David Cronenberg

“A dangerous method” – film amerikan me regji te David Cronenberg

Kur Cronenbergu ben nje film te ri (ritmi zakonisht eshte nje here ne dy vjet), une behem shend e verë sepse ai ka nje te mire : nuk del asnjehere huq, gjithmone filmat e tij jane ose te mire, ose shume shume te mire. I fundit fare-fare, “Eastern Promises” ishte i vetmi qe me kish zhgenjyer. Dhe me kujtohet fare mire arsyeja : Cronenbergu ne ate film, notonte ne ‘ujra’ qe nuk i njihte mire : kanadezo-amerikani Cronenberg, merrej me mafjen ruse ne Londer ! Dhe bente muuuu mos njohja e mire e atij universi nga ana e regjizorit.

Kesaj rradhe, Cronenbergu vazhdon te merret me Europen, kesaj rradha me ate te fillim shek XX, e më saktesisht, me dy psikiater te medhenj te asaj periudhe : Frojdin dhe Jungun. Dhe qe per mendimin tim, bie ne te njejtin gabim si tek ai i filmit te tij pararendes : më duket se Cronenbergu nuk merr vesh fort ndonje gje te madhe nga psikanaliza, edhe pse “Nje metode e rrezikshme” eshte para se gjithash nje roman (te cilin, kineasti e ka vene ne skene permes filmit te tij, i film i cili më se shumti me nxit te lexoj ndonje ditë librin, se sa te pelqeja atë).

Mendoj se “A dangerous Method” do dilte nje seri e mrekullueshme televizive, e realizuar qofte edhe nga vete Cronenbergu sepse, per shembull, si mund ti pershfaqesh 13 ore bisede (kjo ka ndodhur realisht) midis Frojdit dhe Jungut, në 3-4 minuta kohë, e ç’eshte me e keqja, permes nje mizaskene ultra akademike ??! Shto ketu faktin qe, per fat “te keq”, çoç marr vesh jo pak nga psikanaliza, keshtu qe e kisha te pamundur te shikoja nje film 1 ore e 40 minutesh, qe rrefente nje histori prikanalitike prej 11-12 vitesh, e gjitha kjo, siç thash me lart, permes nje mizaskene ultra akademike ???! Per shembull : heroina e filmit, e semure mendore, ulet ne karrike, perballë doktor Jungut (ose me dakt, ai qendron nga prapa), dhe fillon jo vetem te flase per jeten e saj (si me çeles !!  – gje e pamundur ne psikanalize !!), por dhe evokon babain e saj dhe femijerine e saj ne krye te 30 sekondave bisede !!

C’eshte per te ardhur keq, eshte fakti se filmi, i cili ka patur jo pak sukses tek publiku intelektual & inteligjent, te jep pershtypjen se eshte shitur si nje “produkt kulturor internacional”. Te njejten shije me kane dhene edhe “produktet” te tjera kulturoro-internacionale te ketij viti : filmi Nani Morettit, i Bela Tarr, i Alain Cavalier, i Aki Kaurismakit : te gjithe te krijojne pershtypjen se jane paketuar “siç duhet“, jane shitur “siç duhet“, nderkombetarizuar “siç duhet” : il sont rentrés dans leur frais – kur thote frengu ( e kane nxjerre lekun e tyre- ne shqip). Te jete kjo valle, per kinematografine autoriale europiane nje nga pasojat e krizes aktuale ekonomike ??  Ndofta !

Edhe nje mekat i fundit i filmit, edhe pse do ja beja kabull me shume deshire, nese “A dangerous method” do me pelqente qofte dhe i folur ne anglisht. Pra e kam fjalen per gjuhen e filmit. Frojdi, Jungu, gjermano-foles par excellence, tek “A dengerous method” na flasin gjithe kohen… anglisht ! Ok, une e di qe nje anakronizem i tille, ka vite dhe dekada qe eshte pranuar nga arti kinematografik (egjiptianet e vjeter, Aleksandri i madh, hitlerianët e ‘Listes se Shindlerit’ te Spielbergut etj etj, shqepen duke fol ne anglisht ne filmat qe u kushtohen atyre !! ). Une e di se, edhe e anasjellta, nuk eshte kusht qe filmi te jete automatikisht i mire (per shembull : Jezu Krishti vertet flet ne aramisht, tek “Pasioni i Krishtit’ i Mel Gibsonit, por ai eshte nje nga filmat me te qelbur, debile e imorale te gjithe historise se kinemase !!). E megjithate, te injorosh teresisht te folurin ne gjuhen autentike te personazheve historikë, me duket po aq e ezkagjeruar, sidomos per nje film te kalibrit te Cronenbergut ! Dreqi e mori ! Per me teper qe “A dengerous method” eshte i bazuar tek fjala, tek fjalët (fundja, psikanaliza me fjale behet, nuk behet me pune krahu !!) Fjala, tek ky film, eshte nje element artistik, qe integrohet ne estetiken e vete filmit. Dhe qe çuditerisht, e degjojme vetem ne anglisht…

Pra : a mos ndofta filmi i Cronenbergut do kish qene më i mire nese do kish qene ne gjermanisht ?? Sigurisht, casting-u i aktoreve nuk do kish qene ky qe eshte (Viggo Mortensen, Michael Fassbinder…); pa dyshim qe ky casting, do kish qene i nje niveli me pak prestigjoz. Por jo automatikisht më i keq ! Po ashtu, nese filmi xhirohej ne gjermanisht, do kish me pak buxhet. Ok. Por kjo prap nuk do te thote se do te ishte më i keq ! Ndofta biles mund te ishte… me i mire !

5.0

trailer i filmit :


YouTube – A Dangerous Method – Official Trailer [HD]

***

Posted on 26th January 2012

Under: USACronenberg | No Comments »

Advertisements

“Eastern Promises” – “Premtimet e Lindjes”- film nga david Cronenberg

Ah Cronenberg, Cronenberg ! Erdhi me ne fund dhe ketej oqeanit filmi i tij i fundit “Eastern Promises“.
Cronenberg eshte nga te rrallet regjizore per te cilet kam thene gjithmone me vehte :”Ky nuk ben kurre filma te keqinj” , por… me duket se ndodhi e paparashikuara: edhe mua m’u duk goxha i dobet Cronenberg-u i fundit…

Per mendimin tim, problemi eshte i thjeshte: per sa kohe Cronenberg-u bente filmat e tij ne Kanada, pra ne “Amerikat e Veriut”, ishte ne rregull me ate qe na shpaloste para syve, pra me universin e tij që, edhe pse i veçante (tema qendrore e filmave te tij eshte raporti mish(trup) – mendje, jemi dakort besoj), ishte bindes, sepse ishte amerikano verior (kanadez ose amerikan), pra gjeografia e filmave te tij korrespondonte me gjeografine e jetes se regjizorit.
Kete rradhe Cronenberg-u ka nderruar gjeografi, dhe merret me mafian ruse (ne Londer); biles nuk ka rendesi fare qe eshte ne Londer: universi i filmit eshte Rusia, bota sllave, mafia ruse.

Por si duket, “ce n’est pas sa tasse de thé” (thote frengu),pra nuk eshte bota e tij, universi i tij. Mua m’u duk fallco gati 80% e filmit!

Filmi eshte komplet i parashikueshem, edhe pse, per mendimin tim, nuk eshte ky qellimi i Cronenberg-ut. Pra, filmi vetem ne dukje (ne aparence) eshte nje thriller (suspens), ne thelb filmi eshte nje rremim në thellesisite e botes njerezore, te mendjes se njeriut, te personalitetit te tij, te se mires dhe se keqes qe fsheh ai (qe shpesh shfaqen permes tatuazheve, pra lëkures, pra mishit, pra trupit!). Por te gjitha keto qe them une, jane fjale dhe vetem fjale, sepse filmi nuk te bind ne qellimin qe Cronenberg-u ka patur.

Pastaj dhe diçka: mafozët rusë flasin midis tyre anglisht gati 95% te kohes (me theks rus, kuptohet). Dhe vetem sa per te na bindur se jane vertete rusë, ja kepusin ndonje fjali ne rusisht ! Kjo eshte nje tjeter gjë qe e ben filmin jo bindes. Nuk e marr vesh se ç’i eshte dashur Cronenberg-ut te ngaterrohet me nje botë, me nje univers (mafia ruse, Rusia, Lindja, vendet e Lindjes), qe nuk eshte universi i tij…

 

Posted on 13th March 2009
Under: KanadaCronenberg | No Comments »