IV. FILM FESTIVAL

Jarmusch forever !

“Paterson” – film amerikan me regji te Jim Jarmusch

Heren e fundit qe jemi pjekur me Jim Jarmusch, simbolin e kinemase indipendente amerikane te viteve ‘80-90, ka qene në 2014-n per “No lovers left alive“, ndofta zhgenjimi me i paparashikueshem kinematografik i ketyre viteve te fundit (sepse filmi ishte jo vetem chic dhe snob, por akoma me keq, steril). Per mua qe e konsideroj “Stranger than paradise” nje nga 10 filmat qe kam më per zemer, ever, pritshmeria per filmin e ri te Jarmusch ishte, pas nje zhgenjimi te madh, detyrimisht edhe me e madhe.
*

“Paterson” (qe ishte vjet ne konkurim ne festivalin e filmit ne Kanë te Frances) rrefen veçse nje jave nga jeta e Patersonit. Patersoni eshte shofer autobusi ne qytetin Paterson (ne shtetin amerikan te Nju Xhersit) si dhe Laurës, te dashures se tij. Por edhe te Marvinit, bulldogut te tyre.

Qyteti Paterson, qytet poetesh (vendlindja e William Carlos Williams dhe Allen Ginsberg, kaq do mjaftonte!) sot eshte nje qytet i lene në harrese. Jeta e shoferit ne fjale eshte e rregulluar si me sahat nderkohe qe Laura ka endrra dhe projekte artistike. Patersoni shkruan poezi ne nje bllok shenimesh te cilin e mban me vete kudo e nuk i ndahet.

Kaq eshte historia e filmit i cili, per asnje sekonde te vetme nuk dramatizon (ne sensin, siç dramatizon jeten zakonisht kinematografia, per ta bere ate “te gjallë”, siç thuhet rendom). Ditet e Patersonit perseriten ‘banalisht’ njera pas tjetres, por as realizmi (ah i famshmi realizem!) megjithate nuk duket gjekundi. Shkurt: as dramatizem, as realizem. Po çfare??
*
I frymezuar teresisht nga poemat e William Carlos Williams, Jarmusch nenshkruan nje nga adaptimet e rralla kinematografike nje te vepre letrare te rendesishme poetike. Biles me thene te drejten, tani qe po mendohem, une nuk njoh ndonje tjeter film qe transpozon (adopton) me aq intestitet poezinë ne imazh. Ndofta kjo vjen sepse modestia e mjeteve qe perdor regjizori (poezite shfaqen ne ekran, te mbivendosura mbi imazhet qe shohim, gjithe duke qene te recituara nga aktori) eshte ne funksion te preokupimeve te poetit: asnje opinion paraprak nuk mund te kushtezoje aktin krijues te tij (akt qe nuk eshte vetem krijues por edhe menyre jetese per te krijuar). ”Paterson” eshte i vetmi film qe te kem pare deri tani ku poezia nuk shfaqet si konsekuence apo shkak i nje refuzimi apo revolte: raportet llogjike nuk ekzistojne më, jeta eshte shume here më komplekse e misterioze se kaq, shume më komplekse dhe misterioze se thjesht nje skenar (nje intrigë). Poetikja nuk shpjegohet. Poetikja eshte.
*
Figura stilistike e filmit eshte pleonazma. Patersoni jeton ne qytetin Paterson; aktori Adam Driver interpreton rolin e nje ‘bus driver‘-i; ngjarjet e filmit zhvillohen nga e hena në të henen tjeter. Që ne fillim te filmit, poezite perseriten, formohen ngadale e ngadale, pergjate pushimit te punes se Patersonit, duke i rifilluar nga e para por edhe duke i lene te pambaruara. Permes pleonazmes si figure stilistike, Jarmusch arrin te krijoje idene e qendreses: qendrese e nje qenieje njerezore qe “jeton jeten e tij” (”Vivre sa vie“, reference e nje tjeter filmi te shkelqyer pleonazmik). Pa revolte apo refuzim. Thjesht qendresë.
Gjithe rreziku mund te ishte qe filmi te kthehej ne nje ‘carpe diem’. Fare! Ditet ngjasojne si dy pika uji me njera-tjetren. Dashuria, ndjenja sentimentale, eshte e pacenueshme (biles filmi mund te shihet edhe si nje celebration i ndjenjes se dashurise: vargu i fundit i njeres prej poemave eshte “nëse ti zemra(e dashura) ime më braktis/ une do shkul zemren time dhe kurre më nuk do e rivë në vendin e saj”). Biles skena e parafundit (duhet parë filmi) krijon pershtypjen e rreme se pikerisht kemi te bejme me nje ‘carpe diem’. Jo! Skena e fundit fare e anulon atë. Aty mbaron dhe filmi.
Cut! (regjizoret e mire jane ata qe dine ku presin nje skenë; e akoma më teper, fundin!).
FUND
*
Brilant ”Paterson”!
Poetik si vete poezia e William Carlos Williams.
Brilant si vete poetika kinematografike e Jim Jarmusch.
(Ndersa une, edhe pse gjithmone do vazhdoj ta konsideroj “Stranger than paradise” si nje nga 10 filmat e mi më te dashur te te gjitha kohrave, nuk mund ta mohoj se “Paterson” eshte ndofta filmi më i madh i regjizorit).
Than you Mr. Jarmusch!
10!

trailer: 

Faktori njerëzor sipas Ken Loach

Image result for i daniel blakeNese belgët Dardenne mund ti ndajne mes njeri-tjetrit 2 Palmat e arta te fituara ne Festivalet e filmit në Kanë, anglezi Ken Loach tashmë mund ti mbaje te dyja per vete: duke fituar trofeun e arte kete vit (2016) me “I, Daniel Blake”, Loach, bashke me Kusturicen eshte nga te vetmit regjizore ta kete fituar dy here Kampinatin Boteror te Filmit. Me te drejte a pa te drejte, hajde ta shohim (duke pare se pari filmin).

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/12/21/faktori-njerezor-sipas-ken-loach/

https://www.youtube.com/watch?v=ahWgxw9E_h4

Zjarr në det, akull në ekran…

Image result“Fuocoammare” – film italian me regji te Gianfranco Rosi-t Fitues i “Ariut te Arte” ne Festivalin e filmit ne Berlin në 2016, filmi eshte nje dokumentar-fiksion i gjithi i xhiruar ne ishullin italian te Lampeduzes, fare afer brigjeve afrikane te Mesdheut.

….

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/10/20/zjarr-ne-det-akull-ne-ekran/

Mia madre!

 10 arsye per nje 10 me yll per “Mia Madre”, filmin e fundit te Nanni Moretti-t :

1. i cili eshte nga ajo “rrace” regjizoresh te cilet permes filmave te tyre, më shume se “rrefejne nje histori“, jane krijues qe ndajne me spektatorin ate çka kanë më intime.

2. Intime, sepse vete historia e “Mia Madre” eshte me teper se ‘banale’ : Margheritta eshte nje regjizore tek te 50-at e cila xhiron nje film me teme politike ku punetoret e nje fabrike italiane ngrihen kunder pronarit te ri multinacional amerikan (luajtur nga John Turturro), nderkohe qe e ema e saj numeron ditet e fundit te jetes ne nje spital (ku afer i ndodhet edhe vellai i regjizores, rol i luajtur nga vete Moretti). Kaq eshte historia e filmit. I cili, ne fakt, eshte krejt gje tjeter: eshte ‘zhveshje’ lakuriq zemrash.

3. Moretti-regjizor, ndryshe nga shume filma te tij paraardhes ne te cilet ka qene figure esenciale e qendrore, kesaj rradhe eshte nje xhebrail-emin, nje engjell-Gabriel “në anë të” personazheve te tjere. Mos valle kjo eshte metafora e pozicionit te ri qe mendon ti jape vetes ne filmat e ardhshem?

4. Moretti-autor eshte “ne anë të” personazhit qendror te filmit, por dhe anasjelltas: a nuk shikon Margheritta ne enderr sikur e ka vellane (dmth Morettin) “në anë të” saj?

5. Keshtu qe, edhe pse deri dhe titulli eshte autobiografik, filmi ne fakt nuk eshte dhe aq i tille. Autobiografia (nese ka nje te tille) lidhet me se shumti me atmosferen e filmit, e cila mbi te gjitha ndihmon per te kuptuar nje nga temat me te rendesishme morettiane : sfidimi i vetvetes (rivenia ne pyetje) : Aktor/regjizor qe prej mesit te viteve ‘70, Morettin e kemi pare tashme te dyshoje (Palombella rossa) por edhe pothuaj te vdesë (Caro Diario).

6. Ndersa kesaj rradhe, regjizorin e shikojme te ndare ne tresh (ne tre personazhe), dhe te reflektuar ne dy prej tyre. Film “fallcerisht” ne vetën e parë, para se gjithash “Mia Madre” ndan me ne një eksperience.

7. Nje eksperience pergjate se ciles gershetohet realiteti me endrrat dhe me kujtimet. Pa u kujdesur per kufijte me tyre (fundja, kinematografia moderne, pjese e se ciles eshte dhe ajo e Morettit, duke filluar me “8 e mezzo” te Fellinit, gjithmone ka propozuar kontaminimin e realitetit nga endrra, konfuzionin e kufirit mes tyre).

8. Nje eksperience qe, in fine, nuk jep  nje film sentimental, por nje film ku sentimentalja drejton gjithshka, ‘qeveris’ mbi gjithshka.

9. ‘Sentimental’ ka brenda ‘mental’, dhe kinematografia e Morettit ka qene gjithmone e tille. “Mia madre” eshte akoma dhe më mental se te tjeret: nen aparencen e tij klasike, filmi te jep ndjesine se ai buron nga syte e ndritshem blu te heroines kryesore, te filmuara ne plan te madh filmik

10. Mental, sepse filmi ka ne qender shperberjen (çintegrimin) e realitetit. Afrimin e vdekjes. Moretti ka qene dhe mbetet nje njeri jo-i qete, i shoqeruar gjithmone nga nje ndjenje: nga ‘inadeguatezza’. Gjithe duke na ofruar nje mbyllje (nje plan te vetem filmik) gjithe jete, gjithe drite :

a domani !

trailer :  https://www.youtube.com/watch?v=jWiFif96t3Y

Posted on 27th December 2015
Under: Te ndryshme | No Comments »

“Auchwitz, like you have never seen it” (Son of Saul – film hungarez me regji te László Nemes)

Në festivalin e Kanës se ketij viti ‘zhurmen’ me te madhe e beri “Son of Saul” i cili fitoi edhe Grand Prix (ose çmimin e dyte, ne shqip). Për László Nemes, regjizorin hungarez, ky ishte filmi i tij i pare fare keshtu qe, te kthehesh nga Kampionati Boteror i Filmit me çmimin e dyte, që në pjesemarrjen e parë në të, nuk eshte pak! (vetem Tarantino e ka fitu Kupen e Botes që me goditjen e parë!).


Historia eshte e meposhtmja :

Filmi rrefen dy dite nga jeta e Saul Ausländer, hebré hungarez i internuar ne kampin e Aushvicit ne tetor te vitit 1944 : i detyruar te punoje si Sonderkommando (grupe te burgosurish te ndare veçmas nga pjesa tjeter e te internuarve dhe qe perdoreshin si krah pune ne furrat -krematoriumet- e kampit, gjithe duke pritur ekzekutimin e tyre nga çasti ne çast), nje dite, Saul-it i duket se rinjeh kufomen e femijes se tij te vdekur. Qe nga ai moment, Saul merr vendimin ta shpetoje atë nga djegia dhe vendos kontakt me nje rabin (me qellim varrosjen e kufomes sipas riteve hebraike, pra mbajtjen e nje ‘kaddich’-i, lutjeje hebraike). Eshte mese evidente qe ai nuk eshte femija e tij por me sa duket, Saul ka moralisht nevoje per nje te tille, nje menyre per te lare disi mekatet qe eshte i detyruar te beje nga nazistet.


Kaq eshte historia e filmit.

I ndergjegjshem per veshtiresine dhe pergjegjesine (mbi te gjitha morale) qe paraqet reprezentimi (fiksioni) i Holokaustit ne kinema, regjizori ka zgjedhur nje rruge sa te zgjuar (ne dukje) por po aq edhe hipokrite (ne fakt). Te zgjuar, sepse filmi me te drejte eviton  pikeshikimin e vizitorit qe vjen nga jasht kampit dhe qe shqyen syte perballe barbarise (filmi me te drejte eviton fenomenin “Lista e Shindlerit” ) ose te pseudo-gallates me kampet e perqendrimit ( “La vita e bella” e Benignit). Por nga ana tjeter, hipokrit, sepse gjithe duke u perpjekur te na binde se i intereson vetem personazhi kryesor i tij, regjizori ben sikur kalon ne plan te dyte realitetin e Aushvicit (imazhe enkas te turbullta  te skenave makabre, soundtrack terrorizues me zhurma te shumefishuara me 10, tym, flake, hi etj etj, fiks si ne kete extract) por qe, in fine, i ofrojne spektatorit nje Aushvic “like you have never seen it” ! (njesoj si mesazhi i nje spoti publiçitar).

Duket sikur Laszlo Nemes ka menduar se ka gjetur pikeshikimin më te mire te mundshem (regjistrimin e asaj qe eshte e mundshme te filmohet duke evituar te pafilmueshmen, makabren : per shembull, skena e pare eshte rrugetimi drejt dhomes se gazit, por kamera ndalet fiks para dyerve te dhomes : cut!), ose filmimin pothuaj vetem nga shume shume after te heroit kryesor.
E megjithate, rezultati eshte krejt e kunderta : pergjate gati dy oreve, spektatori “zere se eshte” ne Aushvic!

Auschvitz embedded.

Auschwitz, like you have never seen it!

Kjo quhet hilé. Koshient per fuqine e reprezentimit (fiksionit) ne kinematografi, ndjehet derrçe deshira e regjizorit per ti mundesuar spektatorit perjetimin e eksperiences (ne sensin e eksperiences qe perjetojme gjate nje loje video), gjithe duke bere sikur eviton horrorin e kampit te perqendrimit (dhe me kete rast, ti shpetoje kritikes se atyre qe mund ta akuzojne per spektakel makaber). E megjithate, rezultati eshte nje Aushvic i reklamizuar : a nuk eshte qellimi i reklamave “to live an experience of…” ?? Njesoj dhe me “Son of Saul” !


E gjitha kjo mund te permblidhet edhe keshtu : shikoni ne youtube With a Little Patience“, nje film 10 minutesh, metrazhi i pare i shkurter i ketij regjizori realizuar ne vitin 2007. “Son of Saul” eshte fiks ‘i njejti film‘, e njejta gje, i njejti koncept per kinematograine (i vetmi ndryshim eshte fakti qe ai zgjat 2 ore si dhe historia e kufomes se femijes).

Shiheni “With a little patience”. Nese ju pelqen, mund te shihni ndonje dite “Son of Saul”.
Nese jo, zere se e keni parë

4.0

ps: me siguri, ky film do fitoje Oscar si filmi me i mire ne gjuhe te huaj ne shkurt te 2016

trailer https://www.youtube.com/watch?v=3wMzPztPavs

Posted on 5th December 2015
Under: Te ndryshme | No Comments »

Aferim! – western rumun me regji te Radu Jude

Radu Jude, njëri prej regjizoreve te “Vales se Re rumune” te shek XXI (më eshte dhene te shikoj filmin e tij te parë fare “Vajza me e lumtur ne bote“ si dhe te dytin “Secili nga anetaret e familjes tone” ) ka bere nje te te trete, me te cilin edhe ka fituar Ariun e Argjende ne festivalin e filmit ne Berlin ne shkurt te 2015-s .

“Aferim” i vendos ngjarjet ne Vllahine (nje prej provincave rumune) e fillim-shekullit te XIX, gjithe duke aplikuar kodet e filmave te famshem westerne amerikane : krahina ne fjale (e cila asokohe zor se do kete qene fort e ndryshme nga krahinat e banuara me shqiptare) pershfaqet e prapambetur, fetare, mizerabel dhe e ndare midis influences se Rusise dhe Turqise.

Ne qender te “Aferim” eshte nje xhandar (sherif, ne gjuhen western) dhe i biri i tij, njeri me rrote se tjetri, te cilet i bien kryq e terthor Vllahise ne kerkim te nje skllavi cigan (arixhi) qe supozohet te kete guxuar te joshë gruan e beut.

Rrugetimi aventuror i xhandarit eshte rast per te pershfaqur paragjykimet dhe kseonofobine e kohes, perçmimin ndaj grave, fshatareve, turqve, çifuteve, ruseve dhe mbi te gjitha, ndaj ciganeve. Sarkazma dhe humori i zi (i cili i shkon per shtat ne menyre te shkelqyer  bardh-e-zisë se filmit), proverbat reaksionare e konservatore i japin “Aferim”-it notat e nje farse ironike e cila fare mire mund te shikohet si nje aludim per realitetin e sotem te Rumanise (e jo vetem te saj!), si per te na rikujtuar se, “Django“-ja i famshem i Tarantinos  fare mire mund te kish qene rumun, bullgar, francez, kinez. Biles edhe shqiptar. Dhe mua, per te me rikujtuar per te 1001 here se ky film fare mire mund te ish realizuar nga nje regjizor shqiptar, por menjehere u permenda tek çova ne mend se regjizoret shqiptare kane vendosur te bejne vetem filma me mafiozë ose me gjakmarrje (ose me ish-te burgosur politike – me gjithe respektin qe kam per keta te fundit).

Aferim! 

    8.0

 

 

 

                                   trailer: https://www.youtube.com/watch?v=mmTYOY_jQWc

“Taxi Teheran” – film iranian me regji te Jafar Panahit

Kjo foto sigurisht qe nuk eshte e regjizorit Jafar Panahi (te cilit qe prej 2009-s i ndalohet te dale jashte Iranit) por eshte e mbeses e tij (e cila po ashtu luan ne filmin e tij te fundit). Ne foto, ajo duket tek mban trofeun e Ariut te Arte ne Festivalin e fundit te filmit ne Berlin ne shkurt te ketij viti, meqe xhaxhai i saj nuk mund te ishte prezent ne ate ceremoni.

“Taxi Teheran” eshte filmi klandestin i rradhes i Panahit, pas te mrekullueshmit ”This is not a film” ne 2209 : asokohe, i detyruar te qendronte ne arrest-shtepie si rrjedhoje e akuzes per mbeshtetje te revoltave qe pasuan rizgjedhjen e Ahmadinexhadit si president, regjizori ne fjale e kish xhiruar filmin teresisht ne interierin e apartamentit te tij. Kesaj rradhe, Jafari (ose Xhaferi, ne shqip) hiqet si shofer taksie, dhe po ashtu xhiron “pa leje”. Kesaj rradhe, filmi i zhvillon ngjarjet ne interier te vetures se tij!

Nga ana tjeter, dispozitivi ne fjale nuk eshte edhe aq i ri (aq novator) : Abas Kiarostami, nje tjeter regjizor iranian (Panahi ne fillimet e tij ka punuar si asistent-regjizor i tij),  e ka perdorur tashme nje dispozitiv te tille tek kryevepra e tij “TEN”.

Megjithate, duhet thene se “Taxi teheran” ngjan shume pak (per te mos thene fare) me “Ten”, sepse dispozitivi ne fjale (interieri i nje veture) nuk sherben veçse si pretekst dhe si mundesi per regjizorin per te realizuar nje film (meqe e drejta e krijimtarise i eshte ndaluar per 7 vjet) : “Taxi Teheran” eshte me se shumti i afert me “Closed-Up” i Kiarostamit se sa me “Ten”. Pra mund te thuhet se më së shumti, behet fjale per nje film qe shtron pyetje mbi fuqine e kinemase si fiksion, si ‘genjeshter’, nga e cila lind nje e vertete edhe me e madhe se vete e verteta, pra se vete jeta. Lind fiksioni !

Filmi eshte i ndertuar ne disa tablo ku ne secilen prej tyre, regjizori, ne rolin e nje taksisti, fton pasagjere te rastesishem (por dhe jo te rastesishem), biseda me te cilet (por jo vetem biseda !) krijon nje tabllo impresionuese te jetes ne Teheran, 1000 here me pasionuese se cilido film normal! Notat e filmit jane ‘paradoksalisht’ shume humoristike, burleske, por edhe tragjike e provokative njekohesisht : regjizori (ne rolin e taksistit) ‘argetohet’ me pasagjeret e tij, krijon situata te paparashikueshme e paradoksale ne dukje, por fort te menduara, ne te vertete.

 

“Taxi Teheran” eshte himn per lirine dhe klithje dashurie per kinemanë !

8.0

trailer : https://www.youtube.com/watch?v=5hYkteGqZfY

click:

 

8 Responses to ““Taxi Teheran” – film iranian me regji te Jafar Panahit”

  1. Daku Says:
    Stalker nje pyetje kam une per ty si nje njohes i mire i kinemase iraniane. A nuk te duket se ajo po kalcifikohet dhe po kthen vetveten ne klishe? Pertej naivizmit te theksuar si perqasje, qe me shume i ka sjelle dobi sesa keq se paku deri tani… pra pertej kesaj a nuk po veren se jane te njejtat metoda te te berit kinema? Psh xhirohet vazhdimisht ne makine dhe jashte saj, xhirohet ne stil ala reality show, ka nje mbitheksim te metaforave te transportuesit (taksixhiut), udhetuesit, femijes dhe regjizorit, ky i fundit deri ne kufijte e narcicizmit. A nuk te duket se regjizoret iraniane kane krijur njefare rrethi, per te perdorur nje titull te vete Panahit, nga i cili do ta kene veshtire te dalin dhe jashte te cilit e kane shume te veshtire te krijojne filma te cilesise te larte?

  2. autori Says:
    Daku, te jesh i sigurt per nje gje: ajo qe ti quan me te drejte ‘kinema e mire iraniane’, NUK ka asnje impakt ne Iran. Kam qene vete vjet atje, kam pare me syte e mi plot kinema, dhe ne te gjitha transmetoheshin vetem filma mainstream iraniane, pra prodhime te industrise kinematografike iraniane, qe s’kane te bejne fare-fare me filmat e Karostamit, Panahit, Makhmalbafit apo Farhadit. Filmat e ketyre te fundit kane akses vetem ne Perendim (edhe pse, me pikatore) e ne ndonje festival nderkombetar dhe kaq.

  3. Daku Says:
    Dakort por pyetja ime qendron. Une nuk kam qene ne Iran por e kam njefare ideje dhe them se ajo qe thua eshte e vertete. Por une e kisha fjalen per keta regjizoret e mire iranian ose per regjizoret autor e jo per Iranin si vend.

  4. autori Says:
    Te kuptoj i nderuar, por ata 3-4 kokrra regjizore per te cilet e kemi fjalen, nuk pretendojne te kene krijuar ndonje rryme apo shkolle apo ku di une, dhe keshtu te na mundesojne te nxjerrim ndonje konkluzion kolektiv per ta.

    Konkretisht, Panahi kaq e pati mundesine per te xhiruar dhe kaq beri (atij i ndalohet aktiviteti artistik, pra i ndalohet juridikisht qe nje producent ti financoje nje projekt te cilin me pas ai ta xhiroje, ta shperndaje etj etj), pra eshte thjesht i privuar te ushtroje profesionin e tij. Ne keto kushte, beri keto dy filma, njerin ne interierin e shtepise, tjetrin ne kerr dhe kaq. Kaq e pati mundesine.

    Kiarostami, nga ana e tij, ka realizuar keto 5-6 vitet e fundit dy fiksione te financuar teresisht nga vende te tjera, njerin nga Franca/Italia  dhe tjetrin nga Japonia ), nderkohe qe ne vitet 2000-2009 ai ishte marre VETEM me art-video dhe jo me fiksion!!

    Makhmalbafi nuk ben me fare filma, ka hapur nje shkolle kinemaje ne Afganistan dhe e ka lene berjen e filmave.
    Pra eshte e veshtire te nxirret ndone konkluzion pergjithesues se “ata” (kush ata?? sekush ben diçka per hesap te vet, me aq sa mundet) pra eshte e pasakte te thuash se “ata”, pra kinemaja autoriale iraniane po kalcifikohet e po kthehet ne klishe te vetvetes. S’ka se si te kthehet, se nuk ekziston nje te tille ! (ah po, në France psh, po, ka nje ‘kinema autoriale’ –cinéma d’auteur quhet, ka rrjetet e saj te produksionit (pra financimit) etj etj, dhe eshte e llogjikshme te thuash, per shembull, se eshte keshtu apo ashtu ose ka pesuar ngritje, renie, kalcifikim, perseritje te vetvetes etj etj etj. Por per ate “iraniane”, jo vetem qe me duket cik e pandershme, por mbi te gjitha nuk ben sens.

    ah po, nese flasim pastaj VETEM per vepren e Panahit, ose Kiarostamit, ose tjetrit e tjetrit veç e veç, ok, por per ta, tek e tek, diçka e thashe me lart dhe, pak a shume, aq eshte

  5. Daku Says:
    Po i bishtnon pyetjes po nejse, e drejta jote. Po e filloj nga me e parendesishmja. Makhmalbafi ben akoma filma. Ja nje https://www.youtube.com/watch?v=SbMOfJzqTtk
    Po ketij une i kam pare vetem Ngaresin e Bicikletes dhe po preferoj te mos e komentoj shume. Me ate film qe i kam pare e fus tek dashnoret e imazhit por larg dy te tjereve sepse ka doza te theksuara patetizmi. Dy te tjeret (Kiarostami dhe Panahi) kane nje tjeter lloj rafinimi dhe “dhelperie” ne te berin kinema.

    Pa u zgjatur, se e shikoj qe nuk te pelqen si debat po them mendimin tim qe eshte: nuk eshte e thene te kete nje produksion te centralizuar qe ne te flasim per kinema. Me e rendesishme eshte fryma. Dhe meqe jemi tek dy regjizoret e fundit, keta kane te njejtin fryme te te berit kinema. Mirepo nuk e di pse sa here keta por edhe ndonje tjeter nxjerr film une sikur ia di se ku do rrahin e me cfare mjetesh do dalin aty. Per kete flas. Dhe faleminderit qe permende dy filmat e Kiarostamit sepse per ata e kisha fjalen. Ata, bashke me pjesen e triptikut Ticket (Bileta) qe e ka bere Kiarostiami, duket sikur tregojne se ai eshte i paafte te beje kinemane e shkelqyer qe ben brenda atij rrethit qe flas une ne kontekstin iranian. Ai francezi eshte nje deshtim ndersa pjesa e Ticket nuk te con kurrkund. Japonezi disi me ndryshe. Une do ta quaja film i kendshem por duket se i mungon dicka. Kjo me ka bere te mendoj se keta regjizore u kthehen formulave qe ata i njohin me mire por jashte atyre veshtire se jane te afte te bejne kinema te shkelqyer. Prandaj edhe pyetja, qe ne fakt eshte me teper nje hipoteze imja dhe qe disa prova se nuk qendron do te kisha shume qejf ti degjoja.

  6. Daku Says:
    Shtese: tani po kujtohem se Makhmalbafit i kam pare edhe Heshtjen (Silence). Por edhe ky trailer i Kopshtarit duket sikur ma perforcon idene qe dhashe me siper. Qofsha i gabuar.
    https://www.youtube.com/watch?v=KY757gVjOgU

  7. autori Says:
    ah ok, pra u ‘reduktua’ hipoteza tek Kiarostami (meqe Panahi, edhe te doje, nuk ben filma ‘normale’).

    Kiarostami eshte burre deri diku i moshuar, 75 (qe u befte 175 !), dhe shume ‘llogari’ edhe nuk mund ti kerkohet nga kjo ane ;)

    Decenia (dhjetevjeçari) i tij i arte (’90-99) sigurisht qe s’ka gjasa te perseritet më. Pastaj, nga 2000 deri ne 2009, ai eshte marre pothuaj VETEM me art-video (ka ca pune qe jane vertet interesante, biles shume shume faré, se per fat edhe i kam pare).

    Ky kthim i tij ne keto 4-5 vitet e fundit në fiksion, per mendimin tim, eshte me shume nje far’ respekti qe nje producent francez si Marin Karmitz, bosi i rrjetit te kinemave indipendente ne Paris (eshte ai financuesi kryesor i dy filmave te fundit te tij) i ka bere Kairostamit, dhe kaq.

    Per mua, Kiarostami “i ka thene” tashme ç’kish per te thene; eshte tjeter meselé qe ne e kemi kapur çik vone ;) . Kiarostami ka shkelqyer ne fundvitet 80, ne vitet ‘90, dhe i ka shënjuar si pakkush, kinematografikisht, ato.

    Por dhe i vetem nuk eshte ne kete ’shterje’ artistike, edhe Moretti, per mendimin tim, ç’kish per te thene, e ka thene (dhe tani vetem ben sikur realizon ndonje film te ri; pffff….).

    Cik e ngaterruar kjo puna e rinovimit te frymes artistike ne kinema. Jane te pakte ata qe kane ditur te ringjallen (artistikisht- kuptohet) : nga te rrallet (flas per ata qe kane lene vertet gjurme!) eshte Godard, i cili, kur e mendon, ka patur 3 jete artistike (tre periudha qartesisht te dallueshme). Por ka nje çmim shume te kripur kjo puna e te rilindurit artistikisht, se keshtu, nje fjale goje duket. Mund te flasim nje here tjeter per kete, por e perseris: jane shuuume te rralle ata regjizore qe arrijne te rinovohen, te ‘rilindin’ artistikisht.

    Por ka dhe te tjere (flas gjithmone per kineaste autorë) qe vazhdojne te kembengulin e te bejne filma te rinj, njeri me beterr se tjetri. Palma per kete do i shkonte gjermanit Wim Wenders i cili, edhe pse ka pas bere filma te mire (disa, biles te shelqyer !) ne vitet 70-80, duke filluar nga vitet 90, eshte… NJE KATASTROFE E VERTETE ! Por dhe Jim Jarmuch (i cili behet gjalle here pas here), eshte ‘gjalle pa u futur ne dhé” (artistikisht, kuptohet !!!).

    Ja, keshtu puna e Kiarostamit. Une sinqerisht, nuk pres asgje nga ai, dhe e them kete, PA ME TE VOGLIN denigrim apo perçmim por thjesht e kuptoj dhe pranoj se ‘karriera’ e tij tashme eshte pothuaj e mbyllur dhe, nese na ofron diçka here pas here (ndonje film te ri, tek-tuk), faleminderit prej tij dhe kaq

  8. autori Says:
    se harrova: kam pare shume pak filma te Makhmalbafit, por e permenda meqe iranian. Duhet te jete regjizor me shume se medioker

    Traileri i ‘the president’ ishte… horrible !!!

Qent e rrugëve: diamant i zi ne ekran te bardhë!

“Stray Dogs” – film taivanez me regji te Tsai Ming-liang

Fitues i Cmimit te Madh te Jurise ne festivalin e vjetshem (2013) te filmit ne Venecia, me te gjitha gjasat ky duket se do te jete dhe filmi i fundit i regjizorit (Tsai, njeri prej 5 kineasteve te mi aktuale te preferuar, ever, ka deklaruar se nuk deshiron të realizoje te tjere pas ketij).

Kush nuk ngeli pa ja shitur shpirtin djallit, cili regjizor nuk toleroi artistikisht e materialisht, kush nuk beri ndonje reklamë per ADIDAS apo NIKE apo ndonje videoclip per Lady Gaga-në. Vetem Tsai jo. Besnik i artit te tij deri ne minuten e fundit (dmth deri ne filmin e fundit te tij), pikerisht eshte vete “Stray dogs” deshmitari me i mire i kesaj qe them: nje nga filmat më anti-konsensualë qe mund te ekzistoje e qe nuk ben as perpjekjen me te vogel te llastohet per ti pelqyer syve te publikut.

Historia eshte ajo e nje babai qe punon si ‘human billboard’ (foto majtas) neper rruget e Taipeit, kryeqytetit taivanez,  dhe dy femijeve te tij: nje familje e vogel e pastrehë, qe strehoet ne mbremje ne qoshet e fshehta te qytetit. Si qener endacakë.

“Qent e rrugeve” merr persiper te organizoje hapsiren e komunikimit midis asaj mendore dhe fizike, midis endrres dhe realitetit, midis te gjalleve dhe te vdekurve ne formen e nje hipnoze kinematografike te shtyre ne limtet e perceptimit shqisor, gjithmone e perbere nga lëndë bruto, nga lende radikale dhe e radikalizuar: trupa fizikë, dritë, dritehije, hije.

Diamant i zi ne cohën e bardhe te bezes se kinemasë ky film!

Regjizori duket më melankolik se kurre, por njekohesisht edhe i motivuar nga nje egersi (prej qeni te terbuar) më shume se kurre njehere ne ndonje film te tij te meparshem. Biles me shume se per mizerje afektive apo seksuale (tema tashme te trajtuara ne filmat e tij te meparshem), kesaj rradhe duket se behet fjale kryesisht per mizerjen shoqerore. Por vetë filmi nuk eshte asnje sekonde te vetme mizerabilist! Fuqia plastike e imazheve te tij qendron tek heshtja: ne vend te dialogjeve psikologjizues, Tsai zgjedh gjithmone momentet e heshtjes se personazheve te tij, dhe pikerisht ato momente shfaq ne filmin e tij: heshtje qe flasin sa per mijra fjale, nje mije here më lirike se fjalet. Emocioni qe lind nga  heshtjet e qe eshte po aq bruto dhe sa vete ato.

Ne fund, po mendoja se nga nje film i Tsai Ming-liang mund te dalesh nga salla e kinemase i mrekulluar.
Ose i irrituar.
Por kurrsesi indiferent!

ps: eureka, qenka gjetur nje salle kinemaje edhe ne USA per te shfaqur filmin!! wow, sa ka perparuar njerezimi ! http://variety.com/2014/film/news/tsai-ming-liangs-stray-dogs-finds-theatrical-homes-1201076021/


trailer i filmit:

***

Posted on 10th April 2014
Under: Te ndryshme | No Comments »

Një Palmë e Artë për orgazmën femërore?

“La vie d’Adèle” -film francez me regji te Abdelatif Kechiche

3 ore zgjat filmi i cili mori nga duart e Spielbergut (presidentit te Jurisë) trofeun e Palmes se Arte ne festivalin e Kanës kete vit. Regjizor eshte francezi Kechiche, autor i nje tjeter filmi kontroversal : “Couscous me peshk“.

3 ore ‘epopé’ ! Historia eshte fort e thjeshte dhe ‘banale’: filmi ndjek kemba kembes Adelën (nga adoleshenca e saj e deri kur ajo i ka rreth 25 vjeç), pra nga viti i saj i fundit i gjimnazit (17 vjeç) e deri tek “dalja ne jete” (siç i themi ne në shqip rendom). Ose: qe nga aventurat e saj te para me djelmosha te moshes se saj e deri tek Dashuria e saj (me D te madhe) per… nje vajze! Per Emën.

Titulli i vertete i filmit eshte “Jeta e Adelës,  kapitulli i pare e i dyte” , ndersa ne vendet anglo-saksone, me ç’duket filmi do te dale nen titullin “Blue is the Warmest Color”, i cili eshte dhe titulli i comics (liber me vizatime) mbi te cilin eshte bazuar lehtazi filmi.

Kur Spielbergu u dorezoi aktoreve te reja (ne rolet e Adeles dhe Emes) Palmen e Arte, u tha se filmi ishte nje nga historite me te bukura te dashurise qe kish pare ai ndonjehere ne kinema, e qe me patjeter do tua keshillonte femijeve te tij ta shihnin. Nga ana tjeter, “Jeta e Adeles” ka ngjallur debat per tjeter gje: per dy skena te gjata (secila 10 munteshe), fort ‘realiste’ (siç thuhet rendom ne shqip, edhe pse ne fakt, nuk behet fjale per realizem), pergjate te cilave dy vajzat bejne dashuri.

Megjithate, edhe pse behet fjale per nje histori dashurie mes dy personash te te njejtit seks, edhe pse ne pamje te pare te krijohet pershtypja se filmi flet (pra trajton, pershfaq) dashurine homoseksuale (ne rastin konkret ate lesbike, dhe kjo, meqe dy skenat ne fjale kane per qellim te pershfaqin orgazmen femerore -gje shume e rralle ne kinematografi!), per mendimin tim thelbi i filmit (pra dhe qellimi i regjizorit, i cili eshte dhe skenarist i tij) eshte tjeter: eshte te na tregoje, pershfaqe ate qe ndodh me nje qenie njerezore pergjate kalimit nga mosha adoleshente ne moshen e pjekurise. Pikerisht ate “kalim” kufiri perpiqet te rrefeje “Jeta e Adeles”.

Une kam ca rezerva te miat per filmin. Ky Kechiche, per mendimin tim, ka diçka prej konvervatoreje ne trajtimin qe i ben temave ne filmat e tij : psh tek “Cous Cous” te krijohej pershtypja se ideja qe do te na perçoje regjizori ishte : “vetem permes punes mund te integrohesh”, ndersa tek “Jeta e Adeles” më duket se ka nje lloj determinizmi social e psikologjik bezdises : Adela, vajze proletarësh, eshte llupse, qaramane, i rrjedhin qyrre nga hundet, deshiron te behet zysh kopshti (dhe asgje me shume),  nderkohe qe Ema (flokë-bluja) vajze borgjezesh, pikturon, eshte artiste, jeton ne nje apartament ku pergjate ‘party’ qe ajo organizon projekton filma bardh e zi pa ze ne mur etj etj. Sigurisht, kjo mund te jete e vertete ne jeten e perditshme, biles jo vetem e vertete, por e zakonshme. Por: a eshte interesante kur kjo ‘perkthehet’ ne art, pra ne kinematografi?? Mua me duket se regjizori ngaterron universalen me banalen, te thjeshten me thjeshtezimin. Nese pergjate 60 minutave te para filmi arrin te pershfaqe portretin e nje adoleshenteje te turbulluar nga zbulimi i ngadalshem i homoseksualitetit te saj (ok deri ketu), 120 minutat ne vazhdim, te mbushura me ellipsis, m’u duken brutale konfuze dhe disi teorike : kalojme nga kronika (60 minutat e para) ne afresk (120 minutat e tjera) permes nje ‘muta vocale’ qe e autorizon kineastin te beje ca ellipsis te ‘çuditshme’ : qe nga momenti qe deshira (desire) u konsumua, skena pasuese eshte ajo ku heroinat shihen te ftohen per darkë njehere tek familja e njeres (proletarë qe hane makarona bolonjeze) pastaj e tjetres (borgjezet qe hane fruta deti – perkatesisht midhje te gjalla), a thua se çifti nuk ishte veçse tentative per te bashkuar dy klasa sociale te ndryshme, dy origjina sociale te ndryshme. Ose e gjitha kjo, mund te permblidhet me nje skene nga filmi, pergjate te ciles mesojme se, nese Adela nuk i ka qejf midhjet, eshte Emma ajo qe ja meson se si ti hajë (e cila mu duk metafore langaraqe, pasi midhjet, ne frengjisht supozojne edhe seksin femeror e, meqe Adela po behet lesbike, i bie se duhet te shijoje edhe midhjet).

7.0

TRAILER (me titra ne anglisht) : http://www.youtube.com/watch?v=LW1UfYdtcHg

click:

***

Posted on 22nd October 2013
Under: Te ndryshme | No Comments »

From Cannes with love

Kur vjen shtatori, vjen edhe periudha e daljes neper kinemate franceze te filmave te prezantuar ne muajin maj, ne Festivalin e rradhes në Kanë.
Disa syresh qe kam pare keto dy-tre javet e fundit :

“Michael Kohlaas” – film francez me regji te Arnaud des Pallières

Filmi, (lehtazi) i bazuar ne nje roman te shkrimtarit gjerman te fund shekullit te XVIII Heinrich von Kleist, bente pjese ne njezeteshen e filmave te seleksionuar (nominuar) per Palmen e Arte. Des Pallières eshte regjizor qe respekton veten dhe zanantin e tij: ben filma (rralle e per mall) qe kane cilesite, por ndonjehere edhe te metat e filmave autor. Por ky ne fjale ka pothuaj vetem cilesi, biles permban ne veten e tij nje karakteristike tipike per filmat e regjizoreve me frymezim godarian: ka nje skene tek “Michael Kohlaas” (ajo pergjate te ciles mbreteresha ben nje vizite ne shtepine e heroit-rrebel) e cila jo vetem qendron vite drite mbi skenat e tjera, por eshte, ne mos me e bukura, nje nga skenat me te bukura te te gjithe filmave te ketij viti! (nje fenomen i tille mund te shihej tek “La folie Almayer” i nje tjetre regjizoreje godardiane : belges Chantal Akerman).

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=YwtsYrtdps8

nota : 7.9
___________________________________

“Ilo Ilo” – film singaporian me regji te Anthony Chen

Ky fitoi “Kameren e Arte”, dmth u shpall filmi me i mire debutues (metrazhi i gjate i parë i nje regjizori te ri) ne Kanë kete vit.
Film i realizuar nga nje djalosh vetem 29 vjeçar, “Ilo Ilo” duket si nje film 99 vjeçar. Krahasimi me te mrekullueshmin “Boy meets girl” te Leos Carax (i cili fitoi te njejtin çmim 30 vjet me parë po në Kanë dhe asokohe regjizori nuk ishte veçse 24 vjeç) do te qé ndofta menyra me e mire per te kuptuar honin ku ka rene ne pergjithesi kinematografia, nga Singapori ne Kanë, duke kaluar nga kodra (Hollywoodi)

nota: 2.0

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=ISovsVvX8Bg

_________________________________

“Tip Top” – film francez me regji te Serge Bozon

Qe prej vitit tashme te larget 2007 (me “La France“, nje nga 10 filmat e mi te preferuar te atij viti), nuk kishim lajme nga regjizori Serge Bozon. Ps 6 vitesh, ai vjen me nje thriller (me nje suspens), por te nje lloji te veçante: nje thriller… karnavalesk!
Mund te kishim thene se behet fjale per nje komedi burleske, por do ishte pak thjeshtezuese : suspensi ne film eshte realisht prezent, pra jo thjesht pretekst per te ndertuar nje komedi burleske. Eshte tjeter pune pastaj qe ky suspens, ky thriller, pershfaqet ne nje forme karnavaleske.
‘Karnavalizmi’, per mendimin tim, ka te beje me idene qe deshiron te perçoje autori nepermjet filmit: Franca, ky vend i vjeter e demokratik, ashtu sikunder nje pjese e mire e demokracive perendimore (drejt te cilave asirojne dhe shqiptaret) i ngjan gjithe e me shume nje… karnavali ! Pra ne nje fare menyre, tema eshte e njejte me “La France”, filmin paraardhes te regjizorit, vetem se kesaj rradhe ai perdor humorin ne vend te seriozitetit, per te na thene ato qe ka per te thene.
Basti regjizorial (thriller ‘karnavalesk’) duket se nuk eshte i kollajshem (une pothuaj nuk kisha pare asnjehere ndonje te tille dhe kjo nuk eshte pak!), pra filmi eshte vertet unik, edhe pse jo teresisht i arrire nga fillim ne fund. Por, why does it matter?? Qe nga momenti qe ai eshte kurajoz dhe jo qullac, trazues dhe jo akademik (si 99% e filmave qe qarkullojne sot neper kinema), “kaq” mjafton!

nota: 10 (per disa pjese te filmit) por dhe 6 (per disa pjese e arsye te tjera)
mesatarja : 8 !

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=T4E4AfHoWkY

———————————————–

” Behind the Candelabra” – film Amerikan me regji te Steven Soderbergh

Last but not least : ky eshte filmi i fundit, por edhe I FUNDIT FARE qe ka realizuar e do realizoje ndonjehere Steven Soderbergh : siç ka deklaruar vete,  ai do te pushoje së beri filma dhe do nderroje profesion (kjo me pelqen ne fakt, sepse perkedhel nje ide te hershme timen, sipas se ciles ata regjizore autorialë qe e ndjejne se i kane thene “ç’kane patur per te thene”, më mire te nderrojne zanat se sa te perserisin veten- per ti rene shkurt).
I vetmi regjizor ne bote te kete fituar nje Palme te Arte ne festivalin e filmit ne Kane ne moshen 26 vjeçare që me filmin e tij te pare fare (Sex lies and videotapes), Soderberg e mbyll karriren e tij me nje film (qe po ashtu ishte ne konkurim kete vit ne Kanë) qe as ka dale e as do dale ndonjere neper kinemate e USA-s, por vetem ne TV : filmi eshte shfaqur ne kanalin HBO dhe ka kapur numrin me te larte te shikuesve te ketij kanali ne gjithe historine e tij! Nje triumf i vertete!  Dhe perpara pak ditesh fitoi edhe Emmy Awards si filmi me i mire ‘televiziv’ Amerikan i vitit.
Ne fakt, “Behind the candelabra” nuk eshte hiç fare film televiziv por film i vertete artistik: ne Europe ai ka dale mire e bukur ne ekranet e kinemase. Por me sa thuhet, producentet amerikane nuk deshen te aventurohen e ta nxirrnin filmin neper kinemate amerikane (duke evituar deshtimin financiar, per shkak te subjektit te filmit) por vetem ne TV dhe pastaj edhe ne DVD, dhe kjo me gjithe prezencen e dy mega-yjeve : te Michael Douglas ne rolin e Liberace, te nje pianisti famoz ultra kitsch amerikan te viteve ‘80 (ose siç e quanin asokohe “Mozarti i Las Vegas-it” ) dhe te Matt Damon, ne rolin e te dashurit te tij.

Filmit, i cili perpiqet te shprehe permes imazheve se ç’fshihet pas diamanteve (djaj ??) eshte i bere me pasion, por si zakonisht ne filmat e Soderbergh, seç mungon nje venë rrezikshmerie, disturbing, qe te detyron sa here shikon nje film te tij te mos dish nese behet fjale per nje regjizor te mbivleresuar apo… me se shumti i ngrene ne hak

nota 7.5

trailer : https://www.youtube.com/watch?v=fp3wAyRf15c

___________________________________________
————————————————————

“Jeune & jolie” (E re dhe e bukur) – film francez me regji te Fraçois Ozon

Nje vajze e re 17 vjeçare ne vitin e fundit te shkolles se mesme dhe me preardhje familjare borgjeze pariziane, vendos te prostituoet nepermjet internetit. Pa dijenine e prinderve, sigurisht.
Historia ne vetvete nuk ka asgje skandaloze: nje gje e tille sigurisht duhet te ekzistoje, dhe ketu nuk ka asgje te veçante. Problemi eshte tek veshtrimi qe hedh regjizori mbi filmin e tij (dmth edhe mbi heroinen e filmit dhe entourage-in e saj) : duket sikur Ozon kritikon moralin borgjez, por ne fakt e ben po aq imoralçe dhe borgjezçe. Lé pastaj qe filmin e pershkon nje fllad i lehte zorre-nxjerres i tipit : “femra eshte çik kurvice per nga natyra”

nota : 4

TRAILER : https://www.youtube.com/watch?v=m9lLtOxlQDY

 

***

Posted on 27th September 2013
Under: Te ndryshme | No Comments »