Western

Eastern («Western» – film gjerman me regji te Valeska Grisebach)

Nese Shqiperia do kish qene vend anetar i Bashkimit Europian, regjizorja gjermane fare mire  do mund ta kish zgjedhur atë si vendin ku zhvillohen ngjarjet e filmit te saj, në vend te Bullgarisë. Dhe sot do ishim te gezuar qe “Western”  i vendos ngjarjet ne Shqiperi.

Historia e filmit:
nje grup punetoresh gjermanë, ne kuadrin  ete famshmes “Posted Workers Directive 1996” (direktive qe i lejon punetoreve te nje vendi te BE-se te punoje ne nje tjeter vend po ashtu anetar te Bashkimit Eropian), shkojne per te punuar ne nje kantier ne jug te Bullgarise, ne fshatin Petrelik, ngjitur me kufirin jugor grek.


 

 

Shumica e punetoreve gjermane evitojne kontaktin me banoret e fshatit bullgar, jo vetem sepse nuk e kuptojne gjuhen e tyre, por edhe sepse jane koshiente te dallimeve kulturore me ta. Por pak e nga pak, fillon dhe kontakti… .

*

Nga filmat e famshem amerikanë western, filmi gjerman respekton jo pak kode: se pari, behet fjale per nje territor gjeografik pak a shume te eger (ne rastin konkret, behet fjale per nje fshat te humbur bullgar, i cili, nen peshen e diellit pervelues te verës, kthehet ne teater te perplasjes mes dy komuniteteve); po ashtu, sikurse tek filmat western, disa vende gjeografike jane konceptuar si kufiri ose si pikepjekja e nje peplasjeje midis komuniteteve (lumi i fshatit, kafja e fshatit). Nga ana tjeter, armët (në rastin konkret : nje çifte dhe nje thike dore) ndihmojne per instalimin e nje atmosfere kercenuese (njesoj si tek western amerikanë). Si dhe kuajt. Si dhe disa femra, (shume pak amà), shpesh si objekt i perplasjes.
Pra nje western i vertete. Por në 2017-n. Në Europen Lindore.
Thene ndryshe : nje eastern.
Ose: nje western modern, ne zemer te maleve bullgare.

*

Por me gjithe peshen e ‘kodeve’ te western-ave amerikanë, tek “Western”-i bullgar i Valeska Grisebach, qe ne minutat e pare ndihet nje fryme lirie autentike, gje qe i jep filmit nje note krejt te lehte ‘parodie’, sidomos po te kemi prasysh veshtiresine e dy grupeve per tu marre vesh mes tyre: as punetoret gjermane nuk kuptojne bullgarisht, as fshataret bullgare nuk kuptojne gjermanisht. E megjithate, ne menyren më subtile dhe elegante qe mund te ekzistoje, kamera, pak e nga pak, perqendrohet tek njeri prej punetoreve, tek Meinhard, rolin e te cilt e luan nje aktor amator.

Duhet thene diçka per te meqe rà fjala : une nuk besoj tek mrekullite por nese ato ekzistojne, duhet pranuar qe, me siguri, regjizores se ketij filmi i ka ndodhur nje mrekulli: ben vaki 1 here në 1000 që nje regjizor te arrije te qelloje kaq mire ne shenjë, pas nje seleksionimi, në zgjedhjen e nje aktori kryesor amator, si rasti ne fjale. Meinhard Neumann nuk eshte se luan rolin e Meinhardit (ne film ai ruan te njejtin emer si dhe ne ne jete). Ai eshte Meinhardi !

Thene kete, vazhdojme me filmin. Pra po thonim se kamera, pak e nga pak (duke filluar nga çereku i filmit) fillon e fokusohet tek njeri prej punetoreve, tek Meinhardi, siluetë e gjate e nje trupi muskuloz e te rreshket, sytë bojeqiell qe i japin drite nje fytyre aq te ashper e aq te shenjuar nga puna fizike.

Kjo figure kaq e veçante, kaq jotipike, fillon e veçohet prej grupit te punetoreve, dhe pak e nga pak fillon te krijoje ura te vogla (dhe pothuaj te padukshme) lidhjeje te punetoreve gjermane me fshataret bullgarë (ne fillim, kjo ndodh nepermjet miqesise per kuajt), per te kaluar me pas ne momente shume e shume më njerezore, ose më sakte te asaj qe mund te guxojme te quajme vellazeri njerezore (human fraternity).
Bukuri e brishte, vazhdimisht e kercenuar nga grupi (qofte nga ai i punetoreve, qofte nga ai i fshatareve), filmi arrin, pa as edhe me te voglin konçesion, te imponoje triumfin e njerezores. “Western” eshte film magnifique qe arrin te pershfaqe pa paragjykuar kompleksitetin e frikshem te qenies njerezore, domethene pasurine e tij te pashtershme (shpirterore, fizike, mendore…. ).

Film-Botë, nga ata qe vijne nje here ne vit.
Domethene: FILMI I VITIT

Nota : 10 (me yje te pafundme) !

Ps: producente e ketij filmi eshte Maren Ade, regjizorja e «Toni Erdmann», filmi im i preferuar i 2016-s. Nese para nje viti filmi i saj ishte analiza më precize dhe satira më brilante e Europes se shekullit te XXI, jo më shume se nje vit më pas, Valeska Grisebach nuk e le topin te bjere ne tokë: master-piece répété !

TRAILER :

 

 

Advertisements