III. TOP LISTE

Vdes George Romero, babai i të gjallëve-të-vdekur

Ashtu sikurse kinemane e ka shpikur dikush, dikush ka shpikur edhe zombit, te gjallet-e-vdekur te kinemase. Dhe ky eshte George Romero, i cili dje ka vdekur “prej verteti”. “Night of the Living Dead” (1968) ishte femija e tij i pare, koncepti i te cilit qe prej asaj kohe eshte kopjuar e sterkopjaur nga dhjetra e qindra te tjere regjizore. Deri ne dhimbje. deri ne maskaradë.
Romero ben pjese tek ata te pakte kineaste qe kurre nuk e tradhetoi artin e tij. Nje nje interviste krejt te fundit te tij, jo pa te drejte ai shprehej i indinjuar per paçavure te tilla hollywoodiane si “World War Z” me aktorin-biznesmen Brad Pitt apo per serine “The Walking dead”, filma apo seri ne te cilet tashme mungon teresisht satira sociale, kritika subversive ndaj shoqerise amerikane (aq e rendesishme ne filmat me zobi te Romeros!) per tu zevendesuar me skena me demek ‘te frikshme’ (ku thjesht shihen zombi qe bejne masakra: aksion dhe vetem aksion).
Filmi i tij i fundit qe pata pare ne kinema ishte “Diary of the dead” (2009), po aq entuziasmues dhe funeber sa dhe gjithe filmat e tjere te mjeshtrit te cilet, ne menyren e tyre, gjithmone kane reflektuar klimen politike dhe sociale te epokes.
George Romero is dead.
Long live the leaving dead !


“Lol lol Land” apo “L.A. Land” ?

“La la Land” – film amerikan me regji te Damien Chazelle

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2017/01/29/lol-lol-land-apo-la-land/

KUNDER :
(ose: “Lol lol land”)

Filmi eshte kollajshmerisht i kritikueshem keshtu qe fare mire mund te titullohej “Lol lol land”: ai eshte
gati-gati nje shakà kinematografike.
Kjo vjen kryesisht prej faktit se atij i mungon dukshem konsistenca, por jo ne sensin e skenarit apo
dramaturgjise por mbi te gjitha ne sensin e tensionit kinematografik, te imazhit.
Konkretisht : per kete do mjaftonte te merrnim si shembull skenen-çeles (climax) te tij: ate kur dy
heronjt e filmit shkojne tek Observatori astronomik dhe fluturojne ne qiell. Ideja eshte shume e bukur.
Ok deri ketu. Po ç’ben regjizori me ate ide ? Asgje. Dy heronjt e filmit zbresin zdruq-zruq nga qielli
dhe kaq. Skena, in fine, nuk eshte veçse nje tullumbace e çfryre (dhe pikerisht, ne ate moment, une
dola zdruq-zdruq nga kinemaja, per me teper qe jasht saj bente nje kohe e shkelqyer!).
*
PRO :
(ose: “L.A. Los Angeles Land”)

E megjithate, filmi (gjysma e tij qe pashë) ka nje far’ sharmi. Se pari, kjo vjen nga fakti qe Hollywoodi,
keto vitet e fundit, po na zhgenjen ne kulm nderkohe qe ky film, ka nje far’ deshire per te na nxitur per
te besuar tek Endrra Hollywoodiane. Regjizori, i cili me siguri qe e di qe, ne fillim, Hollywoodi quhej
Hollywoodland, e vendos qytetin e endrrave (Los Angeles) ne qender te filmit. Dhe aq me mire!
Keshtu qe, ne nje far’ menyre, filmi mund te shihet si homazh per Los Angeles, per L.A, per “City of
Stars”!
Nga ana tjeter, filmi nuk eshte agresiv, pra qe te sjell zorret ne fyt sic ti sillte “Whiplash”, filmi
pararendes i ketij regjizori 30 vjeçar. “La la Land” eshte film teresisht inofensif, ne sensin pozitiv te
fjales, dhe aq me mire (PRO).
Problemi eshte se i mungon konsistenca (KUNDER)
6.0

trailer:  https://www.youtube.com/watch?v=lu4RHvouJH8

Marshalla Hollywoodi

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2017/01/24/arrival/
Eshte gje aq e rralle qe nje prodhim i formatuar hollywoodian te dale sadopak nga shinat e kodeve dhe kanoneve (ose edhe më troç: nga rregullat e Kanunit te Hollywoodit) saqe kemi tendencen te therrasim “fitore!” kur ndodh kjo gje. Nje rast i tille eshte filmi ”Arrival” (130 meleon $ buxheti!) i cili, per te qene te sinqerte, del jo pak nga ’shinat’. Dhe aq me mire per spektatorin.

 

 


 


Links:

Best movies for 2016

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/12/29/best-movies-for-2016

Sipas traditës së fund-vitit, voilà top-10 imi (subjektiv, sigurisht!) për vitin kinematografik 2016.
1. “Toni Erdmann” – regjia Maren Ade (Gjermani)
2. “Kaili Blues ” – regjia Bi Gan (Kinë)
3. “Kulla e kontrollit te trafikut ajror” – regjia Eric Judor (France)
4. “Sully” – regjia Clint Eastwood (USA)
5. “Gjykata” – regjia Chaitanya Tamhane (Indi)
6. “Aquarius” – regjia Kleber Mendoça Filho (Brazil)
7. “Homeland: Irak year zero” – regjia Abbas Fahdel (Irak)
8. “ Thésari” – regjia Corneliu Porumboiu (Rumani)
9. “Train to Busan” – regjia Yeon Sang-ho (Korea e Jugut)
10. “Big father, small father and other stories” – regjia Phan Dang Di (Vietnam) undefined

undefined  

Links:

“Miss Peregrine’s Home For Peculiar Children” ose: Magjia e humbur e Tim Burton-it

E kam patur kete ndjesi edhe kur pata parë “Dark Shadows, filmin e tij te parafundit: Tim Burton-it ka filluar ti shterroje përroi i frymezimit te tij prej magjistari. Dhe u bene jo pak, por 3-4 filma (”Liza ne boten e cudirave“, “Dark Shadows”, “Big Eyes”) qe më kane lene kete pershtypje.


korriku:
fakti qe filmat e fundit te Tim Burtonit jane te gjithe adaptime kinematografike veprash letrare. Ndersa ne nje gazete (te dores se trete) lista e librave te vjeshtes thuajse 50% ishin tituj perdorur per skenare filmi sivjet, ky ketu perfshire.

STALKER
Kjo puna e ketyre të talentuarve të kinemase:
Po shikoja para pak ditesh nje nga filmat e parë të Coppola-s (regjizorit të Kumbarit apo Apocalypse Now) :
THE RAIN PEOPLE. Eshte filmi i katert i tij, realizuar në 1969. Pure poetry !! Ta keshilloj nxehtesisht ta gjesh e ta shohesh (do e vija number One në nje top-10 të filmave të regjizorit, edhe pse jam fans absolut i “Rusty James”, po aq poetik!!). Dhe po mendoja : c’te semes ka patur Coppola qe, pasi realizon nje film kaq të mrekullueshem, kaq ‘pure cinema’, kaq ‘pure poetry’, disa vite më pas i futet realizimit të Kumbareve apo Drakulave, filma puro-romaneske dhe totalisht banale ne krahasim me nje margaritar si “The Rain People” ??
Njesoj dhe puna e Tim Burton qe s’ka c’ben dhe adapton romanet e fundit bestseller qe dalin në USA (Peregrine), nga frika se mos nuk “realizon planin”.
Veshtire, shume e veshtire të rilindesh artistikisht. Por edhe TA QEPËSH, e veshtire u dukerka. Dhe po flasim për artiste qe e kanë provuar talentin e tyre tashme, ok?
….
STALKER
Jo jo, nuk eshte vetem pune moshe. Coppola eshte ‘dorezuar’ shume heret, pothuaj në kulm të aktivitetit të tij.
Biles kjo më kujton faktin se Godard ka folur GJITHMONE mirë për të (ja ka njohur gjithmone meritat e asaj qe Coppola i ka dhene kinemase), gjithe duke e thumbuar me shakà e duke i kujtuar ‘pasionin’ qe i lindi papritur për vreshtarine

Gaz-maraz për të 40-at (”Sieranevada” – film rumun me regji të Cristi Puiu)

Image result“Sieranevada” (ne fakt, titulli nuk ka asnje lidhje me filmin) rrefen historine e perkujtimit të “të 40- ave” tê vdekjes se kryefamiljarit te nje familjeje rumune ne Bukuresht. Heroi kryesor eshte Lary, i biri i te ndjerit, doktor po ashtu tek te 40-at.
Filmi, fillon e mbaron me 24 oret e “të dyzetave”.

….

 

 

 

 

http://filmjournal.thedigitalfix.com/autori/2016/10/05/gaz-maraz-sieranevada-film-rumun-meregji-te-cristi-puiu/


 

Albano-id – Tet ’16
Ndoshta do duhej nje shpjegim per titullin e filmit 😉

STALKER – Tet ’16
ne nje interviste, Puiu thote se titulli s’ka asnje lidhje me filmin dhe kjo, sipas tij, si rezultat i nje pyetje qe ja paskesh bere shpesh vetes : pse titujt e filmave kane lidhje me kombesine (nacionalitetin) e filmave ? Pse i ndryshojme (i perkthejme) ne funksion te tyre ?? Dhe vendosi ta titulloje filmin Sieranevada, qe ne gjuhen rumune shkruhet bashke (dhe jo ndarazi, si ne anglisht). Dhe me nje r, dhe jo me dy si ne anglisht. Gjate
xhirimit – vazhdon regjizori, plot njerez vinin me thonin qe SieRRa shkruhet me dy r. Dhe ai u pergjigjej : e ça pastaj ? E pse duhet te kete sens gjithshka ?
Ka jo pak filma, titujt e te cileve nuk kane asnje lidhje me ta. Ne nje mensazh tjeter do perpiqem te kujtoj disa

STALKER – Tet ’16
Disa filma, titujt e te cileve jane “pa lidhje” :

  • Un chien andalou (me regji te Luis Bunuel, 1929)
  • Brazil (me regji te Terry Gilliam, 1985) – ne fillim, thuhet se regjizori desh ta titullonte “1984 ½” si homazh edhe per romanin “1984” te George Orwell, edhe per filmin e Felinit “8 & 1/2”
  • Pola X (me regji te Leos Carax, France 1999)
  • Japón ( me regji te Carlos Reygadas, Meksike – 2002)
  • Film Socialisme (me regji te Jean-Luc Godard, France 2010)

….

korriku – Tet ’16
ja te lozim pak me titullin, Sieranevada – fjale me shume shkronja, si personazhet e shumte te perfshire. Sieranevada, dy fjale ne nje te vetme, si apartamenti i ngushte ku jane ngucur te luhen skena te filmit. Sieranevada – fjale shumerrokeshe sic dhe zgjat meditimi disa oresh i autorit me ket film. Sieranevada, fjale pa nje referim specifik gjeografik, sic dhe mesazhi i sfumuar e jospecifik i kinemase qe perben filmin. Sieranevada, jo me R te forte sic dhe filmi pa hero ne vecanti… etj. Titulli pa lidhje reflekton se brendshmi vete, dakord plotesisht..

korriku – Tet ’16
po ashtu:
The title Elephant is a tribute to the 1989 BBC short film of the same name, directed by Alan Clarke. Van Sant originally believed Clarke’s title referred to the parable of the blind men and elephant, in which several blind men try to describe an elephant, and each draws different conclusions based on which body part he touched, and Van Sant’s film uses that interpretation, as the same general timeline is shown multiple times from multiple viewpoints. [3] Later, Van Sant discovered Clarke’s film referred to the phrase “elephant in the room” (the collective denial of some obvious problem).[4] Also, Gus Van Sant named Chantal Akerman’s film Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975) an inspiration.

 

Albano-id – Tet ’16
skena ne fjale eshte nje kompozim i arrire, kombinimi i djalogut verbal me levizjet e personazheve te tjera perbejne nje koreografi domethenese qe tregon qendrimin indiferent dhe siperfaqsor te rumanise se sotme mbi potencialin e rregjimit ish komunist. Po qe se ke pare ndonje film te meparshem te Puiu haset shpesh kjo lloj teknike.

Adi Tet – ’16
Stalker nuk e di nese te ka rastisur te shikosh The Lobster te Lanthimos…E pashe para pak kohesh kur isha
gjate nje vizite ne Nates, (nje mikja ime artiste ma sugjeroi). Shum film interesant

STALKER Tet ’16
grekut Lanthimos i kam pare filmin e tij te pare fare (ky qe ti citon eshte i dyti i tij), Dogtooth (mos u habit, asokohe s’kisha ende blog dhe shkruaja ku te mundja) dhe qe më ka pas bere pershtypje per mire (film teorik ne dukje -pra film qe merr persiper te “provoje” diçka, por qe e kalon stadin e teoremes dhe arrin te zhvilloje nje dialektike te brendshme filmike).
The Lobster e anashkalova qellimshem. Doli ne kinema edhe ketu tek une (ku mos dilte: me Colin Farell dhe yje te tjere, sigurisht qe do dilte) por nuk desha ta shihja. I besova asaj kritike qe thosh se, pikerisht, kesaj here, Lanthimos-limontozi kish mbetur ne stadin e teoremes, te grackes se tij sterile, rezultati i te ciles duket se eshte nje film moralizator. Dmth cinik.
ja kshu…
ps: ki parasysh qe nuk kam asnje kunder distopise (si ‘zhaner’ artistik) por me sa duket, regjizori nuk ka ditur ta transformoje ate ne vlerë (po ashtu artistike)

Best movies for 2015

Sipas traditës së fund-vitit, voilà top-10 imi (subjektiv, sigurisht! ) për vitin kinematografik 2015.

Dhe 10 ”pse” në nje fjali te vetme:

click ne foto per secilin film

  1. Nje “Varreze Mrekullish” qe nuk eshte gje tjeter veçse “Salla e Kinemase” : Cemetery of Splendour!

 

 


  2. 1001 imazhe nga 1001 sirianë e siriane. Dhe nje regjizor.
Dhe Simav: Ujë i argjedtë!

 

 


3. Vetem nga poetikja mund te lindë politikja : prova permes 1001 netesh portugeze!


  4. “Më horror se horrori dhe njekohesisht aspak horror” pat shkruar me shume te drejte ’squarepusher’. “Kështu e kanë melodramat. Dhe “The Visit” eshte nje e tille ” – do shtoja une.

 

 


  5. “Lasciate ogni speranza, voi ch’entrate” : Harroni çdo shprese – shkruante Dantja kur na ftonte te hynim tek “Ferri” i tij. “Til the Madness do us part” ben te njejten ftese.

 

 


 6. Nese regjizoreve hollywoodianë te filmave fantastikë do tu jepej mundesia te shihnin “Vincenti nuk ka luspa”, fshehtesisht do ishin bere te gjithe xhelozë: me kaq pak mjete, pa më te voglin efekt numerik, me nje realizem (vërtetësi më saktë) që te lë pa fjale, Thomas Salvador (i cili luan vete rolin kryesor), realizon nje film poetik (pra: po aq komik, po aq prekes, po aq ‘te çuditshem’ ), gjithe duke mbetur brenda zhanrit… fantastik!


 7. Kesaj rradhe Moretti nuk eshte më hero kryesor por eshte “në anë të” tij: nje engjell Gabriel qe vigjelon e regjistron çintegrimin e realitetit, gjithe duke qene krijues dhe pjesemarres aktiv i saj.

A domani” Mia Madre!

 


8. Ne vend te shpjegimeve sociologjike apo historike, “Rini gjermane” mundeson reflektimin e spektatorit nepermjet sedimentimit (dekantimit) te imazheve te kohes duke na rrefyer historine e nje gjenerate te tere qe fajesonte veten te kish lindur “in the wrong place, at the wrong time

 


9. Western futurist, “djallezisht” feminist, qellimisht modern, “Mad Max” eshte paradoksalisht nje opera Heavy Metal, lirik dhe barok qe ridefinon pa ju dridhur qerpiku kodet kalsike e te vjeteruara te filmave-aksion


  10. Rinia e dyte e Apatow-t nepermjet Amy Schumer, per te kuptuar se monogamia eshte plotesisht e mundur dhe antidoti e ka emrin… dashuri!

 

 


Posted on 30th December 2015
Under: Te ndryshme | No Comments »

10 arsye për 1 Top-Ten 2013

Voici fotograma e 10 filmave te mi te preferuar te 2013-s shoqeruar nga 10 arsyet (me nje fjalie te vetme!) perse me kane pelqyer :

(click ne foto per secilin film)

TOP 10 – 2013

1.  Pa dyshim filmi i vitit: i magjishem per nga forma vizuale qe propozon (bukle temporale trash-me-ngjyra-fluo), ne funksion te radiografise se epokes qe jetojme (dhjetevjeçari i dyte i shek XXI) ; e gjitha permes “common images” qe e popullojne vete epoken (vidéo clip, youtube, etj etj) por habitshmerisht pa rene per asnje sekonde te vetme ne gracken e kollajsise (qe ne kete rast do ishte satira, parodizimi i nje situate vulgare… etj etj).
Chef d’œuvre !


2. “Sot problemi i vdekjes eshte problem i vdekur” – duket sikur thote i madhi Bellocchio dhe sikur qofte dhe vetem per kete, zor se do e harroj kete film te shkelqyer!

 


3. Suspensi ekologjik i vitit, filmi eshte prove me e fundit e faktit se kinematografia e mire nuk eshte gje tjeter veçse çeshtje distance : distanca me te cilen nje regjizor pozicionohet teksa filmon trupat (prej mishi dhe kocke) te aktoreve te tij, te heronjve te tij. Humanizem – thene ndryshe.

 


4. Kur mjeshtri i famshem hongkongez Wong takon mjeshtrin e madh te kung-fu-së Ip Man,   kinematografia kthehet ne balet dhe baleti ne kinematografi!

 

 


5. Jean-Claude Brisseau vazhdon te mos gjeje asnje kokerr leku per te financuar filmat e tij, por si shpjegohet qe prap se prap ata jane nder filmat me ‘te pasur’ te vitit ??


 

6. “Vetem fillimet jane te bukura” – thosh Heidegger; kete thote dhe filmi i Terrence Malick por pa na e imponuar si pensum, si peshë, si ‘detyre shtepie’, por si… parajse e humbur !

 

 


7. Baroque meets Darkness: rezultati eshte … lirizëm !

 

 


8. Rralle nje film sci-fi ka ofruar nje pasuri te tille pikturale, duke kthyer nje anije kozmike ne nje “Battleship Zero Gravity”, pra ne nje… utopi!

 

 


9. Nje komedi ku te gjithe i urojne njeri-tjetrit vdekjen, e megjithate asnjeri nuk vdes: ne shekullin e XXI ka hekje, por jo vdekje!

 

 


10. Ex æquo, dy filma per nje çmim te vetem: çmimin qe paguajne çiftet europiane qe ndahen ne Europen e bashkuar, ne Paris apo Bukuresht qofshin.

 


***
Posted on 30th December 2013
Under: Te ndryshme | No Comments »

IV. Vitet ‘70: Tentativa e fundit e quajtur “New Hollywood”. Rradikalizëm identitar në Europë e gjetkë. Dhe: fundi i Kinemasë??

Hakshe hakshe, kinemaja e viteve ‘70 ne Europe fillon me “Majin ‘68″, ndersa ne USA me Anti-Kulturen  (qe ne muzike arriti apoteozen e saj me Woodstock-un), por qe ne kinema perkthehet me ate qe sot quhet “New Hollywood“, levizje kinematografike thellesisht e influencuar nga moderniteti i kinemase europiane te viteve ‘60. Ose ndryshe: tentativa e fundit e regjizoreve amerikanë per te marre nga brenda kalanë, dmth pushtetin e Studiove te Hollywoodit. Dhe vete kjo ide e pushtetit te tyre mbi Studiot, u mbeshtet fuqishem tek ideja e re e “kinemase autoriale”, pjelle e “Vales se Re” franceze (e jo vetem!) te viteve ‘60.

Filmi i pare i suksesshem “New Hollywood” ishte “Easy Rider” me regji te aktorit Dennis Hopper, qe i hap rrugen nje numri te konsiderueshem regjizoresh: Francis Ford Coppola (2 palma te arta ne Kanë: me “The Conversation” ne ‘74 dhe me “Apocalypse Now” ne ‘79) , Woody Allen (me komedite e tij plot nevroza seksuale), George Romero (qe futi zhanrin horror ne shina moderniteti), Martin Scorsese, Kubrick, Cassavetes, Spielberg, Lucas, Brian de Palma, Michael Cimino, Terrence Malick. Eshte periudha kur shumica e filmave amerikane kane tema ‘mashkullore’,  prej nga dhe shkelqimi i aktorëve meshkuj : Jack Nicholson, De Niro, Dustin Hoffman et Al Pacino.

Ne Europe e gjetiu, bie ne sy rradikalizimi identitar i regjizoreve, te cilet permes filmave te tyre shtrojne shpesh pyetjen : “Kush jemine?”. Ne Gjermani shkelqen Rainer Fasbinder (pa dyshim, regjizori më produktiv ne historine e kinemase: ne 12 vjet krijimtari (1970-1982) realizoi 46 filma! rekord: 4 filma ne vit !!) por edhe Wim Wenders (filmat e tij te viteve ‘70 jane te shkelqyer : “Alice in den Städten”, “Im lauf der zeit” e “Der Amerikanische Freund”) e mbi te gjithe, Werner Herzog (nje nga dy-tre te rrallet kineaste te medhej ende ne aktivitet qe nuk ja kane shitur shpirtin djallit).

Ne Rusi, ne vorbullen e mediokritetit te kinematografise soc-realiste, shkelqen Tarkovski. Filmat e tij, te shfaqur me pikatore ne festivalet e filmit ne Europe, mrekullojne publikun perendimor per nga spiritualiteti dhe intemporaliteti qe perçojne. Ndersa ne vendet qe rendom quheshin asokohe ‘vende te botes se trete’, ndodh nje eksplozion i papare i kinemase: India dhe drita e saj aq fotozhenike, ne vitin 1971 realizion gati po aq filma sa dhe USA: 433 !

Dhe si zakonisht, ciklet e historise se kinemase mbyllen gjithmone atje ku edhe kane lindur: ne Amerike. Fundin e “New Hollywood”, fundin e pushtetit te regjizoreve mbi Studiot, e vulos perfundimisht deshtimi financiar  i kryevepres se regjizorit Michael Cimino “Heaven’s gate” (ne 1980), edhe pse nje vit me pare ai kish korrur nje triumf fenomenal ne sallat e kinemase me “The Deer Hunter” (Palme e Arte ne fest e Kanes, 1979). Deshtimi komercial i filmit ne fjale sjell rrenimin e “United Artists”, te famshmes kompani te themeluar ne 1920 nga Charlie Chaplin dhe Griffith nderkohe qe “One from the eart” (1980) e fut Francis Coppolan ne borxhe deri ne gryke : studjot e Hollywoodit pushojne se plotesuari kerkesat faraonike te regjizoreve duke i detyruar ata te jene thjesht ”filmmakers”. Thjesht zanatçinj- u themi ne në shqip…
Nga ana tjeter, fundi i pushtetit te regjizoreve mbi Hollywoodin shoqerohet me lindjen e nje fenomeni i cili vazhdon te jete qendror edhe sot e kesaj dite ne kinemane amerikane por dhe boterore : lindjen e blockbusters, inaguruesi i  vertete i te cileve kane qene filmat fantastiko-shkencore dhe më konkretisht, trilogjia “Star Wars” e George Lucas (1977).

Por fundi i “New Hollywood’ (viti 1980), gjithsesi korrespondon (rastesi??) edhe me nje date kyçe te historise politike, morale dhe sociale te Amerikes : zgjedhjen e Roland Reganit (nje ish-aktori hollywoodian, ç’ironi!!) si president te SHBA-ve, duke inaguruar mbylljen e erës se viteve ‘60-70 dhe duke hapur nje erë te re ultrakonservatore (politikisht) dhe ultraliberale (ekonomikisht). Por per te qene te sinqerte: a nuk e kish parashikuar Scorsese tashme kete, qe ne vitin 1976 me të mrekullueshmin e tij “Taxi Driver” ? Ose Pasolini, nje vit me pare, pra ne 1975, me “Salo”-n e tij ?!
Fundi i Historise??
Apo fundi i kinemase?

  


————————————————-————————————————-

TOP subjektiv te filmave te mi te preferuar te viteve ‘70 :

1. Stalker (Andrei Tarkovski, BRSS 1979) – poema me e bukur metafizike e Historise se kinemase (gjithmone sipas meje!!)
2. Salò o le 120 giornate di Sodoma (Pier Paolo Pasolini, Itali 1975) – i vetmi film ne bote qe sa here e shikoj, me mundeson te kuptoj diçka nga vetja… 
3. La maman et la putain [The Mother and the Whore] (Jean Eustache, France 1973)
4. Zerkalo [ The Mirror] (Andrej Tarkovski, BRSS 1974)
5. The Big Red One (Samuel Fuller, USA ) 1980 – pa diskutim filmi me i mire me lufte qe me eshte dhene te shikoj
6. Angst essen seele auf [Ali: fear eats the soul] (Reiner Fassbinder, Gjermani 1973)
7. Jeanne Dielman (Chantal Akerman, France 1975)
8. A Clockwork Orange (Stanley Kubrick, USA/UK 1971)
9. Edvard Munch (Peter Watkins, Norvegji 1974)
10. Taxi driver (Martin Scorsese, USA 1976)
11. Professione : reporter (Michelangelo Antonioni, USA/Itali 1975)
12. Seasons (Artavazd Pelechian, Armeni 1972) – kjo perle 30 minuteshe eshte free ne youtube 
13. The effect of the gamma rays on man-in-the-moon marigolds (Paul Newman, USA 1972)
14. El espíritu de la colmena (Victor Erice, Spanje 1973)
15. Apocalypse now  (Francis Coppola, USA 1979)
16. Carrie (Brian de Palma, USA 1976)
17. Deep end (Jerzy Skolimowski, Angli/Poloni 1970)
18. Opening Night (Cassavetes, USA 1977)
19. Sauve qui peut (la vie) (Jean-Luc Godard, France 1980)
20. The Deer Hunter (Michael Cimino, USA 1979)
21. Ma nuit chez Maud (Eric Rohmer, France 1969)
22. Nosferatu phantom der nacht (Herzog, 1979)
23. Macadam cowboy (John Schlesinger, USA 1969)
24. Moses und Aron (Staub/Huillet, France 1974)
25. Heaven’s gate (Michael Cimino, USA 1980)
26. Rosemary’s baby  (Roman Polanski, USA 1969)
27. Days of Heaven (Terrence Malick, USA 1979)
28. Close Encounters of the Third Kind (Steven Spielberg, USA 1977)
29. Aguirre (Werner Herzog, Gjermani 1972)
30. Horí, má panenko [The firemen’s ball] (Milos Forman, Cekosllovaki, 1969)

____________________________

Top ‘objektiv’  i filmave te viteve ‘70 konsideruar si kryevepra, por qe personalisht nuk me pelqejne:

– The Exorcist (William Friedkin)

– One flew over the cuckoo’s nest (Milos Forman)

– The godfather (Coppola)

– The Holy Mountain  (Alejandro Jodorowsky)

– Solaris (Andrei Tarkovski)

– Chinatown (Roman Polanski)

– El Topo (Alejandro Jodorowsky)

– Z (Costas Gavras)

– Hair (Milos Forman)

– Eraserhead (David Lynch)

 

***

(more…)

III. Vitet ‘50-60 : fundi i ‘uzinës së ëndrrave’ + shpërthim i kinemasë nëpër botë. Dhe kalimi në modernitet : la Nouvelle Vague!

Zhvillimi i televizionit (mesi i viteve 50) ishte padyshim paniku i dyte i Hollywoodit (Uzines se Endrrave !) qe prej panikut te parë, dmth lindjes se zerit (fundi i viteve 20).  Yjet e medhej (Humphrey Bogart, Gary Cooper) kishin vdekur; regjizoret e talentuar (Hitchcock, Ford…) nuk i do me njeri (fatkeqesisht, pasi pikerisht keto jane vitet kur ata realizojne dhe kryeveprat e tyre !!) dhe presidentët e studiove jane pleq qe kane humbur çdo kontakt me realitetin. Biles ne fund te viteve 60 deshtojne totalisht superproductione te tilla si Cleopatra apo Bibla: Hollywoodi fillon e flet me veten! Ne 1962, sallat e kinemave i frekuentuan 3 here me pak spektatore se ne 1946!

Krejt e kunderta ndodh ne pjesen tjeter te planetit: shperthen kinemaja egjiptiane (Youssef Chahine!) dhe indiane (Satyajit Ray !!) . Brazili (Glauber Rocha !) vihet ne krye te kinemase latino-amerikane, senegalezi Sembene ne krye te asaj afrikane. Japonezet (Wakamatsu, Oshima, Imamura) vihen po ashtu ne kerkim te formave te reja kinematografike : moderniteti lind nga revolta! E nuk po zgjatemi me Italine, ku Antonioni, Fellini apo Pasolini nuk bejne thjesht filma, por vepra arti ne kuptimin me te mirefillte te fjales!

Ne Europe, nese vitet e pasluftes (me perjashtim te neo-realizmit italian) ishin nje katastrofe e vertete kinematografike, nga fundi i viteve ‘50, nje grup çunakesh franceze, kinofilë te thekur (asnjeri nuk studjoi per kinematografi!! Pse i kish lene mendja ??) pasi shkruan artikujt e tyre te pare tek nje reviste e quajtur “Cahiers du Cinéma” (fletore kinemaje e themeluar nga André Bazin, ndofta i vetmi kritik i mirefillte i gjithe historise se Kinemase) kaluan nga kritika tek realizimi. Per here te pare ne historine e artit te 7, kinofilët behen… kineaste! Filmat e tyre, nje grua intelektuale franceze i quajti ‘nouvelle vague’ (vala e re). Dhe ashtu ngeli : LA NOUVELLE VAGUE lindi! Dhe ç’eshte më interesante eshte se, edhe ne plot vende te tjera, fillon e flitet per ‘Valë te re’ : meksikane, japoneze, braziliane etj etj. Ne Poloni, Roman Polanski pasionohet pas filmimit te pasioneve njerezore duke injoruar kanonet e real-socit, çeku Milosh Forman shkelqen me komedite e tij ironike; armenianet Paradjanov et Peleshian bejne filma te lire e poetike si pakkush! Shkurt, nje numer jo i vogel kineastesh anembane botes (me ne krye kryeterroristin e kinemase, frëngun Jean Luc Godard) arrijne te realizojne filmat e tyre personalë dhe introspektivë, duke materializuar pikerisht permes tyre idete per imazhin, duke e konsideruar ate si gjuhe (language) qe shtron pyetje reale mbi kohen, hapsiren, ngjyren dhe formen; krej e kunderta e kinemase argetuese, entertainement. Uffff, me ne fund, kinemaja, kjo vashez 40-50 vjeçare, hyn ne modernitet!  (edhe pse gezimi nuk zgjati shume: pas nje dhjete vjeçari, kinemaja do te kthehej prap ne ‘identitet’, pra rifilloi prap ‘filmi i vjeter’ ku kinematografia luan rolin e vajzen varfanjake te arteve, e degdisur ne lozhen e nje arene Cirku, dmth argetimi).

Megjithate, edhe pse ne Amerike sallat e kinemase e humbin betejen perballe Televizionit, pikerisht ne vitet 50-60, regjizoret e konfirmuar hollywoodiane realizojne edhe filmat e tyre më te arrire dhe më anti-konvencionalë. Jo rastesisht melodrama (formë filmike qe shpreh ne menyre te shkelqyer krizen e mikro-borgjezise amerikane te pasluftes) shkelqen. Ato të Douglas Sirk jane me famë: ne filmat e tij- te cilet nuk jane aspak sentimentalë- fytyrat e personazheve jane te lëmuara, por krisja eshte e supozuar: lufta dhe triumfi i dashurise ndaj rregullave konvencionale te borgjezisë, pranimi i ngjyrës se lëkurës, diferences seksuale, fitorja e lumturise kunder fatkeqesise nuk jane gjithmone te garantuara, por për Douglas Sirkun e madh, kauza nuk eshte e humbur dhe ja vlen gjithmone te luftosh.
Po ashtu, filmat e Nicholas Ray jane të nje subversioni te hatashem (i famshmi “Rebel without a cause” me James Dean  – format i gjere ekrani dhe ngjyra flakeruese !!) shprehin me se miri faktin se ne ç’pike shoqeria amerikane e atyre viteve ishte kthyer ne nje tenxhere me presion!

Dhe e gjithe kjo periudhe, mbyllet par excellence po ashtu ne USA, ne djepin e kinemase, me daljen ne skene te John Cassavetes (fundi i viteve ‘60), babait te kinematografise indipendente amerikane: i frymezuar nga liria, freskia, spontaneiteti i “Vales se re” franceze dhe europeane ne pergjithesi, më ne fund, nje aktor-regjizor i talentuar amerikan, merr kameren ne sup dhe filmon ne menyren me te çlirshme te mundshme kryevepren e tij: FACES!

______________________________________________________________

Top-30 subjektiv i filmave te mi te preferuar te viteve ‘50-60 :

1. Il vangelo secondo Matteo (Pier Paolo Pasolini, Itali 1964) – kush tha qe kinemaja eshte vetem imazh?? Mund te jete edhe vetem zë: mjafton te degjosh kete mallkim-lutje te Jezusit te Nazaretit nga filmi ne fjale dhe zëre se ke ’parë’ filmin
2. Les parapluies de Cherbourg [The Umbrellas of Cherbourg] (Jacques Demy, France 1964) – sipas meje, më e bukura ”Palmë e Artë” e gjithe historise se Kampionatit Boteror te filmit, dmth te Festivalit te Kanës. Dhe finalja me e bukur e nje filmi, ever (per mendimin tim, sigurisht!)
3. Vertigo (Alfred Hitchcock, USA 1958)
4. Vivre sa vie (Jean Luc Godard, France 1961)
5. L’avventura (Michelangelo Antonioni, Itali 1960)
6.  The night of the hunter (Charles Laughton, USA 1955)
7. Tokyo story (Yasujiro Ozu, Japoni 1953)
8. The man who shot Liberty Valance (John Ford, USA 1962)
9. Dancer in the rain (Stanley Donen, USA 1952)
10. Lola (Jacques Demy, France 1961))
11. Le Mépris (Jean-Luc Godard, 1963)
12. Pickup on South Street (Samuel Fuler, USA 1954)
13. Pather Panchali (Satyajit Ray, Indi 1955)
14. Lola Montes (Max Ophuls, USA 1955)
15. Akasen chitai (Kenji Mizogutchi, Japoni 1956)
16. West Side Story (Robert Wise, USA 1961)
17. Ordet (Carl Theodor Dreyer, Danimarke 1955)
18. Tea and Sympathy (Vincente Minelli, USA 1956)
19. Tystnaden [The silence] (Ingmar Bergman, Suedi)
20. Tini zabutykh predkiv (Serguei Paradjanov, BRSS 1965)
21. Accatone (Pier Paolo Pasolini, Itali 1961)
22. Mogambo (John Ford, USA)
23. Faces (John Cassavetes, USA 1968)
24. Some like it hot (Billy Wilder, USA
25. La dolce vita (Federico Fellini, Itali 1960)
26. Deserto rosso (Michelangelo Antonioni, Itali 1965)
27. An affair to remember (Leo McCarey, USA 1957)
28. La jetée (Chris Marker, France 1963)
29. Muriel (Alain Resnais, France 1963)
30. Imitation of Life (Douglas Sirk, USA 1959)

  

   

***

Posted on 28th August 2013
Under: Te ndryshme | No Comments »