Brian De Palma

Pasioni sipas Shën Brajanit…

“Passion” – film amerikan me regji te Brian De Palma

Kur ne vitet ‘70-’80 De Palma perfaqesonte padyshim te vetmin trashegimtar te denje te Hitchcock-ut me kryeveprat e tij (Phantom of paradise, Carrie, Obsession, Dressed to Kill, Blow Out, Scarface, Body Double, The untouchables, Carlito’s Way) une nuk kisha dale akoma nga “veza-albaneza”. Keshtu qe filmat e tij te lartpermendur jo vetem qe i kam pare shume shume me vone, por dhe pasioni im per vepren e tij, gjithmone brenda ‘kinofilise’ sime, me ka lindur po aq vone. Amà kur kam kuptuar e ndjere fuqine e magjise De Palmiane, jam ‘dorezuar’ pa kushte : pakkush qe i thote vetes autor ne kinematografi ka trajtuar aq magistralmente tema te tilla si simulimi, manipulimi, tradhetia, fetishizmi, vuajerizmi (te gjitha keto, para se gjithash e mbi te gjitha ne planin e pikeshikimit filmik e filozofik, e jo vetem ne ate skenaristik – narrativ).

Nga ana tjeter, De Palma më eshte dukur regjizori, ‘vënësi në skenë’ i drames se kapitalizmit, por jo vetem ne sensin ekonomiko-marksist te fjales, por shume më gjere : po aq sa Hitchcock-u, më duket se behet fjale per regjizorin qe pershfaq me mizorine me te shkelqyer faktin se ne ç’pike, se ne ç’derexhé, paraja infekton mardheniet njerezore, thyen e nenshtron iluzionet qofte ato edhe me te pastra, se deri ne ç’pike genjeshtra, mashtrimi, e rrejtshmja i ben pis, i perdhos ndjenjat, qofte edhe ato më naivet e me te pastrat. Po te shikosh me vemendje, kete gje ai e ka bere gjithmone me nje sens grotesk barok prodigious, qofte tek ”Body Double”, qofte tek “Dressed to Kill”, tek “Phantom of the Paradise” apo ”Obsession” : nje grotesk qe “ngacmon me shakà” afekte te thyera, ndjenja te plagosura, ku pikerisht, çdo e çare e çdo krisje, i rivë ne pyetje bindjet tona, ‘piketat’ tona ne kete bote shejtane.

Megjithate, filmat e tij nuk me kane prekur, ‘tronditur’ aq nepermjet identifilimit (projektimit) tim tek personazhet e tyre, sesa nepermjet prejektimit tim tek ideja qe ata misherojne. Ndofta ky fakt, pra identifikimi jo aq me personazhet e nje filmi sesa me ate qe ata perjetojne ‘ici et maintenant’ (HERE & NOW) eshte tipike per filmat eksploitative (mainstream), por mrekullia me filmat e De Palma-s eshte pikerisht thellesia dhe pasuria e pikeshikimit regjizorial (ajo qe komentova me lart : grotesku barok, meditimi mbi boten qe jetojme… etj etj). Qe i ben ata te tejkalojne stadin e ‘filmit mainstream’.

Tashti vijme tek “Passion”, filmi i fundit i Mjeshtrit.

Ka vite qe Hollywoodi e ka flakur De Palma-n, nuk e puneson më, qe kur “Mission to Mars” ne 2001-shin deshtoi financiarisht. “Redacted” ne 2007 (http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2009/03/14/redacted-film-amerikan-nga-brian-de-palma/) ishte nje perjekje e regjizorit per te thene permes nje filmi teresisht indipendent fjalen e tij mbi aktualitetin irakian (por mbi te gjitha, ne sensin e te vertetes dhe te genjeshtres : tema fondamentale e krijimtarise se De Palma-s). Por qe ishte, gjithsesi, nje film me se shumti ‘eksperimental’ (ta quajme keshtu), pra jo ‘tradicional’. “Passion”, qe u prezantua vjet ne festivalin e filmit ne Venecia, u komentua si rikthim i tij ne traditen e tij ‘dePalmiane’, tipike e viteve ‘80-’90. Lajm më i mire s’ka ku te shkoje!

Por ndofta çdo gje “ka kohen e vet”. Nese regjizori nuk ka humbur asnje miligram nga magjistraliteti i tij persa i perket, per shebull, zgjedhjes se aktoreve, duhet pranuar se jo pak gjera kane humbur finesën e tyre : personazhet nuk e kane me ate groteskun e tyre karakteristik,  gje qe ne kete film u jep atyre nje fare statusi prej agjenti qe permbushin disa funksione te “mire-caktuara” permes nje skenari, nje linje estetike te ftohte dhe … kaq. Pjesa e pare e filmit eshte tmerresisht telefimeske, banale, e pa pasionushme. Dhe ne dy te tretat e tij, kur me ne fund duket sikur regjizori i merr gjerat seriozisht… eshte shume vone.

Me siguri, De Palma eshte i ndergjegjshem per kete : per faktin qe nuk mund te vere më ne skene drama te tilla humane, me te njejten sinqeritet (pafajesi, virgjinitet, thjeshtesi, pasterti) të “pisët”, me te njejtin grotesk te mendafshte si dikur… . Ne kete sens thoja qe ndofta çdo gje “ka kohen e vet”. Ose thene ndryshe, “Passioni” nuk eshte me i mundshem sot, ashtu siç ishte i mundshem “Obsessioni” dje… . Mendafshi duket si shume i hekurosur…

nota : 6.9

TRAILER : http://www.youtube.com/watch?v=uLJWoxFtQkY

Posted on 21st February 2013
Under: Te ndryshme | No Comments »

“Redacted”- film amerikan nga BRIAN DE PALMA

Si fillim, kinematografia lindi ne fillim te shek. e XX per te treguar, pershkruar, (to show, to describe) boten njerezore ku jetojme. Por ja qe pak e nga pak, qellimi fillestar i kinematografise u denatyrua, dhe kinematografia sot, qe ka shkuar pothuaj e tera per lesh, ne te pakten 90% te rasteve, nuk pershkruan më (describe) boten njerezore ku jetojme, por tregon, rrefen (tell) historira te kesaj bote. Pra rrefimi, narracioni (ajo qe quhet “ana romaneske e filmave”) triumfoi mbi pershkrimin, perjetimin e kesaj bote, shkurt triumfoi mbi reflektimin, meditimin mbi boten (to think).

Megjithate megjithate, ja qe ka mbetur nje 10% qe reziston : “Redacted” (”Redaktimi, korrigjimi”), filmi i fundit i regjizorit te njohur amerikan Brian De Palma kofirmon kete gje: kinematografia per fat nuk ka vdekur! Aleluja !!!!

Redacted” ka dale ne tetor ne USA, ne jo me shume se 100 kinema (nga 5 mije salla kinemaje qe ka ne USA !!), dhe eshte pritur tmerresisht keq qofte edhe nga ai i pakët publik qe ka mundur ta shikoje: filmi, fitues i Luanit te argjende vjet, ne Festivalin e filmit ne Venecia, mezi ka ndenjur nje jave neper sallat e kinemave amerikane dhe mezor ka mbledhur 50 mije $ gjithesej… No comment.

Ne France filmi doli dje ne gjithesej 50 kinema, nga 1500 kinema qe ka te pakten Franca; dje, ne diten e pare te shfaqjes, salla s’ishte e mbushur as në çerek te saj, dhe 1/3 e publikut doli jashte gjate filmit. Prap “no comment”…

Pra, pothuaj askush më ne shek. e XXI nuk do te shikoje kinematografi te vertete : as nga forma, as nga permbajtja. Po i marr me rradhe:

Per nga forma, “Redacted” pothuaj revolucionarizon kinematografinë: filmi propozon nje kalim nga teatralizimi i te pavertetes (siç ndodh ne 90% te filmave), në dramatizim te se vertetes ! Pra, ne fund te filmit “Redacted” spektatori NUK thote me vehte : “ah, si me qenë e vërtetë !!” (gjë qe thote kur nje film eshte i teatralizuar aq shume, sa “ngjan” me jeten, pra “si me qene prej vërteti“), por thote: “waah, sikur te ishte film !!” . Pra filmi qe shikon, i duket si film ! Kuptohet, per kete, merite ka mbi te gjitha forma e gjetur nga regjizori (te cilen nuk po e zbuloj, sepse ne nje fare menyre, ketu qendron dhe “sekreti” i filmit…)

Ndersa per nga permbajtja, eshte më se evidente se ende pak-kush ne USA, por dhe kudo gjetkë ne bote, ka deshire nje shikoje me syte e tij kete te vertete, (e midis te vertetash te tjera, vietnamizimin e Irakut nga ushtria amerikane).

Nuk eshte puna qe ‘REDACTED” eshte nje KRYEVEPER kinematografike; AI ESHTE, por eshte diç më shume se kaq.

“Ishte shume e vertete per ta besuar” – tha

Posted on 14th March 2009
Under: USAB. de Palma | No Comments »

“THE BLACK DAHLIA” (”Dahlia e zeze”) film amerikan nga Brian de Palma

Bazuar ne romanin e famshem te James Ellroy, Brian De Palma prezanton filmin e tij te fundit te cilin e shfaqi edhe ne Festivalin e fundit ne Venecia.

Skenari, disi konfuz (intriga te dores se dyte ngaterrohen ne film), i vendos ngjarjet ne Los Angelos-in e vitit 1947 dhe ka ne qender Bucky dhe Lee, dy inspektore policie qe bejne investigacione per nje vrasje te komplikuar : Elizabeth Short (Dahlia e Zeze), yll kinemaje, gjehet e vdekur dhe e sakatuar ne rrethana mistrioze. Cilat ishin lidhjet e viktimes me familjen super te pasur Linscott ? Cila ishte jeta private (sekrete) e saj ?

Ajo qe eshte interesante eshte menyra se si proçedon regjizori de Palma: ai vendos disi ne plan te dyte anketimin (investigimin) e policeve per te shfaqur me mire ne qender te filmit antitezat e romanit “Njeriu qe qesh” te Victor Hugo-së, roman te cilin filmi e permend si reference. Antitezat jane: bukuri/shëmti, ndershmëri/perversion, varferi/pasuri, lumturi/deshperim e te tjera si keto. Pra, me teper se nje anketim policesk, filmi eshte nje homazh i referencave romaneske dhe kinematografike te lartpermendura.

Megjithate, skenari sikur çalon… Gje qe i jep nganjehere filmit nje karakter “çalaman”, ndejhet se diçka çalon… Ndofta De Palma i ka thene te gjitha ne filmat e tij te mehershem (”Phantom of paradise“, “Carrie“, “Obsession“, “Dressed to kill” etj), ndofta jo, sepse filmi nuk bie ne perseritje te temave tipike De Palm-iane.

Dola nga filmi me nje opinion dyshues…(edhe mire? edhe jo fort mire?)

web-site i filmit :http://www.theblackdahliamovie.net/

Posted on 11th March 2009
Under: USAB. de Palma | No Comments »