Manoel de Oliveira

Mos vdeksh kurrë Maestro!

(more…)

Advertisements

Adeus Manoel de Oliveira! (1908-2015)

Ne fakt, ishim mesuar keq: qe prej vitit 1985, regjizori portugez Manoel de Oliveira nxirte ne kinema pervit nga nje film te ri; edhe une, qe prej vitit 2000, pothuaj çdo vit shkoja ne kinema per te pare “filmin e rradhes” se Oliveires.
Spektatoreve te filmave, te mesuar tashme me moshen më teper se te thyer te tij, as qe u shkonte ne mendje se ai mund te ndahej nje dite nga kjo bote; keshtu qe vdekjen e tij para nje jave duhet ta kene perjetuar jo vetem me trishtim, por edhe me nje far’ habie e mosbesimi. Te pakten, kjo eshte fiks ajo qe perjetoi autori i ketyre rradheve: te kete vdekur vertet Oliveira?? Ai sikur nuk do vdiste kurre!

*

Manoeli e pat filluar aktivitetin e tij me filmat sa heret, aq edhe ‘vonë’: trashegimtar i nje familjeje te pasur portugeze, kampion atletik ne rinine e tij ne kercim me shkop, pilot makinash te shpejta e me vone edhe aktor-nxenes,  (per pak kohe edhe menaxher i uzines në pronesi te familjes se tij e me pas edhe prodhues verërash), Oliveira i futet regjise se filmit qe ne vitin e largët 1930, me nje metrazh te shkurter… pa zë!
Megjithate, nga ky vit e deri ne 1965 regjizori realizon shume pak filma kryesisht dokumentare dhe metrazhe te shkurter: diktatura e Salazarit jo vetem qe nuk e kish me sy te mire, por edhe e pengoi jo pak Oliveiren ne perpjekjet e tij kinematografike.

Vjen pastaj periudha e dyte e krijimtarise se tij, 1971-1985, pergjate te ciles ai realizon disa filma bazuar kryesisht mbi dispozitiv teatral (midis filmave te kesaj periudhe duhet permendur nje prej kryeveprave te tij, “The Satin Slipper” -Le soulier de satin- në 1985, bazuar ne pjesen teatrale me te njejtin titull te Paul Claudel). Dhe pastaj vjen periudha e trete dhe e fundit (1985-2015) : duke filluar nga “The satin Slipper”, Oliviera realizon nga nje ne vit, fale bashkepunimit te tij me Paolo Branco-n, producentin e famshem te filmave-autor europianë : ne 30 vite (1985-2015), ai realizon 30 filma, pra nje ne vit.

Konkluzion: Oliveira, në 85 vite krijimtari, realizoi 50 filma nga te cilet, 30 veçse në 30 vitet e fundit te jetes. Qe do te thote se, te pakten artistikisht, ai ka patur dy jete.

 Megjithate, ka nje film-çeles ne krijimtarine e tij dhe qe nuk ka fort te beje me kronologjine kohore: filmi i tij ”Acto da Primavera”  i vitit 1963 konsiderohet si nje ”turning moment’ ne filmografine e regjizorit : rrefim i “Pasionit te Krishtit”, i luajtur nga aktorë-fshatarë, diçka midis fiksionit dhe dokumentarit, perben dhe thelbin e gjithe filmave te mepasshem te tij e qe mund te permblidhet në: variante te reja e te pafundme te fuqise dhe ‘hipnozes’ qe orfon reprezentimi kinematografik, pershfaqja  (representiation). Gjithe vepra e tij eshte rivenie ne loje e ketij reprezentimi: herë burlesk, here blasfemik bunuelian, here romantik e here melankolik, filmat e tij perziejne shumllojshemri tonesh e tonalitetesh e, mbi te gjitha çojne drejt nje ‘zhveshjeje’ progresive pothuaj totale, nje nudoje artistike qe paralajmeron lirine (po aq artistike), dhe aq te shtrenjte per mjeshtrin.

Sa per referencat, filmat e tij te japin pershtypjen e nje maelstromi te vertete: nga Bibla tek Dostojevski, duke kaluar nga Homeri, Floberi e po aq nga teatri, piktura, Historia, gojedhanat dhe kultura popullore, e gjitha ne sherbim te nje ‘dogme’ te vetme: transhendencës ne art, guri i themelit te se ciles eshte romantizmi (estetika e te cilit, ne filmat e Oliveires lidh ne menyre te magjishme primitivizmin me ekstremin më te mundshem te modernizmit). Ose e gjitha kjo thene ndryshe, nepermjet njerit prej perkufizimeve me brilante, perkufizimit Oliveiran sipas te cilit, kinemaja eshte “nje ngopje me shenja mrekullimi, te cilat notojne ne driten e mungeses se shpjegimit te tyre”.

Adeus maestro!

ps 1: ky postim i dedikohet “xha Zimit” qe i kish aq qejf e qe fliste me aq pasion per filmat e mjeshtrit

ps 2: Nuk po aventurohem te bej nje top10 te filmave te tij pasi personalisht nuk kam pare me teper se nje njezeteshe nga filmat e Oliveires, por disa si “Perjetesisht e bukur“  apo “Veçantitë e nje bjondeje“   apo “Rasti i çuditshem i Angjelikës“  apo “Gebo dhe hija” i kam komentuar tashme ne kete blog

 

 

***