Filmi per femije. Toplist: Drame femijerie

Debat nga “Chop Shop”, regjia Ramin Bahrani – postim i korcari-t, 

 

Qershor 14, 2009

korcari:

Si mund te pershfaqesh qenie (femijet) qe nuk kane asnje forme shfaqezimi, te cilet jane ne ndertim e siper e asnjehere nuk kthehen per te pare te kaluaren? Pa shfaqje, bote rrethim, te prere? E menduar ne kete menyre duket sikur eshte njesoj si me kafshet…

Kiarostami?… Problemi im me Kiarostamin qendron se e shoh si edukator, nganjehere madje si edukator mjaft te zymte (“Ku eshte shtepia e shokut tim?“). Dhe neqofte se kjo eshte e vetmja menyre e shfaqezimit (pershfaqjes) se femijerise, ose me mire e vetmja nderlidhje midis atij qe shfaq dhe atij qe shfaqet, atehere Kiarostami eshte me i miri. Por nuk e besoj. Megjithese ka nje metrazh te shkurter te Kiarostamit qe e pelqej jashte mase, por nuk eshte veçse “nje moment” : “Buka dhe rruga“.

 

autori:

Mendoj se ne filmat me femije, më interesantët mbeten ata qe arrijne te percjellin artistikisht lidhjen midis botes se femijes dhe asaj te te rriturve. Ne kete prizem, “Ku eshte shtepia e shokut tim ?” i Kiarostamit mund te kete moral edukativ (meqe i jep nje dru te mire te rriturve), por ky me duket se eshte i vetmi film i tij qe mund te “etiketohet” si i tille. “Dhe jeta vazhdon” (qe per mendimin tim eshte me i miri i gjithe filmografise se Kiarostamit !), nuk më eshte dukur se ka doza edukative…

Sa per “Buka dhe rruga”, ndofta mrekullia e tij qendron ne faktin se eshte film jo vetem me, por para se gjithash per femijë ! Kjo ndofta do t’i jepte pergjigje pyetjes tende se ç’nuk shkon ne filmat me femije : ndofta se ne me te shumten e heres, ata nuk jane edhe per femije. Por them se ka perjashtime, psh “The Kid” (Charles Chaplin, 1921), “The Night of the Hunter” (Charles Laughton, 1955).

E gjitha kjo me kujton ç’me ka thene nje here, perpara dy-tre vitesh drejtori i kinemase (ku shkoj shpesh). Ishte koha kur shfaqej “The New World” i Terrence Malick. Me tha : “Ne pergjithesi, filmi nuk ecen mire (per nga numri i spektatoreve apo satisafksioni). Dhe vazhdoi : “Me nje perjashtim : Prinderit qe sjellin femijet e tyre per te pare filmin, me thone qe femijet e tyre e kane… adhuruar !”

 

korcari:

Qe Kiarostami eshte edukator kete s’e leviz as topi! Dhe edukator i serrte (per femijet jo per te rriturit). Madje kete ka pasur profesion para se te merrej me kinema, por pak rendesi ka se ç’fare profesioni ka bere para se te bente kinema, qe eshte edukator duket qarte ne te gjithe filmat e tij, mjafton te mendosh sa e lidhur eshte intriga e filmave me “shkollen”… mbase me pak ne filmat e tij te fundit ku kerkon diçka tjeter me duket mua. Per mua, sapo quan dike edukator, ka diçka qe s’shkon, qe s’me pelqen, lere pastaj sikur ti shtosh dhe ndonje vleresues (mbiemer) prapa. Parapelqej termin “transmetim dijesh” megjithese nuk e kam te qarte dallimin, qe s’eshte fare gjah mizash, midis “edukates – shkolla – dhe transmetimit te dijes”. S’ka te beje fare me ndonje puritanizem. Femijet ne shoqerine tone, ne bote pra, jane qenie te prira per te marre edukate, per t’u edukuar nga te riturrit, pra per t’u edukuar nga shfaqesimet (pershfaqjet) e tyre (te rritureve) lidhur me gjithçka, apo jo? S’ka vend ne bote qe te mos kete mendim, pervoje, “ideologji”. Dhe si perzgjatje kjo me duket mua nuk shkon ne filmat me femije, ne pershfaqjen qe i behet femijerise. Fundja qe femijet te marrin edukate duket natyrore, mjafton te mendosh foshnjen qe ushqehet nga nena. Por a egziston ndonje mundesi qe t’i shohesh ndryshe femijet?

Kjo puna e shfaqesimit te femijerise nuk eshte mesele sa per shkel e shko, por teme e vertete dhe serioze. Po te shikosh historine e arteve ne boten perendimore, por edhe me gjere, femijet nuk kane qene asnjehere te perfaqesuar : as ne teater, as ne pikture, as ne arkitekture, as ne muzike e ku di une ku tjeter. Qofte antikiteti, qofte mesjeta, qofte Rilindja, asnjehere nuk i eshte dhene rendesi femijerise. Qendrojme te artet pamore, te piktura me se shumti : antikiteti nuk i ka cekur fare femijet, krishterimi i ka cekur edhe me pak, paçka se foshnja-qurravece Jezu-Krisht shfaqet ne ç’do pikture. Rilindja fillon e i shfaq pak nga pak (sidomos Rilindja flamande), por prape jo si subjekte te veçanta (mbase ketu qendron pyetja : a mund te jene femijet subjekte te veçanta?). Adoleshentet po jane te perfaqesuar, mjafton te mendosh per nje pikture te tipit “Vajze e re me perle” e Vermeer-it. T’i kthehem dy sekonda antikitetit, i cili nuk kishte ndarje te qarta te moshave te ndryshme : Patrokli apo Akili (per te mos cituar te tjere, sepse ka plot) ka shume mundesi qe ne rrjedhe kohore te ngjarjeve, te rrefimeve, te kene qene te pakten per nje fare kohe “adoleshente”, pa folur ketu per femrat e shumta, te historive te antikitetit, te cilat patjeter kane qene adoleshente (me sa thone vajzat ishin teper te reja kur martoheshin atehere, gje qe ndodh edhe sot ne disa vende, madje dhe ne Shqiperi). Pa u zgjatur hidhemi te kinemaja qe eshte arti i pare qe “shfaqi” femijet, madje masivisht, dhe vazhdon ti shfaqe. Neqofte se ben nje krahasim midis prodhimtarise kinematografike qe shfaq femijerine dhe ç’ngelet, jam i sigurt se ka me shume prodhimtari qe shfaq femijerine. Por si e shfaq?

Po flas ketu per kinemane, por mjafton te mendosh dhe per “vemprimtari mendimtare”, te cilat nuk jane me pak shfaqesuese, si psikanaliza, e cila duhet te kete qene nje nga te parat qe i pat menduar femijet (gjithmone ne raport edukatie). A ka mundesi te konsiderohen femijet pa nderlidhje edukatie? Pyetje qe mund te duken qesharake… mua me duken te qena. (Dhe keto qe po them jane thjeshtime (thjeshtezime ?) si ç’mund te jete thjeshtim veshtrimi i detit qe nga bregu.)

« Buka dhe rruga » : mbase per te thene se nje film i pershfaq mire femijet duhet te jete dhe per femije dhe per te rritur. Nuk e di mire. Tjeter : mos duhet thene nje film me femije mund te jete i mire kur te jete i bere nga femijet ? As per kete s’e di. Nuk e di se sa te afte jane re rriturit per te shfaqur femijerine, dhe kam pershtypjen se sa here mundohen ta bejne kete hyjne me se shumti ne kujtime autobiografike. Dhe qe prej ketij momenti gjenden te zhytyr kembe e koke ne gjithçka ka te beje me shfaqesimet.

“The night of the Hunter”, sikur s’eshte tamam film me femije. “The kid” nuk e mbaj mend fare, aq me shume qe duhet ta kem pare disa here… Pak kujtime me ka lene. Mbase kjo eshte te qenit film i mire me femije, kur nuk te le asnje kujtim. Por kjo ka te beje me shfaqesimin e te rritureve ndaj femijeve qe i shohin si te pafajshem, dhe pafajesia nuk te le kujtime perveç kur hyn ne fajesi. (Fajesi, pafajesi, pershfaqje e Krishtere… Humb pafajesine, sipas dogmes te Krishtere, sapo hyn ne boten gjenitale…)

“Spirit of the Beehive”, Victor Erice. Une e kam jashte mese qejf Erice-n, me se shumti si “sugjerues” formash, idesh. Por kjo s’ka te beje me drejtshmerine apo shtremberine e pershfaqjes se tij ndaj/te femijeve. Edhe ky film me ka lene pak kujtime. Si Malick dhe Erice jane « edukatore », mbase pak me te zhdervjelle e me pak agresive se sa nje Kiarostami, dhe mbase per te bere filma te mire, me femije, apo per femije, duhet pranuar misioni edukativ. Nje pyetje te fundit : kur ben me qene edukator dhe kur jo ?

 

Qershor 17, 2009

autori:

Nuk di sa kane qellim te jene “edukativë” filmat ku ka dhe femije (per mendimin tim, filmat e vertete edukative jane ata qe i adresohen publikut femijeror, dmth filmat vizatimore me se shumti), por si i listave qe jam , po vë nje te tille me disa syresh qe trajtojne dramen e femijerise, filma qe me vijne ne mendje e qe i dua fort:

– Los Olvidados – Luis Bunuel (Meksike, 1950)
– Pather Panchali – Satyajit Ray (Indi1955)
– Kes – Ken Loach (Angli 1969)
– L’enfance nue – Maurice Pialat (France 1969)
– L’esprit de la ruche – Victor Erice (Sapnje 1973)
– Cria Cuervos – Carlos Saura (Spanje 1976 )
– De bruit et de fureur – Jean-Claude Brisseau (France 1988)
– Eureka – Shinji Aoyama (Japoni 2000)
– Nobody knows – Kore-Eda Hirokazu (Japoni 2004)

ps:  me sa di une, Kiarostami as e ka pasur, as nuk e ka si profesion edukatllekun.
E ka filluar si grafist autodidakt dhe veçse nga fillimi i viteve ’70 krijon Departamentin “kinema” ne gjirin e “KANUN”, Instituti per Zhvillimin e Femijes ne Teheran. Metrazhet e shkurtra qe ka realizuar si fillim atje (biles i pari fare ka qene “Buka dhe rruga”) doemos qe kane qene ne kuader te nje programi per mbeshtetje dhe zhvillim te femijes.
A eshte “Ku eshte shtepia e shokut tim?” film edukues ? Po, por une e perseris: per te rriturit ! Te gjithe adultët (te rriturit) qe femija i vogel takon pergjate ecejakes se tij te famshme, jane per t’u kap me shpulla : njeri më kerriç se tjetri! Per te mos folur per mesuesin, qe eshte nje mini-Ahmadinexhad !  Te gjitheve, eshte femija qe u jep nje alamet mesimi, mesim se ç’eshte miqesia e vertetë.
Une them qe, pikerisht, ate qe ti kerkon, pra “a egziston ndonje mundesi qe t’i shohesh ndryshe femijet?“, e propozojne pikerisht filmat e Kiarostamit sikunder dhe filmat qe kam permendur diç me lart, ne listë.

 

korcari:

Nuk po merremi vesh… Sepse mbase ajo qe pyes une duket, me duket mua ne radhe te pare, si tip utopie ; femijet jane gjthmone ne nderlidhje me te rriturit, dhe fataliteti i tyre eshte te ndjekin te njejtet rruge shfaqesimi, apo te kalojne ndermjet. C’mund te beheshin femijet ne nje bote pa prinder e pa te rritur? Kjo eshte utopia dhe fundja s’ka asnje arsye qe te pyesesh budallalleqe te tilla. Por ja qe “shfaqjet” per femije e me femije jane te gjitha te konceptuara nga te rriturit, nga ata qe s’jane me femije (a ka nje ndarje te qarte midis femijerise dhe ç’vijon?). Kjo eshte ajo qe une pyes, mundesine e kesaj ndodhie dhe sa drejt apo zhdrejt qendron. Nga ana tjeter nuk e di mire si t’i bej pyetjet “ne lidhje me femijerine” duke qene se e konsideroj veten si te rritur…

Qe te flasim konkretisht… “Ku eshte shtepia e shokut tim?“, film i Kiarostamit. Film edukues? Po, por une e perseris me me te madhe akoma, se eshte edukues per femijet (edhe per te rriturit ndoshta por kryesisht per femijet ; ne fakt varet se kush e shikon). E gjithe ajo aventure e femijes per te gjetur shtepine e shokut te tij eshte nje edukim per femijet se si te jene, apo te behen, te pergjegjshem. Dhe ajo aventure qe ndermerr femija e filmit eshte fryt i “frikes” me shume se tjeter gje, qe femija ndjen ndaj botes se te rritureve. Imagjino nje femije qe e shikon ate film, çfare kujton se do te mesoje, paçka se do ta mesoje nga te rriturit (nuk po e marrim fare ne konsiderate kete gje)? Ate qe do t’i mesojne nuk eshte se si te gjykoje te rriturit (qe jane njeri me kerriç se tjetri) por se s’i te behet i pergjegjshem, te beje detyrat, te respektoje shoket e profesoret etj. me radhe. Nje femije ne “shfaqesimin” qe i behet nga te rriturit, eshte qenie qe nuk mund te gjykoje, dhe ne film jane te rriturit ata qe gjykojne te rriturit e filmit ndermjet syve te nje femije. Kiarostami nuk eshte kineast do si do, dhe e ka te qarte se sa duhet te qortoje, kritikoje, apo jo sjelljen e te rritureve, por nuk eshte femija qe i gjykon, eshte Kiarostami. Qe te mos keqkuptohemi “Ku eshte shtepia e shokut tim?” eshte film i shkelqyer, por edhe njehere, nuk eshte kjo ajo qe une pyes… Kur nje i rritur shikon “Ku eshte shtepia e shokut tim?” ajo qe i bie ne sy pike se pari eshte mundi dhe frika nepermjet te cilave duhet te kaloje femija qe te “edukohet” apo jo?

Tjeter film i shkelqyer “Nobody knoows” (ashtu siç jane te gjithe ata te cituar ne listen tende autor). Nuk mund te mos pyesesh veten : a eshte nje “tragjedi” e pare ndermjet syve te femijeve, apo ndermjet syve te nje te rrituri? Cilat do te ishin “vertet” sjelljet, reagimet, perfytyrimet, aktet e atyre femijeve? Cila eshte kjo e “vertete” dhe cilat jane marrjet e dheniet per ta gjetur, per ta shfaqur?

 

autori:

CitimPostuar më parë nga korçar
Nuk po merremi vesh… Sepse mbase ajo qe pyes une duket, me duket mua ne radhe te pare, si tip utopie

Ekzakt. Edhe une ne kete sens e mora, asnje problem ne kete mes.

CitimPostuar më parë nga korçar

Qe te flasim konkretisht… “Ku eshte shtepia e shokut tim?”, film i Kiarostamit. Film edukues? Po, por une e perseris me me te madhe akoma, se eshte edukues per femijet (edhe per te rriturit ndoshta por kryesisht per femijet ; ne fakt varet se kush e shikon).

Per mendimin tim, me kete i ke thene te gjitha: varet se kush e shikon !

CitimPostuar më parë nga korçar

…Nuk mund te mos pyesesh veten : a eshte nje “tragjedi” e pare ndermjet syve te femijeve, apo ndermjet syve te nje te rrituri? Cilat do te ishin “vertet” sjelljet, reagimet, perfytyrimet, aktet e atyre femijeve? Cila eshte kjo e “vertete” dhe cilat jane marrjet e dheniet per ta gjetur, per ta shfaqur?

Sigurisht ! Pyetjet qendrojne qe ç’ke me të ! Ndofta i kam rene ca shkurt kur kam shkruar: “mundesine per ti pare ndryshe femijet e propozojne filmat e Kiarostamit dhe filmat qe kam permendur ne liste“. Me sakte, do te ishte: “Kiarostami apo ndonje tjeter kane bere perpjekjet e para per t’i pare ndryshe femijet”. Se tani dreqi e mori, ti vete je partizan i flakte i idese qe kinematografia eshte art i ri, eshte nje femijë 100 vjeçar qe ka shume rruge per te bere ! Mos na detyro dhe ti te behemi më katolikë se papa !  (apo si ke qejf papët ti ore )

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s