Venezia Festival

Jo(aquin)ker (“Joker” – film amerikan me regji të Todd Phillips)

Joker (2019 film) poster.jpg    Pas më shume se nje dekade kolonizimi te kinematografise hollywoodiane nga Comics (kryesisht nga Marvel dhe DC Comics), më në fund ka ndodhur nje fenomen jo pak origjinal : Todd Phillips, regjizorit të 3 very bad movies (të titulluar “The hangover 1,2,3”) pikerisht po ky Hollywood, nepermjet kompanise Warner Bross (njerit prej filialeve te konglomeratit “Warner Media” në te cilin bejne pjese edhe vete DC Comics,  dmth Batmani) i ka dhene pra ketij regjizori te drejten te marre nje personazh nga Batman (ate te Joker) dhe te beje nje film, i cili ne fakt nuk ka te beje pothuaj fare me comics, gjithe duke ruajtur nje far estetike jo fort te larguar nga ato te Batman-eve, dmth te Comics-ave, por ky eshte tjeter muhabet.

Që nuk mund te pritej shume nga Todd Phillips, edhe kjo ishte gje e ditur por ama që edhe duhet pershendetur kjo perpjekje origjinale per te ‘manipuluar’ Comics-at (dhe në nje far’ menyre per tu ‘hakmarre’ ndaj ketij arti qe ka zaptuar mbi 70% te prurjeve hollywoodiane te ketyre 10-15 viteve te fundit permes Supermanëve, Batmanëve, Catwomanve, Wonder Womanve etj etj), edhe kete nuk mund ta mohojme.

Në shikim te parë, eshte më se evidente se komardarja e shpetimit filmit i vjen nga referencat e një tjetri regjizor (po ashtu hollywoodian), dmth nga Martin Scorsese dhe filmi i tij cult “Taxi Driver” : filmi ka nje atmostfere shume te ngjashme me te, shto qe tek “Joker”, edhe pse zyrtarisht ngjarjet zhvillohen ne Gotham City, qytet Comics, prap se prap te krijohet ndjesia se ngjarjet zhvillohen ne vitet ’70, fiks si dhe tek «Taxi Driver» i Scorseses. Megjithate, duhet pranuar se filmi ka diçka edhe prej viteve ’30 te shekullit te shkuar (edhe pse mendoj se ky konfuzion eshte i qellimshem nga producentet dhe skenaristet, per te krijuar nje far’ konfuzioni pra per te mos e datuar shume filmin, pra per ti mos dhene referenca precize, siç mund te ishte kriza ekonomike e viteve ’30 apo ajo e New Yorkut te kriminalizuar te viteve ’60-’70). Ose sipas imazheve te filmit: edhe klloun, pra Charlie Chaplini i viteve ’30, edhe kercimtar, pra Fred Astaire i viteve ’60. Pra edhe njera periudhe, edhe tjetra. Ose: as tamam njera, as tamam tjetra. Cik nga te dyja (ah frika e famshme e Hollywoodit prej reminishencave historike…).

Résultat de recherche d'images pour   Résultat de recherche d'images pour

Megjithate, edhe ky shpjegim, pra nje far’ imitimi i atmosferes se “Taxi driver” te Scorseses prap se prap do ishte i manget (ne fakt, personazhi i Joker e ekzagjeron tek perdor mbi 5-6 here gjestin e heroit kryesor scorsezian, pra tek imiton vetevrasjen me revolver, por ‘hajt mo’, prap po mbyllim nje sy).

Résultat de recherche d'images pour

Në fakt, ka nje tjeter arsye goxha te rendesishme pse filmi eshte i mire (biles eshte goxha i mire), me gjithe 1001 te metat qe ka (duke filluar qe nga muzika «dritheruese» debilizuese e perdorur deri në ekstrem e duke vazhduar me nje far’ estetike ngjyrë diareje, se me demek ‘kohet jane te veshtira’ apo ‘krize ekonomike, morale e sociale bën kerdinë’ etj etj, por nejse, jane gjera pa shume qeder).
Kjo arsye tjeter eshte prezenca aktoriale e Joaquin Phoenix. I cili jo vetem luan rolin e Joker, por eshte… vetë Joker ! Dhe jo se i ka hyre “në brendesi” personazhit (siç thuhet rendon ne shqip), por ai vete, pra Joaquin, eshte Joker-i, i tëri dhe i bëri, me mish e me trup, me gjak e me shpirt.

Magjia buron jo vetem nga aktrimi i tij (kjo po e po), por nga nje far’ simbioze midis tij dhe regjizorit (dmth, mizaskenës) : lexova diku se gjate xhirimit te filmit, të dy mbylleshin bashke per te vendosur mbi menyren e mbarevajtjes se puneve, dmth te realizimit te filmit. Nuk habitem qe regjizori dhe aktori kryesor te jene marre vesh ne menyre perfekte sepse eshte mese evidente qe Joaquin Phoenix, ne menyre elegante dhe inteligjente vihet në sherbim te filmit, jo duke u imponuar si star, si ‘yll hollywoodi’ (nese ai merr Oscar per Aktorin më te mire, do te jete thjesht nje keqkuptim, sepse Akademia Oscar e koncepton aktrimin krejt ndryshe nga aktori ne fjale), por si nje njeri (si ne të gjithe), si nje qenie njerezore qe quhet Joaquin, që ka edhe ai (si ne te gjithe) disa te meta fizike (shpatullen e deformuar), veset e tij etj etj.

Historia e filmit :
«Joker» eshte historia e Arthur Fleck, nje burre tek te 40-at, i cili punon si klloun duke bere reklamë rrugeve te qytetit Gottam. Nje dite, nje grup çunash te rinj e rrahin keq, duke u tallur me fizikun dhe punen qe ai ben. Ne darke, Arthuri kthehet ne shtepin e tij ku e pret e ëma plake : Arthuri eshte beqar. Po ashtu, nga nje skene pararendese mesojme se ai kurohet si i semure psiqik.

*

Siç thosha me lart, kesaj rradhe, Arthur Fleck (dmth Jokeri) nuk eshte as nevrotik delirant siç ishte Jokeri i lujatur nga Jack Nicholson tek “Batman” i Tim Burtonit (1989) as personazh ambig siç ishte Heath Ledger tek “Batman” (The dark knight) i Christopher Nolan në 2008 : ai eshte nje personazh banal, qe ka nje profil te definuar social jo pak  kontemporan.
Sjelljen e dhunshme te heroit kryesor, filmi (dmth regjizori/skenarist) e shpjegon me nje arsye aksidentale (ndaj Joker ushtrohet dhune në rruge, qe ne fillim te filmit), dhe kjo sjellje e tij formesohet më pas per arsye te dhunes qe eshte ushtruar ndaj tij shume kohe më parë (e jëma pothuaj e çmendur; Joker po ashtu ka plagë fizike ne koke qe nga femijeria per pasoje te te cilave ai qesh ‘si i marrë’ etj etj).

Shkurt, Arturi nuk ka ndonje mesazh politik per te transmetuar, dhe duke patur parasysh se kemi te bejme me nje film hollywoodian (kampionë per te keqtrajtuar filmat me mesazh politik), mua me pelqeu ky fakt.

pastaj vjen fundi,  te cilin nuk mund ta tregoj në detaje (skena e fundit fare), por mua me pelqen : Joker nuk transformohet ne hero, ne tribun. Arthur Fleck eshte deri ne fund Joaquin Phoenix.

Dhe aq më mire.

https://www.courrierinternational.com/sites/ci_master/files/styles/image_original_765/public/assets/images/rev-1-jok-04413_high_res_jpeg.jpeg?itok=ja6_s4Kw

Nota : 7.5

TRAILER :

 

(vijon ne faqen 2)

‘Til madness do us part

  Filmi i fundit i Wang Bing, me te madhit dokumentarist (dhe jo vetem dokumentarist!) kinez (dhe jo vetem kinez!) zgjat 4 orë: ngjarjet zhvillohen ne nje “azil budallenjsh” ne nje province te humbur te Kines.

Kuptohet, nocioni i azilit ne kete rast eshte ca i gjere: në të vegjetojne qe nga ata qe jane realisht me te meta mendore, ata qe familja i trajton si te tille sepse s’ka ku ti çoje, e deri tek ndonje vagabond qe ka kryer krime te vogla dhe qe drejtesia kineze e çon “per ta riedukuar”. Ka pacientë qe jane aty prej 20 vitesh sikurse ka dhe nga ata qe jane prej 20 ditesh.

Ne fakt ngjarjet, me shume se sa ’zhvillohen’, duhet thene se ndodhin. Ndodhin, ashtu si edhe vete Wang Bing qe u ndodh me nje kamera ne sup per 4 muaj non-stop ne azilin ne fjale i shoqeruar vetem nga nje asistent per te filmuar nate e dite heronjt e tij, gjithe duke arritur aq mire te ‘zhduket’, te behet i padukshem ne ate pike sa, per shembull, kamera e tij eshte e afte te regjistroje nje te çmendur qe nuk arrin ta zere gjumi ne 2 te nates, por pa na krijuar ne spektatoreve qofte dhe me te voglen pershtypje se regjizori ka qene ne te njejten dhome me të!

Wang Bing jo vetem qe ka xhiruar per muaj te tere, por mbi te gjitha ka integruar temporalitetin e ‘personazheve’ te tij (njesoj siç integronte temporalitetin e motrave te braktisura ne fshatin e humbur Yunnan ). Ndryshimi i vetem eshte se, ne vend te maleve, kesaj rradhe behet fjale per qeli azili dhe, ne vend qe te punojne nga engjesi ne darke ( “Motrat e Junnanit” ), protagonistët e tij kesaj rradhe thjesht merziten, pra mezi shtyjne kohen nga mengjesi ne darke. Perndryshe, eshte e njejta mizerje, e njejta papasterti: “Lasciate ogni speranza, voi ch’entrate” : Harroni çdo shprese -thote Dantja kur na fton te hyjme tek “Ferri” i tij. Dhe qe ne rastin e filmit ne fjale perkthehet: “Te dashur spektatorë, me perjashtim te kolltukut te kinemase, jeni te lutur te braktisni çdo konfort”.
Amen!

Résultat de recherche d'images pour "a la folie wang bing"

“Til the Madness do us part” perbehet nga skena te filmuara pergjate minutash te tera, ku secila eshte e nje realizmi çarmatoses: filmi eshte aq ‘i vertete’, aq ‘realist’, sa qe ne teresine e tij, ai kthehet “paradoksalisht” ne metaforë te botes ne te cilen jetojme, nje metaforë qe ne fund te 4 oreve te filmit na ben ti shtrojme vetes pyetjen : “Cilet jane te çmendurit e vertete: ata ne azil apo… ata jasht tij??”

Per ne si spektatore, eshte e kote te aventuroemi per te kuptuar se si proçedon teknikisht Wang Bing gjate xhirimeve ne azil (gjera te tilla bejne pjese tek magjite e zanatit te kineastit, edhe pse nje ide e kam) por une di qe, ne 4 ore, nuk ka per asnje sekonde te vetme as perçmim, por as edhe meshire. Vetem compassion (qe ne shqip perkthehet dhembshuri, por nuk jam i sigurt se eshte fjala adekuate).
Ose me sakt, ka vetem empathy (qe po ashtu perkthehet ndjeshmeri, por qe ne shqip, gjithsesi me duket reduktuese).

Shkurt: ndofta diçka me pak se dhembshuria. Por diçka me shume se ndjeshmeria.

Ose diçka midis te dyjave.

Ose nese do guxojme ta themi: HUMANIZEM

nota: 10!

trailer i filmit: https://www.youtube.com/watch?v=HQasOgIlAgs