Steven Spielberg

H e madhe e shtypit h e vogel e shtypit : simetria (dmth humanizmi) – “Bridge of Spies” – film amerikan me regji te Steven Spielberg

(more…)

Advertisements

Philip K. Dick dhe kinematografia

Me paska shpetuar nje prurje mbi romancierin amerikan Philipp K. Dick : do kisha dashur me deshire te shkruaja diçka mbi disa filma te realizuar mbi vepren e tij. Por se pari dua te perseris sa shume me ben pershtypje fakti qe asnje roman i tij nuk qenka perkthyer ne shqip?! Vazhdon te me duket fort e çuditshme nje diçka e tille, sepse eshte goxha e pranuar qe Philip K.Dick eshte nder shkrimtaret me te medhej amerikanë te shek. XX (dhe sinqerisht, nuk ngela as une askush tjeter ta rikonfirmoje nje gje te tille). Por une kembengul qe ka diçka prej bizarre qe K.Dick te mos jete perkthyer ne Shqiperi (ashtu sikurse edhe Huxley). Nuk mund ta fsheh çudine time… Dhe meqe nga komentuesit tek tema ne fjale jane cituar disa filma te bazuar ose te frymezuar nga veprat e tij dhe duke qene se personalisht kam pare nje pjese te mire te tyre, po hedh nja dy rradhe edhe pse e di qe, vijme ku vijme, e do dalim me patjeter tek problemi i famshem i raportit film-literature.

Per “Minority Report” te Spielbergut (i bazuar ne nje novele me te njejtin titull te romancierit amerikan) jam kategorik: ai eshte film i mire, gati-gati i shkelqyer, e kam thene kete edhe para pak muajsh ketu. Por une insistoj ne faktin qe nese filmi eshte aq i mire, kjo vjen jo pse lenda letrare eshte e mire (ajo eshte qe eshte e mire, nuk diskutohet, por ky ne fakt nuk eshte nje kusht i nevojshem per nje film te mire – do shpjegohem me poshte pse), porse filmi eshte i mire sepse Spielberg-u gjithmone ka shkelyer pikerisht kur behet fjale per filma me teme imagjinare! Dakort, per fat, temen (lenden, fabulen) ja ka dhene K.Dick. Aq me mire (s’kam asgje kunder!), por ja dhe nje kunder-shembull : une e urrej “Blade Runner” (1982) te Ridley Scott, film te cilin do ta vendosja me nje deshire te paimagjinueshme ne nje top10 master-piece-fallco ever !! Por skenari i atij filmi vjen nga “Do Androids Dream of Electric Sheep?” (kete roman nuk e kam lexuar, por nuk e ve fare ne dyshim qe duhet te jete shume i mire!). Po aq sa jam koshient se filmi eshte tmerresisht i famshem, eshte super cult(sidomos per spektatoret e kinemave te viteve ‘80); e megjithate, une nuk njoh asnje regjizor kinofil reliable qe ta citoje si film te dashur per te; dhe ne fakt, cult-lleku i “Blade Runner” vjen pikerisht nga fakti se eshte version filmik i nje romani te K.Dickut sesa nga ndonje ‘gje’ tjeter.

Hollandezi i talentuar Verhoeven ka bere ne 1990 “Total Recall”, por nuk mund te prenoncohem sepse nuk e kam pare kurre ate film! Per me teper qe per regjizorin ne fjale kam respekt, sepse eshte nga ajo ‘rraca’ e rralle e regjizoreve qe, edhe pse kane punuar ne Hollywood, kane bere ç’kane mundur per te futur diçka te tyren, pra personale ne filmat qe kane realizuar, gjithe duke respektuar ne vija te trasha (nga halli) kodet e kinematografise hollywoodiane.
Ah po, Duncan Jones, çuni i David Bowie-t, ka bere ne 2009 nje film (filmi i pare fare i tij!) qe quhet “Moon”, e qe ‘mirazh‘ e paska pare (dhe po konstatoj qe qenka version filmik i njeres prej veprave te K.Dick – nuk e dija kete fakt). Filmi nuk ka dale kurre ne kinema ne France, por ka dale direkt ne dvd! Ndofta evokimi qe i beme ketu filmit ne fjale, do me motivoje te blej dvd e tij, edhe pse e kam patur ne mend edhe me pare nje gje te tille, po ja qe e kisha harruar…

Edhe “Paycheck” eshte jo fort i keq, fundja e ka bere John Woo nje tjeter nga regjizoret e rralle qe ka mundur te imponoje talentin e tij ne Hollywood (ky ka bere nje film te mire shume ne 1997 : “Face/Off” !).

Por insistoj (dhe ketu dua te dal): per mua, vepra letrare e Philip K.Dick, ne nje fare menyre, nuk ka te beje me filmat e bazuar ne romanet e tij dhe nuk duhet pare duke lexuar filmat. Per mendimin tim, asnje nga filmat e realizuar deri me tash nuk kane fuqine dhe magjine e vepres letrare ne fjale , shto ketu qe une bej pjese tek ata qe mendojne se NUK ka arsye pse ta kene (perderisa magjia e letersise buron tek narracioni, tek fabula, ndersa magjia e kinematografise -tek mizaskena, tek njemendesia e filmit).

Biles kam dhe nje hipoteze, per me teper e kam te bazuar.
Hipoteza eshte kjo : nje film i te njejtes cilesi me vepren e K.Dickut jo vetem qe nuk eshte realizuar ndonjehere, por as dhe do te realizohet nje dite.
‘Prova materiale’ (ne nje menyre gjithsesi simbolike, kuptohet) ku e bazoj kete qe them eshte e meposhtmja : James Gray, qe per mendimin tim eshte regjizori me i talentuar amerikan i brezit te ri, ka shkruar rreth 14-15 vitesh me pare nje skenar (te cilin sigurisht qe mendonte ta vinte vete ne skene) te bazuar tek novela “Paycheck” e K. Dickut. Asnje studio amerikane nuk ka marre persiper financimin e filmit! As edhe nje e vetme! Pse?? Sepse padyshim, si regjizor i vertete qe eshte, Gray duhet te kete propozuar nje film qe nuk eshte paraprakisht viktime e romanit, por nje film qe desheron te jete i lire po aq sa dhe romani ne fjale!
Ne kete sens them me lart se ndofta, nje film i te njejtes cilesi me ate te nje romani te K.Dickut nuk do te realizohet ndonjere, pasi pikerisht, nuk ka pse. Dhe nuk po dua te fshihem pas te famshmes ide te Godarit i cili gjithmone ka insistuar qe, per te realizuar nje veper te mire filmike, me e mira e te mirave eshte qe regjizori te zgjedhe nje veper te dobet letrare, e me pas ta pasuroje me mizaskenen e tij, regjine e tij… etj etj.

Pra : duhet lexuar e lexuar e rilexuar vepra letrare e Philip K. Dick.

Po filmat bazuar ne vepren e tij ?

Me ‘mire’ te mos shihen…  :)

(ose më seriozisht : nese duhet zgjedhur midis leximit te romaneve, novelave e tregimeve te autorit ne fjale dhe filmave te bazuar mbi to, pa friken më te vogel duhet zgjedhur e para !).

***

Posted on 14th August 2012
Under: Te ndryshme | No Comments »