V. KINEASTE TE SHQUAR

Vdes George Romero, babai i të gjallëve-të-vdekur

Ashtu sikurse kinemane e ka shpikur dikush, dikush ka shpikur edhe zombit, te gjallet-e-vdekur te kinemase. Dhe ky eshte George Romero, i cili dje ka vdekur “prej verteti”. “Night of the Living Dead” (1968) ishte femija e tij i pare, koncepti i te cilit qe prej asaj kohe eshte kopjuar e sterkopjaur nga dhjetra e qindra te tjere regjizore. Deri ne dhimbje. deri ne maskaradë.
Romero ben pjese tek ata te pakte kineaste qe kurre nuk e tradhetoi artin e tij. Nje nje interviste krejt te fundit te tij, jo pa te drejte ai shprehej i indinjuar per paçavure te tilla hollywoodiane si “World War Z” me aktorin-biznesmen Brad Pitt apo per serine “The Walking dead”, filma apo seri ne te cilet tashme mungon teresisht satira sociale, kritika subversive ndaj shoqerise amerikane (aq e rendesishme ne filmat me zobi te Romeros!) per tu zevendesuar me skena me demek ‘te frikshme’ (ku thjesht shihen zombi qe bejne masakra: aksion dhe vetem aksion).
Filmi i tij i fundit qe pata pare ne kinema ishte “Diary of the dead” (2009), po aq entuziasmues dhe funeber sa dhe gjithe filmat e tjere te mjeshtrit te cilet, ne menyren e tyre, gjithmone kane reflektuar klimen politike dhe sociale te epokes.
George Romero is dead.
Long live the leaving dead !


“Split” : horror sarkastik apo…

Sikurse “The Village” mund të shihej si metafore e nje Amerike izolacioniste, po sikur “Split”, filmi i fundit i M. Night Shyamalan të jete (midis te tjerash) metafore e Amerikes aktuale skizofrene? (bashkekzistenca e disa personaliteteve tek i njejti individ).
Po sikur parodia e Jimmy Kimmel të mos jete dhe aq “për të qeshur”?
9.0
*

Jarmusch forever !

“Paterson” – film amerikan me regji te Jim Jarmusch

Heren e fundit qe jemi pjekur me Jim Jarmusch, simbolin e kinemase indipendente amerikane te viteve ‘80-90, ka qene në 2014-n per “No lovers left alive“, ndofta zhgenjimi me i paparashikueshem kinematografik i ketyre viteve te fundit (sepse filmi ishte jo vetem chic dhe snob, por akoma me keq, steril). Per mua qe e konsideroj “Stranger than paradise” nje nga 10 filmat qe kam më per zemer, ever, pritshmeria per filmin e ri te Jarmusch ishte, pas nje zhgenjimi te madh, detyrimisht edhe me e madhe.
*

“Paterson” (qe ishte vjet ne konkurim ne festivalin e filmit ne Kanë te Frances) rrefen veçse nje jave nga jeta e Patersonit. Patersoni eshte shofer autobusi ne qytetin Paterson (ne shtetin amerikan te Nju Xhersit) si dhe Laurës, te dashures se tij. Por edhe te Marvinit, bulldogut te tyre.

Qyteti Paterson, qytet poetesh (vendlindja e William Carlos Williams dhe Allen Ginsberg, kaq do mjaftonte!) sot eshte nje qytet i lene në harrese. Jeta e shoferit ne fjale eshte e rregulluar si me sahat nderkohe qe Laura ka endrra dhe projekte artistike. Patersoni shkruan poezi ne nje bllok shenimesh te cilin e mban me vete kudo e nuk i ndahet.

Kaq eshte historia e filmit i cili, per asnje sekonde te vetme nuk dramatizon (ne sensin, siç dramatizon jeten zakonisht kinematografia, per ta bere ate “te gjallë”, siç thuhet rendom). Ditet e Patersonit perseriten ‘banalisht’ njera pas tjetres, por as realizmi (ah i famshmi realizem!) megjithate nuk duket gjekundi. Shkurt: as dramatizem, as realizem. Po çfare??
*
I frymezuar teresisht nga poemat e William Carlos Williams, Jarmusch nenshkruan nje nga adaptimet e rralla kinematografike nje te vepre letrare te rendesishme poetike. Biles me thene te drejten, tani qe po mendohem, une nuk njoh ndonje tjeter film qe transpozon (adopton) me aq intestitet poezinë ne imazh. Ndofta kjo vjen sepse modestia e mjeteve qe perdor regjizori (poezite shfaqen ne ekran, te mbivendosura mbi imazhet qe shohim, gjithe duke qene te recituara nga aktori) eshte ne funksion te preokupimeve te poetit: asnje opinion paraprak nuk mund te kushtezoje aktin krijues te tij (akt qe nuk eshte vetem krijues por edhe menyre jetese per te krijuar). ”Paterson” eshte i vetmi film qe te kem pare deri tani ku poezia nuk shfaqet si konsekuence apo shkak i nje refuzimi apo revolte: raportet llogjike nuk ekzistojne më, jeta eshte shume here më komplekse e misterioze se kaq, shume më komplekse dhe misterioze se thjesht nje skenar (nje intrigë). Poetikja nuk shpjegohet. Poetikja eshte.
*
Figura stilistike e filmit eshte pleonazma. Patersoni jeton ne qytetin Paterson; aktori Adam Driver interpreton rolin e nje ‘bus driver‘-i; ngjarjet e filmit zhvillohen nga e hena në të henen tjeter. Që ne fillim te filmit, poezite perseriten, formohen ngadale e ngadale, pergjate pushimit te punes se Patersonit, duke i rifilluar nga e para por edhe duke i lene te pambaruara. Permes pleonazmes si figure stilistike, Jarmusch arrin te krijoje idene e qendreses: qendrese e nje qenieje njerezore qe “jeton jeten e tij” (”Vivre sa vie“, reference e nje tjeter filmi te shkelqyer pleonazmik). Pa revolte apo refuzim. Thjesht qendresë.
Gjithe rreziku mund te ishte qe filmi te kthehej ne nje ‘carpe diem’. Fare! Ditet ngjasojne si dy pika uji me njera-tjetren. Dashuria, ndjenja sentimentale, eshte e pacenueshme (biles filmi mund te shihet edhe si nje celebration i ndjenjes se dashurise: vargu i fundit i njeres prej poemave eshte “nëse ti zemra(e dashura) ime më braktis/ une do shkul zemren time dhe kurre më nuk do e rivë në vendin e saj”). Biles skena e parafundit (duhet parë filmi) krijon pershtypjen e rreme se pikerisht kemi te bejme me nje ‘carpe diem’. Jo! Skena e fundit fare e anulon atë. Aty mbaron dhe filmi.
Cut! (regjizoret e mire jane ata qe dine ku presin nje skenë; e akoma më teper, fundin!).
FUND
*
Brilant ”Paterson”!
Poetik si vete poezia e William Carlos Williams.
Brilant si vete poetika kinematografike e Jim Jarmusch.
(Ndersa une, edhe pse gjithmone do vazhdoj ta konsideroj “Stranger than paradise” si nje nga 10 filmat e mi më te dashur te te gjitha kohrave, nuk mund ta mohoj se “Paterson” eshte ndofta filmi më i madh i regjizorit).
Than you Mr. Jarmusch!
10!

trailer: 

“Fai bei sogni” – Film italian me regji te Marco Bellocchio

Tre pershtypje te nderlidhura me njera-tjetren (concomitant) pas shikimit te filmit me te fundit te Marco Bellocchio-s (i cili, bashke me Nanni Moretti-n, eshte nje nga dy-tre regjizoret e mi te preferuar aktualë italianë) :

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2017/01/20/fai-bei-sogni-bfilm-italian-me-regji-temarco-bellocchio


 

 

208 sekonda (ose: faktori njerezor sipas Clint Eastwood)

Image resultClint Eastwood, sot 86 vjeçar, në fillim ka qene aktor. Sot eshte kryesisht regjizor. Por me ç’duket, para se gjithash, ka qene dhe vazhdon te jete njeri.
Une e di qe, ne pamje te pare, kjo qe po them duket si tautologji, por per legjenda (jo detyrimisht vetem ne kuptimin pozitiv te fjales “legjende”) te tilla si Clinti, tautologjitë fuksionojne plotesisht:
“Sully“, filmi i tij i fundit (i 35-ti), eshte prova më e fundit e kesaj qe them.
*
Historia e “Sully” eshte më se e njohur: më 15 janar 2009, per shkak te nje tufe patash te egra qe ne fluturim e siper te egra futen ne motorët e nje aeroplani Boeing-A320 te kompanise ajrore “US Airways” veçse pak minuta pasi kish leshuar pisten e fluturimit te aeroportit njujorkez te LaGuadria-s, Chesley ‘Sully’ Sullenberger-it, pilotit te avionit ne fjale, duke konstatuar se dy motoret nuk funksiononin më, kulla e kontrollit i propozon dy alternativa: ose te kthehet ne aeroportin prej nga eshte nisur (pra në New York-LaGuardia) ose te beje ulje ne Teterboro, nje tjeter aeroport, shume afer me te parin.
Kapiteni Sullenberger (Sully), duke menduar se pa motorë nuk i mjaftonte koha per te bere nje manover te tille, zgjodhi nje rruge te trete: vendosi te beje uljen e Boeing-ut A320 mbi lumin Houdson. Ose ate qe quhet ne anglisht : water landing.
Ndodhi mrekullia qe hyri ne analet e historise: te 155 pasagjeret dhe i gjithe ekuipazhi shpetojne mire e bukur nga nje ‘aventure’ e tille. Mediat therrasin URRA !
Por nuk jane te te njejtit mendim avokatet e kompanise Boeing (qe gjithsesi humbi avionin e saj ne lumë) : avokatet e saj pretendojne se piloti ne fjale nuk mori vendimin e duhur: sipas tyre, bazuar ne rezultatet e simulatorit informatik, Sully mund ta kish kthyer avinon e ta kish ulur mire e bukur ose ne pisten e aeroportit LaGuardia, ose ne ate te Teterboro.
Gjate “procesit”(ballafaqimit me Komisionin e Eksperteve) piloti nuk bindet me rezultaret e simulatorit informatik: ne kushte reale, sipas tij, duhet marre parasysh edhe hezitimi. Ose thene ndryshe : faktori njerezor.
Juria i jep 35 sekoda shtesë simulatorit informatik. 2 testet (vizuale) qe pasojne kete vendim i japin te drejte Sully-t: ne te dyja rastet, per secilin aeroport, avioni ben crash ( pra nuk i dalin 208 sekondat qe perdori piloti per te ulur avionin mbi uje).
Sully triumfon.
*
Filmi, i cili edhe pse permban 4 flash-back të ‘water landing’ te avionit, 2 flash-back nga rinia e pilotit, 3 flash-mentale dhe 3 endrra te keqia (nightmare), te jep pershtypjen e nje filmi klasik. Tipik film Eastwoodian: klasik ne dukje, modern në te vertete!
Po ashtu dilema e famshme Eastwoodiane: heroi i tij: super-hero apo anti-hero? (me te vetmin ndryshim: kesaj here nuk diskutohet heroizmi i tij, por limitet e ketij heroizmi).
Edhe kesaj rradhe, Eastwood nuk eshte ai qe kujton “gjithe dynjaja”.

*

Ashtu sikurse filmi i fundit i Loach, edhe “Sully” eshte film mbi faktorin njerezor, rolin qe ai luan në fatin (destinin) e njeriut ne postmodernizem. Ken Loach, regjizor i angazhuar, ne filmin e tij te fundit duket se nuk sheh tjeter zgjidhje perveç se … (nuk e them dot per arsye SPOILER) si destin te klases punetore perballe çhumanizimit teknologjik: nje zgjedhje e tille mund te duket si pranim fataliteti.
Ndofta. Dhe Loach eshte koshient per kete gje. Por ja qe kjo eshte zgjedhja e tij tek “I, Daniel Blake”: ti jape nje shuplake te forte spektatorit.
Clint Eastwood propozon nje tjeter zgjidhje: dialektiken e brendshme filmike te dyshimit: procedurave çhumanizuese te Komisionit hetimor te mbeshtetura në te dhenat informatike standarte (motori i majte ishte i afte te ripunonte), regjizori u imponon 35 sekondat shtese te kerkuara nga “Sully” (regjistrimi i bisedave provon drejtesine e vendimit te tij + heroizmi i tij diskret: piloti eshte i fundit fare qe leshon avjonin). Eastwood shfrytezon pikerisht demagogjine (famen apo mburrjen) per te shtrydhur nga ajo bukurine e brishte te vendimarrjes, duke i bere kesisoj nje homazh te shkelqyer solidaritetit njerezor.
Ah mustaqet e Sully-t
9.0

TRAILER: https://www.youtube.com/watch?v=mjKEXxO2KNE

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/12/28/208-sekonda-ose-faktori-njerezor-sipasclint-eastwood/

Pika e ujit që derdh kupën e mbushur të vëllezërve Dardenne

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/12/07/pika-e-ujit-qe-derdh-kupen-e-mbushur-tevellezerve-dardenne/

Nga te rrallet regjizorë te cileve ua kam pare te gjithe filmat qe kane realizuar, heren e fundit me vellezerit Dardenne jemi takuar para 2 vjetesh, per “2 dite e 1 nate“.

Zjarr në det, akull në ekran…

Image result“Fuocoammare” – film italian me regji te Gianfranco Rosi-t Fitues i “Ariut te Arte” ne Festivalin e filmit ne Berlin në 2016, filmi eshte nje dokumentar-fiksion i gjithi i xhiruar ne ishullin italian te Lampeduzes, fare afer brigjeve afrikane te Mesdheut.

….

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/10/20/zjarr-ne-det-akull-ne-ekran/

“Miss Peregrine’s Home For Peculiar Children” ose: Magjia e humbur e Tim Burton-it

E kam patur kete ndjesi edhe kur pata parë “Dark Shadows, filmin e tij te parafundit: Tim Burton-it ka filluar ti shterroje përroi i frymezimit te tij prej magjistari. Dhe u bene jo pak, por 3-4 filma (”Liza ne boten e cudirave“, “Dark Shadows”, “Big Eyes”) qe më kane lene kete pershtypje.


korriku:
fakti qe filmat e fundit te Tim Burtonit jane te gjithe adaptime kinematografike veprash letrare. Ndersa ne nje gazete (te dores se trete) lista e librave te vjeshtes thuajse 50% ishin tituj perdorur per skenare filmi sivjet, ky ketu perfshire.

STALKER
Kjo puna e ketyre të talentuarve të kinemase:
Po shikoja para pak ditesh nje nga filmat e parë të Coppola-s (regjizorit të Kumbarit apo Apocalypse Now) :
THE RAIN PEOPLE. Eshte filmi i katert i tij, realizuar në 1969. Pure poetry !! Ta keshilloj nxehtesisht ta gjesh e ta shohesh (do e vija number One në nje top-10 të filmave të regjizorit, edhe pse jam fans absolut i “Rusty James”, po aq poetik!!). Dhe po mendoja : c’te semes ka patur Coppola qe, pasi realizon nje film kaq të mrekullueshem, kaq ‘pure cinema’, kaq ‘pure poetry’, disa vite më pas i futet realizimit të Kumbareve apo Drakulave, filma puro-romaneske dhe totalisht banale ne krahasim me nje margaritar si “The Rain People” ??
Njesoj dhe puna e Tim Burton qe s’ka c’ben dhe adapton romanet e fundit bestseller qe dalin në USA (Peregrine), nga frika se mos nuk “realizon planin”.
Veshtire, shume e veshtire të rilindesh artistikisht. Por edhe TA QEPËSH, e veshtire u dukerka. Dhe po flasim për artiste qe e kanë provuar talentin e tyre tashme, ok?
….
STALKER
Jo jo, nuk eshte vetem pune moshe. Coppola eshte ‘dorezuar’ shume heret, pothuaj në kulm të aktivitetit të tij.
Biles kjo më kujton faktin se Godard ka folur GJITHMONE mirë për të (ja ka njohur gjithmone meritat e asaj qe Coppola i ka dhene kinemase), gjithe duke e thumbuar me shakà e duke i kujtuar ‘pasionin’ qe i lindi papritur për vreshtarine

Në kërkim të pyllit të humbur (The Sea of Trees -film amerikan me regji të Gus Van Sant)

Nëse sot ka nje regjizor aktual amerikan te respektueshem, ky eshte padyshim Gus Van Sant (GVS). Autor filmash indipendentë (Last Days, Elephant, Paranoid Park) po aq sa edhe i blockbuster-ve hollywoodianë (To die for, Good will hunting, Finding Forrester), keto vitet e fundit GVS ka realizuar me se shumti filma ‘te mesem’, domethene filma qe per nga buxheti pozicionohen diku midis indipendentëve dhe blockbuster-ave : i tille ishte para dy vitesh edhe i fundit i tij (Promised Land me pat pelqyer shume!) por edhe “Restless“, i parafundit). I te njejtes venë eshte edhe “The Sea of Trees” : buxhet mesatar, aktorë kryesisht te njohur (Matthew McConaghey, Naomi Watts), publik as fort ‘i ngushte’, as fort ‘i gjere’.

  

 

 

 

 

 

 

 

“The sea of trees” tregon se si Artur Brennan, nje amerikan tek te dyzetat (rol i luajtur nga Matthew McConaughey) shkon ti jape fund jetes afer malit japonez te Fujit, ne pyllin e Aokigahara-se,  pyll i famshem per numrin e larte te vetvrasjeve. Filmi alternon kujtimet e jetes se Arturit (njohjen me gruan e tij, andrallat e jetes se tyre) dhe takimin e tij ne pyll me nje japonez pak a shume te se njejtes moshe me të.

*

Film i pritur tmerresisht keq sa nga kritika aq edhe nga publiku në festivalin e vjetshem te filmit ne Kanë, “The Sea of Trees” eshte lehtesisht i hedhshem poshte sepse i nginjur në ’difekte’ (skenari jo fort bindes, nota melodramatike ne sensin më negativ te fjales, çekuiliber estetik dhe narrativ, etj etj).
Megjithate, problemi i vertete eshte se ç’kuptojme me difekte në nje film. Nese pranojme se ka plot kryevepra filmike, vlerat e te cileve nuk bazohen tek skenari apo loja e aktoreve, mund te arrijme ne konkuzionin se difektet kryesore te “The sea of trees” nuk jane ato te lartpermendurit, por pamundesia per te misheruar (incarnate) pyllin dhe per ta bere ate nje personazh më vete (njesoj si psh i njejti regjizor arrin ta ktheje shkretetiren në personazh më vete tek kryevepra “Gerry” ) dhe ti atribuoje atij, pra pyllit, pikerisht ate karakter misterioz e mistik qe do ta kthente ate ne fashinues.

Dhe pastaj mund te vazhdojme me pyetje te tilla si: si pozicionohet nje individ në nje pyll te tille te pafund, pra në nje ‘big space’ ? Ja nje pyetje te cilen, nisur nga historia qe trajton, pa dyshim qe filmi duhet ta ngrinte. Nje film i mire eshte ai qe ngré pyetje, dhe jo ai qe jep pergjigje te gatshme e qe insiston ne transmetimin e ideve budallaqe (si psh ajo ne kete foto: duke u fokusuar tek gershetat e trikove fringo te reja prej kashmiri te dy protagonsitëve, regjizori duket sikur don te na thote: “E shihni? Edhe njerezit e pasur dhe qe kane mundesine te blejne triko me lesh kashmiri, mund te jene viktima te dhimbjeve shpirterore!” ).
Nuk jemi keq per lesh kashmiri jo. Jemi keq per ide (shtrim pyetjesh). Te shpresojme qe Gus Van Sant ne filmin e ardhshem tu rikthehet atyre, ashtu sikurse dhe më parë permes filmave te tij, tradicionalisht te mrekullueshem

6.0

trailer :  https://www.youtube.com/watch?v=2tuemib6AG4

Posted on 16th August 2016
Under: Te ndryshme | No Comments »