sotem, arsitrokatet e djeshem me borgjezet e sotem, dhunen seksuale me pastertine e ndjenjave), por te gjitha keto nxirren më shume si ‘konkluzione’ teorike, sesa shihen permes imazheve (ose me sakt : shyqyr zotit qe skena e parafundit fare – ajo tek keshtjella- eshte e arrirë, se perndryshe, edhe ato ‘konkluzione’ qe permenda me lart nuk do evidentoheshin !). Ose : vertet qe ne film jane pothuaj te gjithe elementet burtoniane -pra edhe pylli, edhe pema, edhe keshtjella e rrenuar, edhe heroinat evanescente, edhe obsesioni me kokat dhe duart e prera, edhe … edhe… , por nuk mjaftojne : te gjitha mbesin si ne teori, pra ne skenar : filmi per fat te keq do futej tek ata qe skenarisht (pra ne teori, pra me llafe), te qajne qoshen, por me vepra (në imazhe)… a ha, ua qan ti qoshen

5.3

trailer i filmit : http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=isjg9O7ifwM

***

Posted on 23rd May 2012
Under: Te ndryshme | No Comments »

“LIZA NE BOTËN E CUDIRAVE” – film amerikan me regji të Tim Burton

C’eshte interesante me historine e kinemase, eshte fakti qe, sa here qe teknika filmike shpik diçka e re, aq here kinematografia i kthehet origjinës te saj, asaj se ç’eshte : art, magji, magjepsje.

Keshtu, ne vitet e para te shek XX-te, kur filmat nuk ishin veçse nje argetim popullor neper Kënde Lojrash apo salla lojrash fati, u desh qe Griffith te realizojne filmat e tij te mrekullueshem, që kinematografia te quhej art ! (me prapashtesen ‘i shtatë’ !).

Po ashtu edhe me futjen e zërit ne kinema : cilesia e filmave te Chaplin-it beri te mundur marrjen seriozisht ne konsideratë te zerit dhe triumfin definitiv te filmave me zë.

Ne fillim te viteve ‘50-te, futja e CinemaScope (perdorimi i objektivit deformues), shikohej me shumë skepticizëm nga kinofilët e atyre viteve (njesoj si sot me 3D !!) dhe u desh i mrekullueshmi “Rebel Without a Cause” i Nicolas Ray-t (me James Dean) qe CinemaScope te konsiderohej si hap cilesor ne kinema.

 

Po e njejta gje ka ndodhur ne vitet 2000 edhe me perdorimin e kamerës DV : pasi u perdor ne jo pak filma ne fund te viteve ‘90-te, vetem krijimi i nje vepre si “Ne dhomen e Vandes” (NO QUARTO DA VANDA) e Pedro Costa-s mundi ti bindë regjizorët e fillimit te ketij shekulli se perdorimi i kameres DV nuk kish aspak pse te shihej me nenvletesim, ne raport me kameren klasike te kinemase. Perkundrazi !

°°°°

Dalja neper ekranet e kinemase e “Lizës ne boten e çudirave” koinçidon ne nje moment kur 3D e ka fituar tashme bastin komercial (permes “Avatar”). Mbetej konfirmimi i vlerave artistike te 3D, permes nje filmi cilesor, permes nje kryevepre : keshtu, 3D do te mund ta kalonte stadin e nje “dispozitivi te veçante”, te nje “kurioziteti”, te nje “argëtimi”, per tu marre, më ne fund, seriozisht ne konsideratë.

“Liza” e Tim Burton-it, teorikisht, i kishte te gjitha shancet per ta kryer kete mision (dhe te kthehej ne filmin e vertete artistik ne 3D !), pasi plotesonte dy kushte qe nuk i plotesonte “Avatar”-i i James Cameron-it : se pari, “Liza”, ne ndryshim nga “Avatar”, eshte nje histori e perjetshme, klasike, qe nuk plaket kurre, eshte adoptimi i nje romani te pavdekshem nga literatura angleze; dhe kushti i dyte ishte emri i regjizorit, Tim Burton, talent i pa diskutueshem, ndofta regjizori më kreativ dhe guximtar hollywoodian i ketyre 20 viteve te fundit. Pra “Liza ne boten e çudirave” fare mire mund te ishte pasqyra, te cilen imazhi 3 Dimensional do te mund ta depertonte, “Liza” mund te ish pasqyra permes se ciles ky imazh mund te reflektonte pjekurine e tij kinematografike !
Per fat te keq, vajza bjonde e Tim Bortonit duket se ka ngecur midis pemes dhe kores se pemes : Magjia nuk funksionon…

Pse ??

Pa dyshim, per shkak te Walt Disney-it, kompanise qe ka prodhuar filmin 200 miljonësh (me i shtrenjti i relaizuar ndonjehere nga Tim Burton !), dhe jo rastesisht, më pak Burtoniani i filmave te tij : s’ka më eksentricitet, ka vetem… packaging.

Ne fakt, per fat te keq, jemi vite drite larg efekteve te brishta te “Beetlejuice”, dhe po aq larg nga “ndrojtja” (prudery) e regjizorit, ne raport me imazhet e sintezes tek “Mars Attacks”. Siç e thash mê lart, gjithshka eshte packaging…

Por ka dhe nje problem teknik: “Liza ne Boten e çudirave” eshte xhiruar me kamera 2D, dhe vetem pastaj eshte bere volumizimi i imazheve, duke e kthyer filmin ne 3D. Pra volumet, jane shtuar veçse pas xhirimit te tij, gje qe krijon nje ekzagjerim te efekteve. Psh te pyllit : secilia pemë, kthehet gati-gati ne sferë; po ashtu, koka e Mbretereshes se Kuqe, aq e ekzagjeruar dhe qesharake, sa biles provokon habine e Kapuçonit (Johnny Depp) : «This orb ! This heroic globe !»
Ndihet keshtu, gjithe kohen, ndarja midis volumeve, sa qe mua mu duk se po shihja nje glob kristali nga ata te mbushur me leng, e ku ka objekte brenda (si ne foto, majtas) :

Pra ne nje fare menyre, eshte evidente qe Walt Disney e ka detyruar Tim Burton-in te mjaftohet me volumizimin e filmit te dikurshem vizatimor “Liza ne bote e çudirave”, sepse edhe ndryshimi i skenarit (Liza ne film ka tashmë 18 vjeç, pra nuk eshte kalamà), eshte veçse sa per te na hedhur hi syve. E meqe 3 Dimensionalitetin ta ofrojne gjyslyket 3D, regjizori duket sikur nuk eshte lodhur te “gerrmoje” ne brendesi te imazhit, por mjaftohet me ç’thash me lart : volumizim te atyre imazheve në 2D qe Burton ka pas ne koke… dhe kaq. Per te mberritur kulmin me pertacine e finales, ku te miret triumfojne mbi te keqinjte.

Marketing, skenar, koherence.

Dmth monotoni…

Merzi…

Dhe humbja e nje shanci per tu kthyer ne THE Movie of 3D !

gjynah…

5.0

 

***

Posted on 8th April 2010
Under: USABurton | No Comments »

“Sweeney Todd” – film nga Tim Burton

Mbreme pashe filmin e ri gotiko-barok te Tim Burton-it. Film qe shfaqet aktualisht njekohesisht ne USA dhe Europe.

Duhet thene qe ne fillim: “Sweeney Todd – The Demon Barber of Fleet Street” (berberi i djallezuar) eshte ndofta filmi më pak hollywoodian i Burton-it: filmi eshte komedi muzikore (zhanër i veshtire per te qene i realizuar), film tejet pesimist (film noir), shto ketu qe tema e vertete e filmit nuk eshte hakmarrja, por mizantropia e natyres njerezore. Dhe gjaku rrjedh lumë gjate filmit: estetike gotike dhe humor makaber, pothuaj pa asnje kompromis artistik! NJE MREKULLI KINEMATOGRAFIKE!

Deri tani, bashke me “Lust, Caution“, per mua “Sweeney Todd” eshte nje nga dy filmat me te mire te janarit!

Posted on 13th March 2009
Under: USABurton | No Comments »

Çokollatat e Tim Burton-it !

Që Tim Burtoni eshte gjenial ne zhanrin e tij dhe pothuaj nuk ka bere asnje “gabim”(dmth film te dobët) ne karrieren e tij, kjo dihej (ndofta bën perjashtim “Planet of the apes”[planeti i majmunëve], per te cilin, fans-at e tij absolutë mendojne se nuk eshte ne nivelin e filmave te tjere). Por qe Tim Burtoni vazhdon krijimtarine e tij kinematografike me te njejtin nivel frymezimi si ne filmat e tij te pare (“Beetlejuice”, “Ed Wood”, “Edward scissorhands“) kjo nuk ishte e sigurte. Konfirmimin e sjall perfundimisht filmi i tij i fundit “Charlie and the chocolate factory”

Duhet me e ditë qe ne fillmi qe “Charlie and the chocolate factory” (Charlie dhe fabrika e çokollatave”) eshte film i komanduar, pra produksion i kompanise se madhe “Warner Bros”. Por megjithate, si rralle ndonje regjizor, Burtoni ka vënë te gjithe artin e tij (qofte edhe atë art nepermjet efekteve speciale, qe jane pjese e artit filmik) ne sherbim te filmit, i cili, edhe pse film block-buster, mban te gjitha gjurmët e regjizorit tejet te talentuar.

Ne pamje te pare, “film karramele”, ne pamje te dyte, film inteligjent dhe imagjinativ (edhe pse adoptim i nje romani tashme te njohur te Roald Dahl, botuar ne 1964 dhe shitur asokohe ne 13 miljon kopje !!).

Subjekti i vertete i “” eshte femijeria dhe dramat e saj, vetmia, deshira fundja natyrale e gjithkujt per te mos u mplakur: thënë ndryshe, Tim Burtoni realizon himnin më te bukur qe mund ti dedikohej fare mire Michael Jackson-it, ketij Peter Pan-i te perjetshem !

Per te katerten here ne filmat e regjizorit ne fjale, luan Johnny Deep ! Dhe ç’lojë !

Cokollatat e Sharlit jane nje perrallë morale here e ëmbel here e hidhur, por gjithsesi… magjike !

ps: nese ka nje sekuence te paparashikueshme dhe akoma më teper se magjike, eshte pikerisht ajo ku Tim Burton i bën nje homazh te shkelqyeshem Stanley Kubrick-ut te madh dhe skenës mitike te “2001, A space Odyssay”