Lars Von Trier

() ose: nimfa, manjaku dhe or(i)gji(n)a e botes

“Nymph()maniac”- film me regji te Lars Von Trier

Ende pa filluar filmi, shfaqet nje tabele qe informon spektatorin se ajo qe ai do te shikoje ne ekranin e kinemase  nuk eshte veçse nje variant i shkurtuar (ne 2 pjese, secili nga 2 ore) i filmit prej 5 oresh e gjysem qe LVT (Lars Von Trier) do te kish dashur te shfaqej si nje i tere.
Lënë menjanë provokimet (tashme te zakonshme) te LVT, nje gje eshte e sigurt : duket se producentët kane vendosur ndryshe: filmi po shfaqet ne kinemate  e Europes i ndarë ne dy pjese (ne fillim te janarit doli pjesa e pare, dje doli e dyta), ndersa ne festivalin e Berlinit (nga 6 deri me 16 shkurt 2014) do te shfaqet varianti i plote 5 oresh; në ndonje vend si Italia, filmi nuk ka gjetur fare distributor (si duket eshte konsideruar si ‘i turpshem’ ), nderkohe qe disa “user interviews” tek IMDB shprehen se filmi nuk eshte veçse nje porno (por me siguri duhet te jene shkruar nga po ata spektatore qe nuk  arrijne te dalloje se treçereku i prurjeve filmike sot neper bote jane porno e shkuar pornos  por nejse, ç’tu besh atyre qe vazhdojne te mendojne se po u shfaq nje ‘pjeshke’ apo nje ‘karrote’ jo dhe aq prej verteti ne ekran, ketij te fundit i humb aspekti bio).

 

 

 

Pra “Nymphomaniac” (ose me sakt : Nymph()maniac – kjo eshte ortografia ekzakte, por jo e rastesishme e titullit!!) rrefen historine e Joe, nje gruaje te re (rolin e saj e luan aktorja franceze Charlotte Gainsbourg), te cilen nje nate te ftohte dimri, plaku i urte Seligman e gjen te shtrire pertoke, gjysem te vdekur, te maltretuar ne nje rrugice prane shtepise. Pasi e mbart ne banesen e tij, plaku merret me sherimin e gruas se re e cila, te nesermen, fillon ti tregoje historine e jetes se saj. Por ‘çuditerisht’, qe ne fillim te rrefimit, Joe irritohet nga nje mize mbi tapet! Plaku Seligman i shpjegon se behet fjale per nje nimfë , nje larvë mizash qe ai vete i perdor si karrem per “gjuetine me grep” qe e praktikon vete qe prej femijerise (dhe kjo qe nga koha kur edhe ka lexuar librin romantik anglez  te shek XVII : The Compleat Angler, or the Contemplative Man’s Recreation nga Izaak Walton) .

Pra gruaja e re Joe fillon ti tregoje plakut Seligman historine e saj (pothuaj i gjithe filmi eshte ne forme retrospektive) : rreth moshes 6 vjeçare, Joe ka zbuluar se ajo ka ne trupin e saj nje seks (femeror, ne kete rast) dhe ne moshen 16 vjeç, Joe vendos ta humbe virgjerine. Per kete, Joe zgjedh Jérôme, i cili pa hezitim e zhvirgjeron me 3 ‘gjuajtje’ nga para dhe 5 nga prapa : 3+5 (ka shume rendesi ky detaj). Joe, e plagosur shpirterisht e fizikisht, vendos te mos e bej më ate pune. Por ja qe nje dite, e nxitur nga shoqja e saj B. , fillojne te dyja te luajne nje loje ‘te cuditshme’ : kush ja kalon njera-tjetres, duke u palluar me sa më shume burra gjate nje udhetimi me tren!
Eshte Joe qe fiton bastin; qe nga ai moment, Joe auto-diagnostikohet si nimfomane, pra si ‘mashkull-ngrënëse’. Ketu fillon dhe filmi i vertete: Joe (rolin e te ciles ne moshen e adoleshences e luan aktorja angleze Stacy Martin) nuk lë burre pa bere seks!! Keshtu deri ne minuten e fundit fare te volumit te pare (pjeses se pare) te filmit : ne fund te tij, degjohet Joe tek rrefen : “qe nga ai moment, nuk ndjeja më kurgjë seksualisht. Ndjehesha e shpartalluar”.

Aty fillon dhe pjesa e dyte, per te cilen nuk do them asnje fjale (skenarisht)

( )

Ka qene nje here e nje kohe (vitet ‘80-90, fillimi i karrieres se tij artistike) kur danezi Lars Von Trier (LVT) bente filma te shkelqyer : kryevepren e tij “Idiotët” por edhe “Breaking the waves” ose  ”Element of crime” i ka pas realizuar pikerisht ne ato vite. Ishin filma qe te krijonin pershtypje se dilnin drejtperdrejt nga imagjinata e LVT, ose edhe më sakt, nga imagjinarja (imaginary) e tij (ne fakt, kinemaja e vertete nuk ka te beje me imagjinatën, por pikerisht me imagjinaren – imaginary ). Pastaj, ne vitin 2000, LVT ben “Dancer in the dark” (filmi i famshem muzikor ku kendon e aktron Björk), film tmerresisht i keq (sepse i perllogaritur e i kalkuluar, pra film-mistrec e aspak i bere me imaginary : jam perpjekur ta rishoh per kuriozitet para pak muajsh, nuk arrita te shtyj me shume se çerek ore nga filmi!!) por qe fitoi Palmen e Arte ne festivalin e Kanes ne 2000. Qe prej asaj kohe, LVT-së  ju rriten veshët (per keq, kuptohet), dhe rreshtoi filma qe me jane dukur pak a shume medioker : kam shkruar diçka per to kur kane dale asokohe neper kinema (per “Manderlay” ose “Anti Christ” ; ndersa “Melanconia” , filmi i tij i parafundit, ka qene me i mire).

“Nymph()maniac” ka shenjat e nje kthimi te Lars Von Trierit tek ai i viteve ‘80-90: filmi duket vertet i realizuar permes imagjinares (dhe jo thjesht imagjinacionit). Sigurisht, duke filluar qe nga titulli : nuk ka se si te pelqehet ky film, nese shihet thjesht si historia e nje nimfomaneje, nderkohe qe, ashtu sikurse e sugjeron deri edhe ortografia e titullit, behet fjale per nje Takim, per nje Rencontre, behet fjale per diçka midis ‘meeting’ dhe ‘match’ te nje nimfe (vertet nimfë ??) dhe nje manjaku (vertet manjak ??) , te cilet i bashkon te dy nje shenje, i bashkojne dy kllapa, i bashkon e i ndan simboli () , qe mund te lexohet sa si vulvë aq edhe si dy harqe qe nuk puqen, si dy harqe qe lene Boten (nje Bote te tërë – 5 ore film !!) te rreshqase mes tyre. Apo eshte fjala per ‘Vrimen e zeze’ ?? (te botes, gjithmone). Apo Seligman, si deshmitar i nje historie intime, fare mire mund ti ktheje ato kllapa ne forme horizontale e te na japin formen e syut, pra te veshtrimit te Botes ??

Zhan Pol Belmondo, tek “A bout de souffle” (Breathless) -filmi i pare fare i Godardit (1960), ka nje batute te famshme te kthyer ne kult : “Nese nuk ju pelqen deti, nese nuk ju pelqen mali, nese nuk ju pelqen qyteti, e pra shkoni beni çiçin“.
Me duket se ka disa filma (siç eshte rasti edhe me “Nymphomaniac” ) per te cilet mund te debatohen me ore per te kuptuar pse ju pelqen e pse nuk ju pelqen etj etj, por ne fund te fundit gjithshka mund ta permbledhe shprehja e Belmondos e cila do te aktualizohej keshtu : “Nese nuk ju pelqen vdekja, nese nuk ju pelqen vetmia, nese nuk ju pelqen mos-komunikimi, nese nuk ju pelqen seksi si medikament per dashurine, nese nuk ju pelqen shkaterrimi, dhe mbi te gjitha : nese nuk ju pelqejne veprat e artit te cilat flasin per gjera qe nuk i pelqeni, e pra s’ka per t’ju pelqyer as “Nimph()maniac” (dmth, shkoni beni çiçin)


p.s. : skena qe mbyll filmin zgjat rreth 30-40 sekonda. Ndofta eshte mbyllja me e shpejte (rapid) dhe me e hatashme e gjithe historise se kinematografise, po te kemi parasysh se ne 30-40 sekonda, permblidhen ne menyre magjistrale rreth 5 ore film !

8.2

trailer : http://www.youtube.com/watch?v=V5YekQnGSIs&bpctr=1391779544

si dhe disa minuta nga filmi : http://www.youtube.com/watch?v=3GZrMOyVUGo
***

Posted on 7th February 2014

Under: Te ndryshme | 3 Comments »

“Melancholia” – film danez me regji te Lars von Trier

Filmi i fundit i LVT (Lars von Trier-it) eshte film i sinqerte, por mbi te gjitha i thjeshte, shume i thjeshte biles (per nga idete, kuptohet) : s’ke ç’shpreson tek rraca njerezore. Ne thelb, kjo eshte ideja e filmit.
Po aq i thjeshte eshte pitch-i (intriga) e tij : Justina, nje grua e re, shperthen diten e dasmes se saj : i ben naften burrit, dasmes, ngritjes ne post (propozim qe pronari ja ben dhurate pikerisht gjate dasmes), pronarit vetë etj etj. Shkurt, dasma kthehet ne apokalips.
Te nesermen, nje planet qe quhet “Melancholia” perplaset me token dhe ndodh nje apokalips edhe më i madh se ai i nje nate me pare (ai i dasmes) : shuhet jeta ne Tokë.
Kjo eshte intriga e filmit.

Antichrist“, filmi i parafundit i LVT-se ishte më guximtar, me kurajoz, me inatçor : ndofta më pak i arrirë, por amà me i pasur (ne ide), më trazovaç. Biles edhe prolog-u i “Melancholise” (sfilate fotosh, te filmuara ngadalshem, e qe tregojne fundin e intriges se filmit) te kujton prologun e ‘Antichrist’, po ashtu i filmuar ngadalshem, muzike ‘rrenqethese’, imazhe onirike qe tregojne ne mos fundin e intriges, gjenezen e saj. Dua te them qe nuk ka ndonje ’shpikje’ te re : sikunder “Manderlay” ecte ne gjurmet e “Dogville”, de toute évidence “Melancholia” ecen ne gjurmet e “Antichrist”-it. Biles po mendja : a do kete nje kapitull te trete, qe te duket si trilogji, apo do mjaftohet me dy, sikurse ne rastin e dogville+manderlay ? (i nisur per tre, gjithsesi).

Por mund ta marrim edhe me rradhe :

– Prologu i filmit mund te thuhet se eshtepasionues (per vete, më beri magji), por duhet me e pranu qe te imitosh pikturen romantike gjermane ne nje film dhe te thuash ‘me ulurima’ se merr vesh nga piktura, sikur nuk te ben fort nder si regjizor… nejse, ja falim i çik…

   

– Pjesa e pare e filmit : titullohet Justine. Zgjat nja nje ore. Eshte diçka midis “Festen” (nje film tjeter danez i viteve ‘90) dhe filmave te Bergmanit : “gezim” i programuar tek nordikët, pergjate nje dasme – gjë jo pak e parë tashmë, neper filma nordikë; Amà LVT di si ta filmoje heroinen e tij, Justinën. Kjo po. Do kisha verejtje per disa gjera te tjera, per shembull skenat e vallezimit gjate dasmes, te pershfaqura me nje banalitet … lere lere… . po nejse dhe kjo, ja falim.

– Pjesa e dyte e filmit titullohet Claire (Klara) – emri i motres se Justines. Mua më duket se LVT mashtron nje çike me kete punen e titullit “Claire” : sikur nuk ka ndonje portret kushedi ç’ë te Klarës ne kete pjese te dyte dhe te fundit te filmit qe do ishte më mire te titullohej “Justina, Klara dhe ‘Melancholia’ “. Kshu po. Por ngaqe qellimi, me sa duket, ka qene dualizmi midis dy motrave, LVT ka kujtu se po na e hudh, duke emeruar kapitullin e dyte te filmit me emrin e motres se heroines. nejse dhe kjo…
Por pjesa e dyte sigurisht qe eshte më pasionuese se e para. Frika nga ardhja e planetit pershfaqet shume mire, u pasionova une para ekranit : makro-katastrofa (mberritja e planetit “Melancholia”) e pershfaqur nepermjet mikro-katastrofes (familja); e vogla ne infinit (vaniteti- kotesia e pasioneve njerezore), brenda te madhes ne infinit (universi, mekanizmat e tij… etj etj).

Shkurt (e gjate) muhabeti, filmi mua më terhoqi, por e vetmja pyetje qe me erdhi ne mend kur po dilja nga kinemaja, ishte : nese do te më jepej mundesia per ta ripare filmin ndonje ditë, a do kisha deshire ta rishihja ? Vallahi jo ! Sepse me duket vertet i varfer ne ide e ne te gjitha. Pastaj, jo per tu kap, por seç kane diçka prej “demodeje”, keta filmat e ketyre regjizoreve qe merren me keto labirinthet e shpirtit njerezor : Bruno Dumont me shtazoren tek njeriu; Lars von Trier me bipolaren (melankolinë) tek ariu. Une nuk kam gje kunder bipolarëve, por ja që, që prej filmave te Tarkovskit (filmat e te cilit sigurisht qe notonin ne te njejtat ujra), nuk shoh ndonje regjizor tjeter te me mrekulloje, ose thene ndryshe qe te kem deshire tu rikthehem e rikthehem filmave te tyre, siç i rikthehem nje “Stalkeri” apo edhe nje “2001: A Space Odyssey”.

Dhe ne fund te fundit, na marrte te keqen e rraces Lars von Trieri ne : e pse s’paske ç’shpresoke ke rraca njerezore ?

nota : 7.0
 

Posted on 16th August 2011
Under: Te ndryshme | No Comments »

ANTI CHRIST – film danez me regji te Lars Von Trier

Filmat kontraversë nuk kane ndonje gje te keqe, por pikerisht jane te keqinj duke filluar nga momenti kur ata fabrikohen si te tille, pra si kontraversë. Kete te fundit te Lars Von Trier-it, shtypi e konsideron me te madhe si film subversiv.
Por nuk eshte tamam ashtu…

Po shpjegohem : Lene mënjane disa vetetima estetike, problemi i ANTICHRIST-it me duket se eshte fakti qe Lars Von Trier deshton ne figurizimin (filmizimin) e betejes midis dy heronjve te vetem te filmit (nje çift, nje grua dhe nje burre, vetem keto dy personazhe ka i gjithe filmi). Deri dhe dialogjet duket se jane te privuara nga dialektika. Problemi eshte tek tentativa per te realizuar diçka si poemë, por si poeme hieratike, te ngurte, solemne. Gjithshka eshte pa relief, e sheshte : edhe ç’mund te shfaqej si guximtare, kafshuese, perfundimisht kthehet ne patetike. Deri edhe qesëndia kthehet ne qesharake…
Megjithate, dy-tre gjera :

Se pari, filmi rikonfirmon limitet e kinematografise se danezit Von Trier qe ne fakt, permblidhen me nje fjale te vetme : uni (une, une une!) prej nga rrjedh dhe nje banalitet relativ intelektual : per shembull “Breaking the waves” ka qene film i realizuar mire, por çik si shume monolitik; ” Dancer in the dark” ishte film polic; “Dogville” – formalisht impresionant, por i kufizuar ne ate ç’ka rrefen. Nderkohe qe “Idioterne” ka qene film i mire sepse gjente nje pike perthyerje qe lejon lindjen e dyshimitdyzimit, permes nje perzierje interesante te performaces dhe sentimentales.

Se dyti, persa i perket kritikes ne raport me filmat e Lars von Trier-it : eshte bere e modes te etiketohet menjehere regjizor-mizogjin (qe urren grate). Keshtu qe kritika ben po te njejten loje qe ben dhe regjizori : ajo zgjedh nje pike shikimi punist, te tipit : “ja rregullojme ne qejfin ketij“, identikisht sikunder “ja rregullon qejfin” heroinave te tij regjizori, ne filmat e tij. Degjova qe ne konferencen per shtyp te regjizorit ne fjale, pas prezantimit te “Antichrist” ne Festivalin e fundit ne Kanë, nje kritike kinemaje i kerkoi shprehimisht atij t’u kerkoje falje publike (!!) grave, per mizogjinine e tij ! Nuk i thuhet nje gje e tille nje njeriu (Lars von Trier-it) qe sapo ka dale nga spitali psiqiatrik ku ka ndenjur plot nje vit !… Po me kujtohet rasti i dramaturgut Antonin Artaud (nuk po i krahasoj), i kataloguar (ne vitet ‘40) si skizofren ! A thua se kritika ka per mision te shëroje artistet ?!!

Se treti: dedikimi i ANTICHRIST-it (lexohet ne titrat, ne fund te filmit) regjizorit rus Andrei Tarkovsky nuk me duket pretencioz. Perkundrazi, nga kjo ane, pashe nje film goxha kryeulët, dmth nje film qe thjesht kerkon zgjidhje te reja kinematografike, por qe per fat te keq nuk i gjen. Beja habi qe njerezit iknin nga salla (me demek, te revoltuar) gjate filmit, sepse ANTICHRIST eshte vertet i pademshem, i parrezikshem (inoffensif).

 

 

 

 

***

Posted on 7th June 2009
Under: DanimarkeCannesL. von Trier | No Comments »